Engellilik ve Erişilebilir Tasarım - Alıştırma Soruları

Ünite 1

“Çocuk bedensel ve ruhsal bakımdan doğal biçimde gelişmesine olanak sağlayacak koşullar içinde
bulundurulmalıdır.” maddesi aşağıdakilerden hangisinde yer alır?
- A-) Engelliler Hakkında Kanun
- B-) İnsan Hakları Evrensel Beyannamesi
- Cevap C-) Cenevre Çocuk Hakları Beyannamesi
- D-) Avrupa Sosyal Şartı ve Engelli Hakları Bildirgesi
- E-) 573 sayılı Özel Eğitim Hakkında Kanun Hükmünde Kararname
Açıklama: Cenevre Çocuk Hakları Beyannamesinin 1.maddesi;
“Çocuk bedensel ve ruhsal bakımdan doğal biçimde gelişmesine olanak sağlayacak koşullar içinde
bulundurulmalıdır.”
1. Bireyin bedensel yapılarında ya da davranışlarındaki farklılıklar; onların diğer insanlardan farklı olarak algılanmasına yol açmakta ise bu farklılığa bireysel farklılıklar denir
2. Zedelenme “bireyin psikolojik, fizyolojik, anatomik özelliklerinde geçici ya da kalıcı türden bir kayıp, bir yapı ya da işleyiş bozukluğudur”
3. Yetersizlik, zedelenme sonucunda bireyin belli görevleri sergilemesinde ortaya çıkar sınırlılıklardır
Engellilik kavramlarından Yukarıdakilerden hangisi doğru açıklanmıştır?
- A-) Yalnız III
- B-) I ve II
- C-) II ve III
- D-) I ve III
- Cevap E-) I, II ve III
Açıklama: Bireyin bedensel yapılarında ya da davranışlarındaki farklılıklar; onların diğer insanlardan farklı olarak algılanmasına yol açmakta ise bu farklılığa bireysel farklılıklar denir
Zedelenme “bireyin psikolojik, fizyolojik, anatomik özelliklerinde geçici ya da kalıcı türden bir kayıp, bir yapı ya da işleyiş bozukluğudur”
Yetersizlik, zedelenme sonucunda bireyin belli görevleri sergilemesinde ortaya çıkar sınırlılıklardır
1. Engelli aylığı
2. Muhtaç aylığı,
3. Evde bakım desteği
“Engelli bireyler ve ailelerinin, engellilik nedeniyle yaşadıkları dezavantajlı durumların önüne geçmek ve bu konulardaki engelleri kaldırmak amacıyla sosyal destek hizmetlerine yer verilmektedir” ibaresi kapsamında yukarıdaki hizmetlerden hangisi verilmektedir?
- A-) Yalnız III
- B-) I ve III
- C-) II ve III
- D-) I ve II
- Cevap E-) I, II ve III
Açıklama: Engelli bireyler ve ailelerinin, engellilik nedeniyle
yaşadıkları dezavantajlı durumların önüne geçmek
ve bu konulardaki engelleri kaldırmak amacıyla
sosyal destek hizmetlerine yer verilmektedir. Bu hizmetler
Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı (ASHB)
Engelli ve Yaşlı Hizmetleri Genel Müdürlüğü tarafından,
yerel yönetimler tarafından ve sivil toplum
kuruluşları tarafından sunulabilmektedir.
ASHB tarafından engelli aylığı, muhtaç aylığı,
evde bakım desteği verilmektedir.
1. Engellilerin ve engelliliğin her tür istismarına karşı sosyal politikalar geliştirir
2. Engelliler aleyhine ayrımcılık yapılamaz
3. Engellilere yönelik olarak alınacak kararlarda ve verilecek hizmetlerde engellilerin, ailelerinin ve
gönüllü kuruluşların katılımı sağlanır
Yukarıdakilerden hangisi Engelliler Hakkındaki Kanunun uygulanmasında ve kanun kapsamında bulunan hizmetlerin yerine getirilmesinde genel esasa uyulması gerektiği maddelerdendir?
- A-) Yalnız II
- B-) I ve II
- C-) I ve III
- D-) II ve III
- Cevap E-) I, II ve III
Açıklama: Engelliler Hakkındaki Kanunun uygulanmasında ve kanun kapsamında bulunan hizmetlerin yerine
getirilmesinde dört genel esasa uyulması gerektiği belirtilir. Bunlar:
a) Devlet, insan onur ve haysiyetinin dokunulmazlığı temelinde, engellilerin ve engelliliğin her tür
istismarına karşı sosyal politikalar geliştirir. Engelliler aleyhine ayrımcılık yapılamaz; ayrımcılıkla
mücadele engellilere yönelik politikaların temel esasıdır.
b) Engellilere yönelik olarak alınacak kararlarda ve verilecek hizmetlerde engellilerin, ailelerinin ve
gönüllü kuruluşların katılımı sağlanır.
c) Engellilere yönelik hizmetlerin sunumunda aile bütünlüğünün korunması esastır.
d) Kurum ve kuruluşlarca engellilere yönelik mevzuat düzenlemelerinde Aile ve Sosyal Hizmetler
Bakanlığının (ASHB) görüşünün alınması zorunludur.
1. Engellilik Sağlık bilimleri açısından bakıldığında bireylerde hastalık, bozukluk, eksikliktir
2. Engellilik Toplum bilimleri açısından bakıldığında bireysel üstünlük veya zayıflıktır
3. Engellilik Eğitim bilimleri açısından bakıldığında ise yetersizliktir
Yukarıdakilerden hangisi ‘engellilik’ ile ilgili farklı bilim dallarının doğru tanımlamalardandır?
- A-) Yalnız I
- B-) I ve II
- Cevap C-) I ve III
- D-) II ve III
- E-) I, II ve III
Açıklama: Sağlık bilimleri açısından bakıldığında bireylerde
hastalık, bozukluk, eksiklik terimi kullanılır. Toplum bilimleri açısından bakıldığında engellilik terimi kullanılır. Eğitim bilimleri açısından bakıldığında ise yetersizlik kavramı kullanılır. Ancak tüm bu
terimlerin odağında BİREYSEL FARKLILIKLAR
vardır. Dolayısıyla çoğu zaman toplum yaşamında
insanlar bireysel farklılıklarıyla anılır.
1. Herhangi bir felaket anında öncelikle çocuğa yardım yapılmalıdır
2. Çocuk hayatını kazanabilecek hâle getirilmelidir ve her türlü istismara karşı korunmalıdır
3. Çocuk yeteneklerini kardeşlerinin hizmetine adayacak bir ruh ve düşünce içinde yetiştirilmelidir
Yukarıdakilerden hangisi Cenevre Çocuk Hakları Beyannamesi’nde yer almaktadır?
- A-) Yalnız II
- B-) I ve II
- C-) I ve III
- D-) II ve III
- Cevap E-) I, II ve III
Açıklama: Cenevre Çocuk Hakları Beyannamesi:
1. Çocuk bedensel ve ruhsal bakımdan doğal biçimde gelişmesine olanak sağlayacak koşullar içinde
bulundurulmalıdır.
2. Acıkan çocuk beslenmeli, hasta çocuk tedavi edilmeli, fikren geri kalmış çocuk eğitilmeli, yoldan
çıkmış çocuk yola getirilmeli, terk edilen çocuklar korunmalıdır.
3. Herhangi bir felaket anında öncelikle çocuğa yardım yapılmalıdır.
4. Çocuk hayatını kazanabilecek hâle getirilmelidir ve her türlü istismara karşı korunmalıdır.
5. Çocuk yeteneklerini kardeşlerinin hizmetine adayacak bir ruh ve düşünce içinde
yetiştirilmelidir.
1. Sosyoloji bilimi açısından toplumun bilinçlendirilmesi, sosyal politikaların geliştirilmesi yoluyla engelli bireylerin yaşam kalitelerinin artırılması önemlidir
2. Eğitsel açıdan bakıldığında bireyin toplum yaşamına bağımsız olarak katılabilmesi için gerekli becerilerin kazandırılmasına odaklanılır
3. Sağlık bilimi engelli bireylerin yaptıklarına ve yapamadıklarına odaklanır
Engellilik ile ilgili farklı bilim dallarında odaklanılan/önem verilen konular farklılaşmaktadır. Bu kapsamda yukarıdakilerden hangisi doğru açıklanmıştır?
- A-) Yalnız II
- Cevap B-) I ve II
- C-) I ve III
- D-) II ve III
- E-) I, II ve III
Açıklama: Sosyoloji bilimi açısından toplumun bilinçlendirilmesi, sosyal politikaların geliştirilmesi yoluyla engelli bireylerin yaşam kalitelerinin artırılması önemlidir
Eğitsel açıdan bakıldığında bireyin toplum yaşamına bağımsız olarak katılabilmesi için gerekli becerilerin kazandırılmasına odaklanılır
Sağlık bilimi engelli bireylerin yapamadıklarına odaklanır
1. Özel eğitim hizmetleri yönetmeliğine göre 0-36 aylık özel eğitim ihtiyacı olan çocuklar için erken çocukluk dönemi hizmetleri, ailenin bilgilendirilmesini ve desteklenmesini de içerecek şekilde yürütülür
2. Okul öncesi özel eğitim hizmetleri 37-66 ay arasında yetersizlik tanısı almış ya da risk altındaki çocukların gelişimini desteklemeyi ve okula hazırlamayı amaçlayan programlardır
3. Birlikte eğitim, engelli öğrencilerin tipik gelişim gösteren akranlarıyla birlikte aynı ortamlarda eğitimi şeklinde yürütülür. Bu uygulama kaynaştırma uygulamaları olarak adlandırılır
Yukarıdakilerden hangisi Engelliler için hizmetler ve desteklere erişim kapsamında doğru açıklanmıştır?
- A-) Yalnız III
- B-) I ve II
- C-) II ve III
- D-) I ve III
- Cevap E-) I, II ve III
Açıklama: Özel eğitim hizmetleri yönetmeliğine göre 0-36 aylık özel eğitim ihtiyacı olan çocuklar için erken çocukluk dönemi hizmetleri, ailenin bilgilendirilmesini ve desteklenmesini de içerecek şekilde yürütülür
Okul öncesi özel eğitim hizmetleri 37-66 ay arasında yetersizlik tanısı almış ya da risk altındaki çocukların gelişimini desteklemeyi ve okula hazırlamayı amaçlayan programlardır
Birlikte eğitim, engelli öğrencilerin tipik gelişim gösteren akranlarıyla birlikte aynı ortamlarda eğitimi şeklinde yürütülür. Bu uygulama kaynaştırma uygulamaları olarak adlandırılır
1. Toplumsal yaşama uyum sağlama ve günlük gereksinimlerini karşılama güçlükleri olan birey
2. Sadece fiziksel yoksunluklardan dolayı bakıma muhtaç birey
3. Korunma, bakım, rehabilitasyon, danışmanlık ve destek hizmetlerine ihtiyaç duyan birey
Yukarıdakilerden hangisi engelli bireyin özelliklerindendir?
- A-) Yalnız III
- B-) I ve II
- C-) II ve III
- Cevap D-) I ve III
- E-) Yalnız I
Açıklama: Engelli, doğuştan veya sonradan herhangi bir nedenle bedensel, zihinsel, ruhsal, duyusal ve sosyal yeteneklerini çeşitli derecelerde kaybetmesi nedeniyle toplumsal yaşama uyum sağlama ve günlük gereksinimlerini karşılama güçlükleri olan ve korunma, bakım, rehabilitasyon, danışmanlık ve destek hizmetlerine ihtiyaç duyan kişi.
1. Yardımcı teknoloji, özellikle engelli kişiler, yaşlanan nüfus ve bulaşıcı olmayan, süreğen hastalıkları olan kişilerin toplum yaşamına dahil edilmesini ve katılımını sağlar, teşvik eder.
2. Yardımcı teknoloji ürünlerinin birincil amacı, bir bireyin işlevselliğini ve bağımsızlığını korumak veya geliştirmek, böylece refahını artırmaktır.
3. İnsanların sağlıklı, üretken, bağımsız ve onurlu bir yaşam sürmesini ve eğitime, iş gücü piyasasına ve sivil hayata katılmasını sağlar.
4. Yardımcı teknolojiler yalnızca engelli kişilerin kullanımına uygundur.
Yukarıdakilerden hangisi yardımcı teknolojiler ile ilgili doğru tanımlanmıştır?
- A-) Yalnız I
- B-) I ve II
- C-) I ve IV
- D-) II, III ve IV
- Cevap E-) I, II ve III
Açıklama: Yardımcı teknoloji, özellikle engelli kişiler, yaşlanan nüfus ve bulaşıcı olmayan, süreğen hastalıkları olan kişilerin toplum yaşamına dahil edilmesini ve katılımını sağlar, teşvik eder. Yardımcı teknoloji ürünlerinin birincil amacı, bir bireyin işlevselliğini ve bağımsızlığını korumak veya geliştirmek, böylece refahını artırmaktır.
Aynı zamanda insanların sağlıklı, üretken, bağımsız ve onurlu bir yaşam sürmesini ve eğitime, iş gücü piyasasına ve sivil hayata katılmasını sağlar.
Aşağıda engelliliğin tarihsel süreci hakkında verilen bilgilerden hangisi doğrudur?
- A-) Özel gereksinimli bireyler önceleri uğurlu varlıklar olarak görülmüştür.
- B-) Rönesans’ın etkisiyle özel gereksinimli bireylerin hakları genişletilmiştir.
- C-) 16. yüzyılda Rönesans, engellilere karşı tutumu olumsuz yönde değiştirmiştir.
- D-) 1700’lü yıllarda özel gereksinimli çocukların eğitimi sadece işitme engelli bireyler üzerine yoğunlaşmıştır.
- Cevap E-) 1970’li yıllardan itibaren engellilerin eğitimi ve toplum yaşamına katılımlarında önemli gelişmeler yaşanmıştır.
Açıklama: 1970’li yıllardan itibaren engellilerin eğitimi ve toplum yaşamına katılımlarında önemli gelişmeler yaşanmıştır. Bu kapsamda cevap E şıkkıdır.
Bu kapsamda: A. Yanlış: Özel gereksinimli bireyler önceleri uğursuz varlıklar olarak görülmüştür, uğurlu değil. B. Yanlış: Rönesans’ın etkisiyle özel gereksinimli bireylere karşı tutumlar olumlu yönde değişmiştir; ancak doğrudan haklarının genişletildiğine dair bilgimiz bulunmamaktadır. C. Yanlış: Rönesans’ın etkisiyle özel gereksinimli bireye karşı sergilenen tutumlar 15. ve 16. yüzyılda olumlu yönde değişmiştir, olumsuz değil. D. Yanlış: 1700’lü yıllara gelindiğinde eğitimlerine ilişkin ilk girişimler başlamıştır
Aşağıdakilerden hangisi “2030 Engelsiz Vizyon Belgesi Temel İlkeleri” dışında kalır?
- A-) Fırsat eşitliği
- B-) Erişilebilirlik
- Cevap C-) Tipik gelişenlerin önceliklendirilmesi
- D-) Kadın-erkek eşitliği
- E-) Farklılıklara saygı
Açıklama: 2030 Engelsiz Vizyon Belgesi Temel İlkeleri
1. Kendi seçimlerini yapma özgürlükleri ve bağımsızlıklarını da kapsayacak şekilde, kişilerin insanlık onuru ve bireysel özelliklerine saygı gösterilmesi
2. Engellilerin topluma tam ve etkin katılımlarının sağlanması
3. Farklılıklara saygı gösterilmesi ve engellilerin insan çeşitliliğinin ve insanlığın bir parçası olarak kabul edilmesi
4. Fırsat eşitliği
5. Erişilebilirlik
6. Kadın-erkek eşitliği
7. Engelli çocukların gelişim kapasitesine ve kendi kimliklerini koruyabilme haklarına saygı duyulması
Tipik gelişenlerin önceliklendirilmesi söz konusu değildir.
Aşağıdakilerden hangisi “birlikte eğitim” uygulamasına verilen diğer addır?
- A-) Özel Eğitim
- B-) Ayrı Eğitim
- C-) Tipik Eğitim
- Cevap D-) Kaynaştırma Uygulamaları
- E-) Adaptif Eğitim
Açıklama: Birlikte eğitim, engelli öğrencilerin tipik gelişim gösteren akranlarıyla birlikte aynı ortamlarda eğitimi şeklinde yürütülür. Bu uygulama kaynaştırma uygulamaları olarak adlandırılır. Bu kapsamda cevap D şıkkıdır.
Aşağıdakilerden hangisi 2030 Engelsiz Vizyon belgesi temel ilkelerinden biri değildir?
- A-) Engellilerin topluma tam ve etkin katılımlarının sağlanması
- B-) Fırsat eşitliği
- C-) Erişilebilirlik
- Cevap D-) Engellilere yönelik hizmetlerin sunumunda aile bütünlüğünün korunması esastır
- E-) Kadın-erkek eşitliği
Açıklama: “Engellilere yönelik hizmetlerin sunumunda aile bütünlüğünün korunması esastır.” maddesi Engelliler Hakkındaki Kanununda yer alır.
Aşağıdakilerden hangisi bir yetersizlik örneğidir?
- A-) Bireyin kaza sonucu bacaklarını yitirmesi
- B-) Bireyin doğuştan kollarının olmaması
- C-) Göze alınan bir darbede göz yapısında bozukluk
- D-) Orta kulaktaki bir bakteri veya virüsün orta kulak kemikciklerine hasar vermesi
- Cevap E-) Göz içi basıncın artmasına bağlı olarak görme sinirinde meydana gelen zedelenme kısmi ya da tamamen görememe
Açıklama: Göz içi basıncın artmasına bağlı olarak görme sinirinde meydana gelen zedelenme kısmi ya da tamamen görememeye yol açar. Bu durumda görememe bir YETERSİZLİK olarak tanımlanır.
Aşağıdakilerden hangisi engellilerle ilgili yardımcı teknolojiler kapsamında düşük düzey teknolojilere örnek olarak gösterilebilir?
- A-) Akıllı saatler
- Cevap B-) Tabela ve yönlendirme levhaları
- C-) Tablet bilgisayarlar
- D-) İşitme cihazları
- E-) Sanal gerçeklik gözlükleri
Açıklama: Düşük düzey teknolojiler, temin edilmesi kolay, maliyeti düşük, dışarıdan bir enerji ya da güç gerektirmeyen materyallerden oluşur. Bu tür materyallerin arasında öğretmenlerin öğrencileri için hazırladığı görsel materyaller, resimli kartlar gibi basit ve enerji gereksinimi olmayan araçlar bulunmaktadır. Öte yandan, akıllı saatler, tablet bilgisayarlar, işitme cihazları ve sanal gerçeklik gözlükleri daha karmaşık ve enerji gereksinimi olan araçlardır. Bu nedenle doğru cevap B seçeneğidir.
Aşağıdakilerden hangisi orta düzey teknolojilerden biri değildir?
- Cevap A-) Kitap tasarımları
- B-) Hesap makineleri
- C-) Ses kayıt cihazları
- D-) Pille çalışan oyuncaklar
- E-) Konuşma üreten cihazlar
Açıklama: Zamanlayıcılar, hesap makineleri, tablet bilgisayarlar, konuşma üreten cihazlar, ses kayıt cihazları, etkileşimli kitaplar, pille çalışan oyuncaklar orta düzey teknolojilerden sayılır.
Kitap tasarımları
Aşağıdakilerden hangisi yardımcı teknoloji araçlarından biri değildir?
- A-) Projez ve ortezler
- B-) Akıll telefon
- C-) Resimli kartlar
- Cevap D-) Renkli ve fosforlu kalemler
- E-) Sesli kitaplar
Açıklama: Yardımcı teknoloji araçları; tekerlekli sandalye, projez ve ortezler, mobil uygulamalar, özel olarak geliştirilmiş yazılımlar, akıll telefon, tablet bilgisayarı gibi teknolojik donanımlar, vücut organlarının kullanımını kolaylaştıran aparatlar, resimli kartlar, Braille ile özel olarak yazılmış kitaplar, sesli kitaplar gibi sıralanabilir.
Renkli ve fosforlu kalemler
Aşağıdakilerden hangisi yüksek düzey teknolojilerden biri değildir?
- A-) Tablet bilgisayarlar
- Cevap B-) Etkileşimli kitaplar
- C-) Akülü tekerlekli sandalyeler
- D-) Akıllı saatler
- E-) İşitme cihazları
Açıklama: Örneğin, bilgisayarlar, tablet bilgisayarlar, akıllı telefonlar, akıllı saatler, konuşan saatler, işitme cihazları, akülü tekerlekli sandalyeler yüksek düzey teknolojilerdendir.
Etkileşimli kitaplar
Dünya Sağlık Örgütü’nün hastalık ya da bozukluk, zedelenme, yetersizlik, engel döngüsü - Açıklamaları
I. Hastalık/Bozukluk - Bireyden kaynaklanan doğuştan sonradan
II. Zedelenme - Zihinsel, fiziksel, duygusal, davranışsal
III. Yetersizlik - Sosyalleşmiş toplumla ilişkilenmiş durum
IV. Engel - Somutlaşmış durum
Yukarıda Dünya Sağlık Örgütü’nün, hastalık ya da bozukluk, zedelenme, yetersizlik, engel döngüsü ve bu kavramlarla ilişkilendirilen açıklamaları eşleştirilmiştir. Bu eşleştirmelerden hangileri doğrudur?
- Cevap A-) I ve II
- B-) I, II ve III
- C-) II, III ve IV
- D-) I ve IV
- E-) III ve IV
Açıklama: Dünya Sağlık Örgütü’nün tanımlamalarına göre;
Hastalık/Bozukluk: Bireyden kaynaklanan durumları ifade eder ve bu ya doğuştan ya da sonradan gelişebilir.
Zedelenme: Bireyin zihinsel, fiziksel, duygusal veya davranışsal olarak maruz kaldığı etkileri tanımlar.
Yetersizlik: Somutlaşmış bir durumu ifade etmelidir, bu yüzden bu eşleştirme yanlıştır.
Engel: Sosyalleşmiş toplumla ilişkilendirilen bir durumu ifade etmelidir, bu yüzden bu eşleştirme yanlıştır.
Bu sebeple sadece I. ve II. eşleştirmeler doğrudur. III. ve IV. yanlış eşleştirilmiştir.
Engelli adayların Engelli Kamu Personeli Seçme Sınavına girebilmeleri için sahip olmaları gereken engel oranı nedir?
- A-) %3 ve üzeri
- Cevap B-) %40 ve üzeri
- C-) %30 ve üzeri
- D-) %4 ve üzeri
- E-) %60 ve üzeri
Açıklama: Engelli adayların Engelli Kamu Personeli Seçme Sınavına girebilmeleri için %40 ve üzeri engel oranına sahip olması gerekir.
Engelli öğrencilerin tipik gelişim gösteren akranlarıyla birlikte aynı ortamlarda eğitim almaları nasıl isimlendirilir?
- A-) Ayrı eğitim
- B-) Bütünleştirici eğitim
- Cevap C-) Birlikte eğitim
- D-) Okul öncesi eğitim
- E-) Tamamlayıcı eğitim
Açıklama: Birlikte eğitim, engelli öğrencilerin tipik gelişim gösteren akranlarıyla birlikte aynı ortamlarda eğitimi şeklinde yürütülür.
Engelliler Hakkında Kanun hangi tarihte yürürlüğe girmiştir?
- A-) 1/8/2004
- B-) 1/6/2005
- Cevap C-) 1/7/2005
- D-) 1/9/2005
- E-) 1/5/2006
Açıklama: Engelliler Hakkında Kanunun, uluslararası Engelli Hakları Sözleşmesinden hareketle oluşturulmuş ve ülkemizin mülki ve idari sistemine göre hazırmış mevzuat metnidir. Engelliler haklarını ilişkin ilk olarak 1/7/2005 tarih 5378 sayılı Engelliler Hakkında Kanun ile kavuşmuşlardır. BU kapsamda cevap: C) 1/7/2005.
Engelliler haklarına ilişkin ilk olarak hangi Kanun ile kavuşmuşlardır?
- A-) Türkiye Cumhuriyeti Anayasası
- B-) Çocuk Hakları Bildirgesi
- Cevap C-) 5378 sayılı Engelliler Hakkında Kanun
- D-) 573 sayılı Özel Eğitim Hakkında Kanun Hükmünde Kararname
- E-) Özel Eğitim Hizmetleri Yönetmeliği
Açıklama: Engelliler haklarını ilişkin ilk olarak 1/7/2005 tarih 5378 sayılı Engelliler Hakkında Kanun ile kavuşmuşlardır.
Engellilik Kavramı - İlişkilendirilen Tanımlamalar
I. Fiziksel özelliklerdeki farklılıklar - Sakat
II. Duygusal ve davranışsal farklılıklar - Zihinsel yetersizlik
III. Duyusal özelliklerdeki farklılıklar - Görme ve işitme duyularının işlevsel yetersizlikleri
IV. Zihinsel özelliklerdeki farklılıklar - Akıl hastalıkları
Yukarıda engellilik kavramları ve bu kavramlarla ilişkilendirilen tanımlamalar eşleştirilmiştir. Bu eşleştirmelerden hangileri doğrudur?
- Cevap A-) I ve III
- B-) II ve IV
- C-) I ve IV
- D-) II ve III
- E-) I, II ve IV
Açıklama: Fiziksel özelliklerde görülen farklılıklar genellikle sakat kavramıyla ifade edilmiş, duygusal ve davranışsal farklılıklara akıl hastalıkları ya da psikiyatrik bozukluklar olarak bakılmıştır. Bireylerin duyusal özelliklerindeki farklılıkları görme ve işitme duyularının işlevlerinin yerine getirilmesindeki farklılıklar, zihinsel özelliklerdeki farklılıklar ise zihinsel yetersizlikler ya da üstün zekâlılık olarak gözlenmiştir. Bu nedenle I. ve III. eşleştirmeleri doğrudur ve cevap A şıkkıdır.
I. Engelli bireyler sağlık kuruluşlarından hizmet almada öncelik hakkına sahiptir.
II. Engelli bireyler için Sağlık Bakanlığı’nda herhangi bir “öncelikli” kayıt bulunmamaktadır.
III. Engelli bireyler, durumlarına bağlı olarak, diğer bireylere göre daha sık hastaneye gitme ihtiyacı duyarlar.
IV. Hastaneler, engelli bireyler için herhangi bir kolaylaştırıcı düzenleme yapma zorunluluğu taşımamaktadır.
V. Engelli bireyler için poliklinik kayıt bölümlerinde dikkat çeken bilgilendirici pano tasarımları kullanılması önerilir.
Yukarıda engelli bireylerin sağlık hizmetlerine erişimi ile ilgili verilen doğru bilgiler aşağıdaki hangi seçenekte bir arada verilmiştir?
- A-) I, II ve III
- Cevap B-) I, III ve V
- C-) II, III ve IV
- D-) I, IV ve V
- E-) III, IV ve V
Açıklama: Engelli bireylerin sağlık hizmetlerine erişimi hakkında yukarıda verilenlerden I. Engelli bireyler sağlık kuruluşlarından hizmet almada öncelik hakkına sahiptir, III. Engelli bireyler, durumlarına bağlı olarak, diğer bireylere göre daha sık hastaneye gitme ihtiyacı duyarlar ve V. Engelli bireyler için poliklinik kayıt bölümlerinde dikkat çeken bilgilendirici pano tasarımları kullanılması önerilir doğru olarak verilmiştir. II. öncülde yer alan “Engelli bireyler için Sağlık Bakanlığı’nda herhangi bir “öncelikli” kayıt bulunmamaktadır” yanlıştır çünkü, Sağlık Bakanlığı’nın engelli bireyler için “öncelikli” kaydı açmıştır. IV. öncülde yer alan “Hastaneler, engelli bireyler için herhangi bir kolaylaştırıcı düzenleme yapma zorunluluğu taşımamaktadır” yanlıştır. Çünkü hastanelerin engelli bireyler için hizmet almayı kolaylaştırıcı düzenlemeler yapmakla yükümlü olduğu belirtilmiştir. Bu nedenle doğru cevap: B) I, III ve V.
I. Kadın Hakları Bildirgesi
II. Gençlik Hakları Bildirgesi
III. İnsan Hakları Evrensel Bildirgesi
IV. Çocuk Hakları Bildirgesi
V. Avrupa Sosyal Şartı
VI. Engelli Hakları Bildirgesi
Yukarıda verilen Dünyada engellilerin haklarına, geliştirmelerine ve korumalarına yönelik uluslararası sözleşmeler arasında Türkiye’nin de imzaladığı anlaşmalardan hangi seçenekte bir arada verilmiştir?
- A-) I-II-III-IV
- B-) II-III-IV-VI
- Cevap C-) III-IV-V-VI
- D-) I-IV-V-VI
- E-) III-IV-VI
Açıklama: Dünyada engellilerin haklarını, geliştirmeleri, korumaları ve kullanmalarına yönelik uluslararası sözleşmeler bulunmaktadır. Bunlar içerisinde engelli bireyleri ilgilendiren ve Türkiye’nin de imzaladığı anlaşmalar; İnsan Hakları Evrensel Bildirgesi, Çocuk Hakları Bildirgesi, Avrupa Sosyal Şartı ve Engelli Hakları Bildirgesidir. Bu kapsamda cevap: C) III-IV-V-VI.
Toplum bilimleri “engellik durumu”nu aşağıdaki hangi modelle açıklamaktadır?
- A-) Bireysel Model
- B-) Fizyolojik Model
- Cevap C-) Sosyal Model
- D-) Eğitsel Model
- E-) Ekonomik Model
Açıklama: Toplum bilimleri açısından bakıldığında engellilik sosyal modelle açıklanır. Buna göre ICF modelindeki tanım sosyal modelde de yer alır. Buna göre engellilik sosyolojide ötekilik ve farklılık kavramlarıyla açıklanır. Toplumun engelliliğe bakış açısı bulunulan dönem, sosyal
yapı, kültürel ve siyasi yapı, ekonomik yapı gibi pek çok değişkenle ilgili olmaktadır. Sosyoloji bilimi açısından toplumun bilinçlendirilmesi, sosyal politikaların geliştirilmesi yoluyla engelli bireylerin yaşam kalitelerinin artırılması önemlidir. Bu kapsamda cevap C şıkkıdır.
Örneğin öğretmenlerin öğrencileri için hazırladığı görsel materyaller, resimli kartlar, okumayı kolaylaştıran kitap tasarımları, okullarda iletişim köşeleri, iş yerlerinde uyarı levhaları, toplum yaşamında kullanılan tabela ve yönlendirme levhaları hangi düzey teknolojilere örnektir?
- A-) Orta düzey
- B-) Yüksek düzey
- C-) Kapsamlı düzey
- Cevap D-) Düşük düzey
- E-) İleri düzey
Açıklama: Örneğin öğretmenlerin öğrencileri için hazırladığı görsel materyaller, resimli kartlar, okumayı kolaylaştıran kitap tasarımları, okullarda iletişim köşeleri, iş yerlerinde uyarı levhaları, toplum yaşamında kullanılan tabela ve yönlendirme levhaları düşük düzey teknolojilerindendir.

Ünite 2

“………… ………..” ürünlerin, çevrenin/mekânın, programların ve hizmetlerin uyarlamaya veya özel
bir düzenlemeye ya da tasarıma ihtiyaç duymadan, mümkün olan en geniş ölçekte insanlar tarafından kullanılabilecek şekilde tasarlanmasıdır.
Yukarıda boş bırakılan yere aşağıdakilerden hangisi gelmelidir?
- Cevap A-) Evrensel Tasarım
- B-) Mimari Tasarım
- C-) Erişilebilir Tasarım
- D-) Modern Tasarım
- E-) Güncel Tasarım
Açıklama: Evrensel tasarım; ürünlerin, çevrenin/mekânın,
programların ve hizmetlerin uyarlamaya veya özel
bir düzenlemeye ya da tasarıma ihtiyaç duymadan, mümkün olan en geniş ölçekte insanlar tarafından kullanılabilecek şekilde tasarlanmasıdır
“………………”, binaların, açık alanların, ulaşım ve bilgilendirme hizmetleri ile bilgi ve iletişim teknolojisinin, engelliler tarafından güvenli ve bağımsız olarak ulaşılabilir ve kullanılabilir olmasıdır.
Yukarıdaki tanımda boş bırakılan yere aşağıdaki kavramlardan hangisinin gelmesi uygun olur?
- Cevap A-) Erişilebilirlik
- B-) Kapsayıcılık
- C-) Bütünleşiklik
- D-) Evrensellik
- E-) Sürdürülebilirlik
Açıklama: Erişilebilirlik, binaların, açık alanların, ulaşım ve bilgilendirme hizmetleri ile bilgi ve iletişim teknolojisinin, engelliler tarafından güvenli ve bağımsız olarak ulaşılabilir ve kullanılabilir olmasıdır.
“…………………….”, engellinin bireysel ve toplumsal ihtiyaçlarını karşılayabilmesini ve yaşamını bağımsız bir şekilde sürdürebilmesini sağlamayı amaçlayan fiziksel, sosyal, zihinsel ve mesleki beceriler kazandırmaya yönelik hizmetlerdir.
Yukarıdaki tanımda boş bırakılan yere aşağıdakilerden hangisi yazılmalıdır?
- Cevap A-) Habilitasyon
- B-) Rehabilitasyon
- C-) Terapi
- D-) Sağaltım
- E-) Erişim
Açıklama: Habilitasyon, engellinin bireysel ve toplumsal ihtiyaçlarını karşılayabilmesini ve yaşamını bağımsız bir şekilde sürdürebilmesini sağlamayı amaçlayan fiziksel, sosyal, zihinsel ve mesleki beceriler
kazandırmaya yönelik hizmetlerdir.
“Binaların, açık alanların, ulaşım ve bilgilendirme hizmetleri ile bilgi ve iletişim teknolojisinin, engelliler tarafından güvenli ve bağımsız olarak ulaşılabilir ve kullanılabilir olmasıdır.”
Yukarıda tanımlanan olgu aşağıdakilerden hangisidir?
- A-) Kapsayıcılık
- B-) Habilitasyon
- C-) Evrensel Tasarım
- Cevap D-) Erişilebilirlik
- E-) Rehabilitasyon
Açıklama: Erişilebilirlik, binaların, açık alanların, ulaşım ve bilgilendirme hizmetleri ile bilgi ve iletişim teknolojisinin, engelliler tarafından güvenli ve bağımsız olarak ulaşılabilir ve kullanılabilir olmasıdır. Cevap, D şıkkıdır.
“Erişilebilirlik İzleme ve Denetleme Komisyonu tarafından denetlenen umuma açık hizmet veren
her türlü yapılar ve açık alanlar ile toplu taşıma araçlarının denetim tarihi itibari ile erişilebilirlik mevzuatına uygunluğu komisyonca belirlenenlere ……………. tarafından Erişilebilirlik Belgesi verilmektedir.”
Yukarıdaki cümlede boş bırakılan yer aşağıdakilerden hangisi ile tamamlanabilir?
- A-) Belediyeler
- B-) Aile ve Sosyal Hizmetler İl Müdürlüğü
- C-) Kaymakamlık
- Cevap D-) Valilik
- E-) Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı
Açıklama: Erişilebilirlik İzleme ve Denetleme Komisyonu tarafından denetlenen umuma açık hizmet veren her türlü yapılar ve açık alanlar ile toplu taşıma araçlarının denetim tarihi itibari ile erişilebilirlik mevzuatına uygunluğu komisyonca belirlenenlere valilik tarafından Erişilebilirlik Belgesi verilmektedir. Cevap, D şıkkıdır.
“Uluslararası Engellilerin Haklarına İlişkin Sözleşme’nin bilgi ve iletişimde erişilebilirlik hükümleri bağlamında taraf devletlerin alması gereken tedbirlerden biri de işaret dili kullanımının kabul ve teşvik edilmesidir.”
Bu bilgi bağlamında ülkemizde tüm yükseköğretim programlarına Türk İşaret Dilinin seçmeli
ders olarak eklenmesi kararı ne zaman alınmıştır?
- A-) 2017 yılında
- B-) 2015 yılında
- Cevap C-) 2013 yılında
- D-) 2011 yılında
- E-) 2009 yılında
Açıklama: 2013 yılında tüm yükseköğretim programlarına Türk İşaret Dilinin seçmeli ders olarak eklenmesi kararı alınmıştır. Cevap, C şıkkıdır.
2006 yılında Birleşmiş Milletler Genel Kurulu’nda kabul edilen, ülkemizde 2009 yılında bağlayıcılık kazanan ve erişilebilirliği en geniş tanımı ile kavramlaştıran belge aşağıdakilerden hangisidir?
- A-) Engelliler İçin Fırsat Eşitliği Standart Kurallar
- B-) Salamanca Bildirgesi
- Cevap C-) Engelli Kişilerin Hakları Sözleşmesi
- D-) İnsan Hakları Evrensel Bildirgesi
- E-) Engelliler İçin Dünya Eylem Programı
Açıklama: İnsan hakları yazınında tasarıma yansıyan erişilebilirliği en geniş tanımıyla kavramlaştıran ve bağımsız bir hükümle düzenleyen son yılların en önemli uluslararası dokümanı BM Engelli Kişilerin Hakları Sözleşmesi’dir. Sözleşme 2006 yılında BM Genel Kurulunda kabul edilmiş, ülkemizde de
imzaya açıldığı 2007 yılında imzalanmıştır. Sözleşmenin onaylanmasının uygun bulunduğuna dair
karar 14 Temmuz 2009 tarihli Resmî Gazete’de yayınlanmış ve onay belgesinin 28 Eylül 2009 tarihinde BM’ye tevdi edilmesini takip eden 30 günün sonunda 28 Ekim 2009 tarihinde sözleşme ülkemiz açısından bağlayıcılık kazanmıştır. Cevap, C şıkkıdır.
2013 yılında çıkarılan Erişilebilirlik İzleme ve Denetleme Yönetmeliği aşağıdaki kanunlardan hangisinin hükümlerine dayanılarak hazırlanmıştır?
- A-) 2916 Sayılı Özel Eğitime Muhtaç Çocuklar Kanunu
- B-) 5580 Sayılı Özel Öğretim Kurumları Kanunu
- C-) 5825 sayılı Engellilerin Haklarına İlişkin Sözleşmenin Onaylanmasının Uygun Bulunduğuna Dair Kanun
- D-) 573 Sayılı Özel Eğitim Hakkında Kanun Hükmünde Kararname
- Cevap E-) 5387 sayılı Engelliler Hakkında Kanun
Açıklama: Erişilebilirlik hakkında iç mevzuattaki temel dokümanlardan biri 2013 yılında çıkarılan Erişilebilirlik İzleme ve Denetleme Yönetmeliği’dir. Yönetmelik, umuma açık hizmet veren her türlü
yapılar ve açık alanlar ile toplu taşıma araçlarında erişilebilirliğin izlenmesi ve denetimine odaklanmaktadır. Yönetmelik, 5378 sayılı Kanunun geçici 2. ve 3. maddeleri hükümlerine dayanılarak hazırlanmıştır. Cevap, E şıkkıdır.
Aşağıdakilerden hangisi 2006 yılında imzalanan BM Engelli Kişilerin Hakları Sözleşmesi’nde yer alan yapılaşmış çevrenin kapsamında yer almaz?
- Cevap A-) Elektronik cihazlar
- B-) Asansörler
- C-) Okullar
- D-) İş yerleri
- E-) Kaplı tesisler
Açıklama: İlgili sözleşmede erişilebilirliğin sağlanacağı yapılaşmış
çevre “binalar, yollar, ulaşım araçları ve okullar,
evler, sağlık tesisleri ve işyerleri ile diğer kapalı ve
açık tesisler” olarak kabul edilmiştir.
Aşağıdakilerden hangisi evrensel tasarım ilkeleri arasında yer almaz?
- Cevap A-) Görsel Devamlılık
- B-) Hata Toleransı
- C-) Algılanabilir Bilgi
- D-) Düşük Fiziksel Efor
- E-) Kullanımda Esneklik
Açıklama: Evrensel Tasarım İlkeleri
1. Eşitlikçi Kullanım
2. Kullanımda Esneklik
3. Basit ve Sezgisel Kullanım
4. Algılanabilir Bilgi
5. Hata Toleransı
6. Düşük Fiziksel Efor
7. Yaklaşım ve Kullanım için Boyut, Yer ve Alan
Cevap, A şıkkıdır.
Bilgi önemine göre düzenlenmesinin sağlanması aşağıdaki evrensel tasarım ilkelerinin hangisinin kapsamına girmektedir?
- Cevap A-) Basit ve Sezgisel Kullanım
- B-) Algılanabilir Bilgi
- C-) Hata Toleransı
- D-) Düşük Fiziksel Çaba
- E-) Eşitlikçi Kullanım
Açıklama: Basit ve Sezgisel Kullanım
İlkenin uygulamasında;
• Tasarımda gereksiz karmaşa elenmeli ya da ortadan kaldırılmalı
• Tasarım, kullanıcı beklentileri ve sezgileri ile tutarlı olunmalı
• Çeşitli okuryazarlık ve dil becerileri barındırılmalı
• Bilgi önemine göre düzenlenmeli
• Etkili uyarma ve geri beslemeyi iş süresince ve iş bitiminde sağlanmalı
Cevap, A şıkkıdır.
Bir atölyede kullanılan matkap tezgâhında, kullanıcılar zaman zaman yanlış düğmeye basarak cihazı ters yönde çalıştırmakta ve bu durum hem makineye hem de güvenliğe zarar vermektedir. Tasarım ekibi, Hata Toleransı ilkesine uygun bir düzenleme yapmak istemektedir. Aşağıdaki tasarım değişikliklerinden hangisi bu ilkeye en uygun çözümdür?
- A-) Matkap tezgâhının çalışma hızını artırmak
- Cevap B-) Düğmelere farklı renk ve şekiller vererek yanlış kullanımı zorlaştırmak
- C-) Kullanım kılavuzunu duvara asmak
- D-) Kullanıcıların deneyim seviyesine göre eğitim vermek
- E-) Matkap tezgâhını daha büyük bir alana taşımak
Açıklama: Hata Toleransı ilkesi, olası tehlike ve hataları tasarım yoluyla en aza indirmeyi amaçlar. Düğmelere farklı renk ve şekil verilmesi, yanlışlıkla basmayı zorlaştırarak bilinçsiz kullanımı önler. Diğer seçenekler faydalı olabilir ama doğrudan tasarım müdahalesi ile hata riskini azaltmaz.
A seçeneği, hızı artırarak verimlilik sağlayabilir ancak hatalı kullanım riskini ortadan kaldırmaz; C seçeneği, kullanım kılavuzunu asmak bilgilendirici olsa da anlık yanlış hareketleri engelleyemez; D seçeneği, alanı büyütmekle güvenlik artırılabilir ama yanlış düğmeye basma sorununa doğrudan çözüm getirmez; E seçeneği, eğitimle farkındalık sağlayabilir fakat Hata Toleransı ilkesinde amaç, kullanıcı hatasını eğitimle değil tasarımın kendisiyle önlemektir. Buna karşılık B seçeneği, düğmelere farklı renk ve şekil vererek hatalı kullanımı fiziksel olarak zorlaştırdığı için ilkenin gereğine en uygun çözümdür.
Bir belediye, kentte yaşayan herkesin dijital hizmetlere erişimini artırmak amacıyla mobil uygulamalar, erişilebilir web siteleri, işaret dili desteği olan çevrimiçi danışma hatları ve Braille uyumlu bilgilendirme ekranları geliştirmiştir. Bu uygulamalar, hem resmi işlemler hem de kültürel ve ticari hizmetler için ücretsiz olarak sunulmuştur.
Bu uygulama aşağıdaki hangi uluslararası yükümlülüğün gereğini yerine getirmeye yöneliktir?
- A-) Mekânsal erişilebilirlik standartlarının uygulanması
- B-) Kentsel planlamada estetik bütünlüğün sağlanması
- Cevap C-) Uluslararası Engellilerin Haklarına İlişkin Sözleşme’nin iletişim ve bilgiye erişim yükümlülükleri
- D-) Sadece işaret dili kullanımının yaygınlaştırılması
- E-) Bilgi teknolojilerinde maliyet azaltma politikaları
Açıklama: Soruda verilen uygulama, engellilerin bilgiye ve iletişime eşit koşullarda erişebilmesini sağlayan farklı araç ve biçimleri (mobil uygulama, web sitesi, işaret dili, Braille vb.) kapsıyor. Bu, Uluslararası Engellilerin Haklarına İlişkin Sözleşme’nin 2. ve 21. maddelerinde tanımlanan ve taraf devletlere verilen bilgi–iletişim alanındaki erişilebilirlik tedbirleriyle doğrudan örtüşüyor.
Bir kişinin yoğun gürültü olan bir ortamda telefon görüşmesini net duyamaması veya güneş ışığının ekrandaki yazıları görmesini zorlaştırması aşağıdakilerden hangisine örnektir?
- A-) Geçici engellilik
- B-) Doğuştan engellilik
- Cevap C-) Durumsal engellilik
- D-) Kalıcı engellilik
- E-) Kısmi görme engeli
Açıklama: Bu tür durumlarda kişi kalıcı veya geçici bir sağlık sorununa sahip değildir, ancak mevcut çevresel koşullar nedeniyle sınırlılık yaşar. Bu, tanım gereği durumsal engelliliktir.
Geçici engellilik kısa süreli bir sağlık durumu veya yaralanmadan kaynaklanır, doğuştan engellilik ise doğumdan itibaren var olan kalıcı durumlardır; kalıcı engellilik yaşam boyu süren, kısmi görme engeli ise tıbbi bir görme bozukluğu durumudur. Örnekte ise kişi herhangi bir tıbbi veya kalıcı duruma sahip olmadan, yalnızca çevresel koşullar (gürültü, güneş ışığı vb.) nedeniyle sınırlılık yaşamaktadır. Bu nedenle doğru yanıt, mevcut deneyime bağlı olarak ortaya çıkan durumsal engelliliktir.
Bir ülke, engelli bireylerin kamu binalarına, toplu taşıma araçlarına, okullara, sağlık tesislerine ve işyerlerine erişimini kolaylaştıracak düzenlemeler yapmış; ayrıca elektronik hizmetler ile acil hizmetlerin herkes için erişilebilir olmasını sağlamıştır. Bu uygulama aşağıdakilerden hangisinin gereğini yerine getirmeye yöneliktir?
- A-) Habilitasyon hizmetleri
- B-) Engellilerin istihdamını artırma politikaları
- Cevap C-) Erişilebilirlik ilkesinin hayata geçirilmesi
- D-) Sosyal yardım programları
- E-) Sağlık hizmetleri planlaması
Açıklama: A) Habilitasyon hizmetleri- Engelli bireylere fiziksel, sosyal, zihinsel ve mesleki beceriler kazandırma sürecidir. Soruda beceri kazandırmadan çok çevresel düzenleme anlatılıyor.
B) Engellilerin istihdamını artırma politikaları- İş bulma, iş ortamı uyarlama, mesleki eğitim gibi istihdama yönelik uygulamaları kapsar; burada genel yaşam alanları ve hizmetlerin erişilebilirliği söz konusu.
D) Sosyal yardım programları -Maddi destek veya sosyal hizmet yardımlarıdır; erişilebilirlik düzenlemeleri ile doğrudan ilişkili değildir.
E) Sağlık hizmetleri planlaması -Sağlık sisteminin organizasyonu ile ilgilidir; sorudaki düzenlemeler yalnızca sağlık alanını değil, tüm yaşam alanlarını kapsar.
Soruda anlatılan düzenlemeler, hem fiziki çevre (binalar, yollar, ulaşım araçları, okullar, sağlık tesisleri, işyerleri vb.) hem de bilgi ve iletişim olanakları (elektronik hizmetler, acil hizmetler vb.) için erişim imkânı sağlamaya yöneliktir.
Bu durum, engelli bireylerin bağımsız yaşamasını ve topluma tam ve eşit katılımını mümkün kılan erişilebilirlik ilkesinin uygulanması anlamına gelir.
Dolayısıyla doğru seçenek C) Erişilebilirlik ilkesinin hayata geçirilmesi’dir.
Bir şehirde yeni yapılan bir alışveriş merkezi, inşaat aşamasında erişilebilirlik standartlarına uygun planlanmamıştır. Açılıştan sonra rampalar, engelli tuvaletleri ve asansör eklenmiş; ancak bu eklemeler hem yüksek maliyet getirmiş hem de tasarımla uyumsuz görünmüştür. Erişilebilirlik İzleme ve Denetleme Komisyonu denetiminde hâlâ eksikler tespit edilmiş, bu nedenle Erişilebilirlik Belgesi verilmemiştir. Ayrıca yönlendirme tabelaları ve dijital bilgilendirme ekranları erişilebilirlik standartlarına uygun değildir.
Bu durum aşağıdaki hangi iki temel eksikliği göstermektedir?
- Cevap A-) Erişilebilirliğin tasarım ve planlama sürecine baştan dahil edilmemesi ve bilgi–iletişim alanında yetersizlik
- B-) ERDEM sistemine kayıt yapılmaması ve toplu taşım erişiminin olmaması
- C-) Ulusal mevzuattaki dayanaklara uyulmaması ve sosyal yardım eksikliği
- D-) Yalnızca fiziksel çevreye odaklanılması ve estetik bütünlüğün korunmaması
- E-) Erişilebilirlik denetimlerinin sadece şikâyet üzerine yapılması ve belge talebinde bulunulmaması
Açıklama: A) Erişilebilirliğin tasarım ve planlama sürecine baştan dahil edilmemesi ve bilgi–iletişim alanında yetersizlik: Doğru yanıt
Nedeni: Sorudaki metinde hem sonradan yapılan düzenlemelerin yarattığı maliyet–estetik sorunları (tasarım sürecine dahil edilmeme) hem de yönlendirme tabelaları ve dijital bilgilendirme ekranlarının standartlara uygun olmaması (bilgi–iletişim eksikliği) anlatılıyor.
B) ERDEM sistemine kayıt yapılmaması ve toplu taşım erişiminin olmaması: Hatalı yanıt
Sebebi: Olayda ERDEM sistemine başvurulup başvurulmadığı veya toplu taşıma erişimi hakkında bilgi yok.
C) Ulusal mevzuattaki dayanaklara uyulmaması ve sosyal yardım eksikliği: Hatalı yanıt
Sebep: Ulusal mevzuata uyulmaması ima edilebilir ancak olayda sosyal yardım konusuna dair hiçbir bilgi yok.
<p data-start=”859”
Birinci eksik: Erişilebilirliğin baştan, tasarım ve planlama aşamasında dikkate alınmaması. Bu yüzden sonradan eklemeler hem maliyetli hem de uyumsuz olmuştur.
İkinci eksik: Erişilebilirliğin yalnızca fiziksel düzenlemelerle sınırlı kalması ve bilgi–iletişim alanında (tabelalar, dijital ekranlar) yetersizliklerin bulunması.
Deniz, görme engelli bir yüzücüdür. Günlük yaşamında zamanı öğrenmek için telefonunu kullanmak istememektedir. Kullandığı yeni cihaz: I. Üzerindeki minik bilyeler sayesinde zamanı dokunarak algılamasını sağlar.
II. Sessiz bir şekilde saatini öğrenmesine imkân verir.
III. Görme engelli paralimpik sporculardan ilham alınarak tasarlanmıştır.
Bu özelliklere sahip yardımcı teknoloji aşağıdakilerden hangisidir?
- A-) Dokunsal ekranlı akıllı saat
- B-) Braille alfabeli kol saati
- Cevap C-) Eone saati
- D-) Sesli uyarı veren kronometre
- E-) Haptik geri bildirimli bileklik
Açıklama: Diğer seçenekler Eone saatinin özelliklerini tam olarak karşılamaz: Dokunsal ekranlı akıllı saat (A) dokunma yoluyla kontrol edilebilir ama minik bilyelerle zamanı hissettirme özelliğine sahip değildir; Braille alfabeli kol saati (B) Braille harfleri kullanır, Eone gibi bilyelerle çalışan bir mekanizmaya dayanmaz; sesli uyarı veren kronometre (D) işlev olarak zamanı bildirir fakat sessiz ve dokunsal kullanım sağlamaz; haptik geri bildirimli bileklik (E) titreşimle bilgi iletebilir ancak zamanı minik bilyelerle algılatma özelliği yoktur. Bu nedenle üç öncülün hepsini karşılayan tek seçenek C) Eone saatidir.
Engelli bireyler için “erişilebilirlik” bir hak alanı olarak ülkemizde ilk olarak hangi yasada yer aldığı söylenebilir?
- Cevap A-) 5378 sayılı Engelliler Hakkında Kanun
- B-) 1982 Anayasası
- C-) Birleşmiş Milletler (Sakat) Engelli Hakları Bildirisi
- D-) Özel Eğitim Hizmetleri Yönetmeliği
- E-) Özel Eğitime Muhtaç Çocuklar Yönetmeliği
Açıklama: Erişilebilirlik bir hak alanı olarak politika belgelerinde de yer almaktadır. 5378 sayılı Engelliler
Hakkında Kanun bu belgelerden biridir.
Erişilebilir bilgi ve iletişimin sağlanması bakımından düşünüldüğünde aşağıdakilerden hangisi engelli bireylerin ihtiyaca göre daha az ulaşabildiği hizmetlerdendir?
- A-) E-Erişilebilirlik
- Cevap B-) Yardımcı Teknolojiler
- C-) İşaret Dili
- D-) Özel Eğitim
- E-) Destek Hizmetler
Açıklama: Yardımcı teknolojiye erişim temel bir insan hakkıdır ve Engelli Kişilerin Haklarına dair Sözleşmeye taraf olan ülkeler için “sürdürülebilir kalkınmanın” tam ve adil bir şekilde gerçekleştirilmesi adına yasal bir zorunluluktur. Buna karşın, yardımcı teknolojiye ihtiyaç duyanların %90’ından fazlasının
erişimi sağlanamadığı için de önemli bir zorluk olmaya devam etmektedir. Cevap, B şıkkıdır.
Evrensel Tasarım İlkeleri düşünüldüğünde aşağıdakilerden hangisi “Hata Toleransı” kapsamına girmez?
- Cevap A-) Elemanlar tarif edilir yollarla farklılaştırılmalı
- B-) Mümkünse farklı şekillerde tehlike ve hata uyarıları sunulmalı
- C-) Beceri gerektiren işlerde bilinçsiz hareket engellenmeli
- D-) Tasarım ögeleri, tehlikeleri ve hataları en aza indirecek şekilde yerleştirilmeli
- E-) Hata dayanımı olan ya da hatadan koruyan özellikler sağlanmalı
Açıklama: Tasarım potansiyel bütün kullanıcıları muhtemel tehlike ve kazalara karşı korumakta, öngörülmeyen
durumlar ile istenmeden ya da kazara yapılan hareketlerin doğuracağı tehlikeler veya olumsuz sonuçları
en aza indirmektedir. Her durumda tehlike ve hatalara karşı uyarı ve ikaz sistemleri sağlanmakta, dikkat
gerektiren durumlarda bilinçsiz kullanım ve “yanlış yapılmasını olanaksız kılan” özellikler tehlikeyi önlemektedir.
İlkenin uygulamasında;
• Tasarım ögeleri, tehlikeleri ve hataları en aza indirecek şekilde yerleştirilmeli
• En çok kullanılanlar en erişilir olmalı, tehlikeli olanlar yok edilmeli, izole edilmeli ya da korumaya
alınmalı
• Mümkünse farklı şekillerde tehlike ve hata uyarıları sunulmalı
• Hata dayanımı olan ya da hatadan koruyan özellikler sağlanmalı
• Beceri gerektiren işlerde bilinçsiz hareket engellenmeli
Görme engelli bir bireye, günlük yaşamda bağımsız hareket edebilmesi için baston kullanma, toplu taşıma araçlarını güvenle kullanma, bilgisayar okuma yazılımı ile çalışma ve mesleki beceriler geliştirme eğitimleri verilmektedir.
Bu durumda sunulan hizmet aşağıdakilerden hangisine örnektir?
- A-) Rehabilitasyon
- Cevap B-) Habilitasyon
- C-) Entegrasyon
- D-) Sosyal destek
- E-) Danışmanlık
Açıklama: Soruda verilen durumda, bireye fiziksel, sosyal, zihinsel ve mesleki beceriler kazandırılarak günlük yaşamını bağımsız sürdürebilmesi hedeflenmektedir.
Bu tanım, doğrudan habilitasyon kavramına karşılık gelir.
Rehabilitasyondan farkı, habilitasyonun mevcut olmayan becerileri ilk kez kazandırmaya odaklanmasıdır; rehabilitasyon ise kaybedilmiş becerileri geri kazandırmaya yöneliktir.
I. Erişilebilirlik, insan haklarının ayrımcılığı da kapsayan önemli bir alanıdır.
II. Erişilebilirlik, gündelik yaşama tam katılımın ve bağımsız yaşamanın temel koşullarındandır.
III. Erişilebilirlik yalnızca engellilerin değil, tüm bireylerin toplumsal yaşama katılımını destekler.
IV. Erişilebilirlik, sadece fiziksel çevreye yönelik bir düzenleme alanıdır.
V. 5378 sayılı Engelliler Hakkında Kanun’da erişilebilirlik tanımına yer verilmiştir.
Yukarıdaki ifadelerden hangileri, “erişilebilirlik” kavramı ile ilgilidir?
- A-) I, II ve III
- B-) I, II ve V
- C-) II, IV ve V
- D-) I, III, IV ve V
- Cevap E-) I, II, III ve V
Açıklama: IV yanlış, çünkü erişilebilirlik yalnızca fiziksel çevreyle sınırlı değildir; sosyal, ekonomik ve kültürel boyutları da vardır. Diğer seçenekler ise erişilebilirlikle doğrudan ilişkili olup kavramın kapsamını, amaçlarını ve hukuki dayanaklarını ifade etmektedir.
I. Eşitlikçi Kullanım
II. Estetik Öncelikli Tasarım
III. Algılanabilir Bilgi
IV. Düşük Fiziksel Efor
Yukarıdakilerden hangileri Evrensel Tasarım Kılavuzu’nun yedi ilkesinden biridir?
- A-) I ve II
- B-) I ve III
- C-) II ve IV
- Cevap D-) I, III ve IV
- E-) I, II, III ve IV
Açıklama: Evrensel Tasarım Kılavuzu’nun yedi ilkesi şunlardır: Eşitlikçi Kullanım, Kullanımda Esneklik, Basit ve Sezgisel Kullanım, Algılanabilir Bilgi, Hata Toleransı, Düşük Fiziksel Efor, Yaklaşım ve Kullanım için Boyut–Yer–Alan. “Estetik Öncelikli Tasarım” bu ilkeler arasında yer almaz. Bu nedenle doğru ilkeler I, III ve IV’tür.
I. Ürünlerin, hizmetlerin ve mekânların mümkün olan en geniş ölçekte insanlar tarafından kullanılabilmesini hedefler.
II. Sadece engelli bireyler için uyum sürecine odaklanır.
III. İşlevsellik ile estetik değerleri birlikte gözetir.
IV. Tek bir kullanıcının bile dışlanmamasını esas alır.
V. Sadece belirli bir pazar için özel tasarımlar yapmayı amaçlar.
Yukarıdakilerden hangileri evrensel tasarım yaklaşımının özellikleri arasında yer alır?
- Cevap A-) I, III ve IV
- B-) II ve V
- C-) I, II ve III
- D-) I, IV ve V
- E-) I, III, IV ve V
Açıklama: I, III ve IV evrensel tasarımın temel nitelikleridir: herkese hitap etmek, işlevsellik ile estetiği birlikte düşünmek ve kimseyi dışlamamak. II yanlış çünkü evrensel tasarım sadece engellilere odaklanmaz, çok daha geniş bir topluluğu hedefler. V yanlış çünkü belirli bir pazar yerine tüm kullanıcı çeşitliliğini kapsar.
I: Erişilebilirlik kapsamında yalnızca rampa, asansör ve erişilebilir tuvaletlere yönelik düzenlemeler yer almaktadır.
II: Erişilebilirlik bilgi ve iletişimin erişilebilir olması gerekliliğini vurgulamaktadır.
III: Erişilebilirlik, herkesin istediği yer/hizmete bağımsız ve güvenli bir şekilde erişimidir.
IV: Erişilebilirlik kavramı yalnızca engelli bireylerin gereksinimlerine odaklanmaktadır.
“Erişilebilirlik” kavramı düşünüldüğünde yukarıda yazılanlardan hangisi ya da hangileri doğrudur?
- Cevap A-) Yalnız III
- B-) Yalnız II
- C-) Yalnız I
- D-) I ve III
- E-) I ve IV
Açıklama: Gündelik yaşamda yaygın bir şekilde bilindiği haliyle erişilebilirlik rampa, asansör ve erişilebilir tuvalet olmadığı gibi yalnızca ortopedik engellilere yönelik düzenlemeler de değildir. Kaldı ki Engelliler Hakkında Kanun kapsamında yer alan tanım bilgi ve iletişimin erişilebilir olmasına da vurgu yapmakla birlikte ilgili kanunun tanımlar başlığı altında engellinin kim olduğuna ve engellilik durumunun ne olduğuna yönelik tanımlar da yapılmaktadır. Güncel tanımlardan biri olan ve Erişilebilirlik Kılavuzunda yer alan tanıma göre erişilebilirlik “engelliler” yerine herkesi kapsamakta her yere ve her hizmete erişimle ilişkilenmektedir.
Erişilebilirlik, herkesin istediği her yere ve her hizmete, bağımsız ve güvenli olarak ulaşabilmesi ve bunları kullanabilmesidir.
I: Sürdürülebilir şehirler
II: Sosyal erişim
III: Kapsayıcılık
IV: Dijitalleşme
Yukarıdaki ilkelerden hangisi ya da hangileri BM Sürdürülebilir Kalkınma Amaçları arasında yer almaktadır?
- Cevap A-) I ve III
- B-) II ve IV
- C-) I ve III
- D-) III ve IV
- E-) I ve II
Açıklama: BM Sürdürülebilir Kalkınma Amaçları da birbiri ile bağlantılı insan ve çevre temelli 17 amaç ile 2030 yılına kadar Türkiye ve dünyada insanların karşı karşıya kaldığı ana sorunların çözümüne odaklanmıştır. Özellikle “sağlık ve kaliteli yaşam, toplumsal cinsiyet eşitliği, eşitsizliklerin azaltılması, sürdürülebilir şehirler ve toplumlar ile barış, adalet ve güçlü kurumlar” gibi amaçlar insan için eşitlik, adalet, kapsayıcılık, yaşam kalitesi gibi kavramlarla bütünleşmiştir.
I: İstihdam
II: Yaşama hakkı
III: Bilgiye erişim
Yukarıdaki maddelerden hangisi ya da hangileri BM Engelli Kişilerin Hakları Sözleşmesi’nde yer alan ve engelli bireylerin yaşamlarına yönelik düzenlemeleri içeren konular arasında yer almaktadır?
- Cevap A-) I, II ve III
- B-) II ve III
- C-) Yalnız I
- D-) Yalnız III
- E-) Yalnız II
Açıklama: Sözleşme erişilebilirlik, yaşama hakkı, adalete erişim, bağımsız yaşam ve topluma dahil olma,
düşünce ve ifade özgürlüğü, bilgiye erişim, eğitim, sağlık, habilitasyon ve rehabilitasyon, istihdam, siyasal ve kamusal yaşama katılım gibi tüm hakların engelliler açısından hayata geçirilmesine yönelik gerekli tedbirlerin alınması için sözleşmeyi imzalayan devletleri yükümlü kılmaktadır.
Kamuya sunulması amaçlanan bilginin engellilerin erişebileceği biçimlerde ve farklı engelli gruplarına uygun teknolojilerle güncel olarak ve ek bir bedel alınmaksızın sunulması hususu Uluslararası Engellilerin Haklarına İlişkin Sözleşme’nin hangi maddesi uyarınca uygulanması gereken bir tedbirdir?
- A-) 7. Madde
- B-) 10. Madde
- C-) 18. Madde
- Cevap D-) 21. Madde
- E-) 24. Madde
Açıklama: Sözleşmenin 21. Maddesinde “Taraf devletler engellilerin 2. Maddede tanımlanmış tüm iletişim araçlarını tercihe bağlı kullanabilmesi, bilgi ve fikir araştırma, alma ve verme özgürlüğü dahil düşünce ve ifade özgürlüğünden diğer bireylerle eşit koşullar altında yararlanabilmesi
için uygun tedbirleri alır.” ifadesine yer verilmiş ve taraf devletlere alınacak tedbirlerle ilgili önemli bir
sorumluluk yüklenmiştir. Taraf devletlerin üstlendiği bu tedbirler izleyen şekilde sıralanmıştır:
• Kamuya sunulması amaçlanan bilginin engellilerin erişebileceği biçimlerde ve farklı engelli gruplarına uygun teknolojilerle güncel olarak ve ek bir bedel alınmaksızın sunulması
• Engellilerin resmi temaslarda işaret dillerini, Braille alfabesini, beden dilini ve tercih ettikleri
diğer tüm erişilebilir iletişim araç ve biçimlerini kullanmalarının kolaylaştırılması
• Kamuya açık hizmet sunan özel kuruluşların internet dahil olmak üzere, engellilerin erişebileceği ve kullanabileceği biçimde bilgi ve hizmet sunmalarının teşvik edilmesi
• İnternet aracılığıyla bilgi sunanlar dahil olmak üzere kitle iletişim hizmeti sunan kurumların hizmetlerini engellilerin erişebileceği şekillerde sunmalarının teşvik edilmesi
• İşaret dili kullanımının kabul ve teşvik edilmesi
Cevap, D şıkkıdır.
Sağ ve sol el kullanımının dikkate alınması ve mümkünse bir arada kullanılabilmesinin sağlanmasını içeren evrensel tasarım ilkesi aşağıdakilerden hangisidir?
- A-) Eşitlikçi Kullanım
- Cevap B-) Kullanımda Esneklik
- C-) Düşük Fiziksel Efor
- D-) Basit ve Sezgisel Kullanım
- E-) Hata Toleransı
Açıklama: Kullanımda Esneklik
İlkenin uygulamasında;
• Kullanım yöntemlerinde seçenekler sunulmalı ya da tercih olanakları sağlanmalı
• Sağ ve sol el kullanımı dikkate alınmalı ve bir arada kullanılabilmeli
• Doğru ve hassas kullanımı mümkün kılan önlemler alınmalı
• Kullanım hızına uyumluluk sağlanmalıdır.
Cevap, B şıkkıdır.
Ülkemizde Erişilebilirliği İzleme ve Denetleme’den sorumlu kurum aşağıdakilerden hangisidir?
- Cevap A-) Aile ve Sosyal Hizmetler İl Müdürlükleri
- B-) İl Milli Eğitim Müdürlüğü
- C-) İl Sağlık Müdürlüğü
- D-) Belediyeler
- E-) Valilikler
Açıklama: Aile ve Sosyal Hizmetler İl Müdürlüklerinde oluşturulan Erişilebilirlik İzleme ve Denetleme Komisyonları aracılığıyla kamu hizmeti için kullanılan resmi binalar ile ibadet yerleri, özel eğitim, özel sağlık tesisleri, sinema, tiyatro, opera, müze, kütüphane, konferans salonu gibi kültürel binalar ile gazino, düğün salonu gibi eğlence yapıları, otel, özel yurt, iş hanı, büro, pasaj,
çarşı, alışveriş merkezi gibi ticari yapılar, spor tesisleri, yüzme havuzu, genel otopark ve buna benzer umuma ait binalar ile toplu taşım araçları izlenmekte ve denetlenmektedir.

Ünite 3

“Belli bir grup veya kültür için bir göstergenin belli bir şeyi, nesneyi veya kavramı temsil
etmesi üzerine bir anlaşmadır. Bu, park yeri, dolar işareti, kahve fincanı kahve gibi dünya çapında anlaşılan bir gösterge veya bir futbol takımının sembolu olarak kara kartal yada kanarya gibi daha özel olabilir.”
Yukarıdaki açıklama Roland Barthes’ın göstergebilim için tanımladığı hangi kavrama aittir?
- Cevap A-) Uylaşım
- B-) Düz anlam
- C-) Yan anlam
- D-) İmge
- E-) Metafor
Açıklama: Roland Barthes (1915-1980) göstergebilimde etkili bir figür olmuştur. Açıkladığı kavramlardan biri olan uylaşımın açıklaması:
Uylaşım: Belli bir grup veya kültür için bir göstergenin belli bir şeyi, nesneyi veya kavramı temsil etmesi üzerine bir anlaşmadır. Bu, park yeri, dolar işareti, kahve fincanı kahve gibi dünya çapında anlaşılan bir gösterge veya bir futbol takımının sembolu olarak kara kartal yada kanarya gibi daha özel olabilir.
Yanıt A’dır. Uylaşımdır.
“Konu hakkındaki bilgiler bir araya getirilerek değerlendirilir. Araştırmalardan yararlanılarak
olası fikirler bulunup görselleştirme taslakları ya da fikir eskizleri oluşturulur. Tasarımcı kağıda ilk eskizlerini karalar.”
Açıklanan bu etkinlikler görsel iletişim tasarım sürecinde hangi aşamaya aittir?
- Cevap A-) Fikir üretimi
- B-) Araştırma
- C-) Problemin tanımı
- D-) Kavramların geliştirilmesi
- E-) Tasarım uygulamasının ortaya konması
Açıklama: Fikir üretimi (yaratılıcılık ve buluş süreci): Öncelikle konu hakkındaki bilgiler bir araya getirilerek değerlendirilir. Araştırmalardan yararlanılarak olası fikirler bulunup görselleştirme taslakları ya da fikir eskizleri oluşturulur. Tasarımcı kağıda ilk eskizlerini karaladığında “dışavurumculu yaratıcılık” aşamasındadır. Eskiz biraz daha ayrıntılı bir hale getirildiğinde ise “üretken yaratıcılık” aşamasına geçilmiş olur.
Yanıt A’dır. Fikir üretimidir.
‘Hangi görsel ögenin önce algılanacağını hangi görsel ögelerin birbiriyle ilişkilendirileceğini belirlenmesi’ olarak tanımlanan kavram aşağıdaki seçeneklerden hangisinde yer almaktadır?
- A-) Görsel ögeler
- B-) Tasarım odaklı düşünme
- C-) İletişim kurma
- D-) Dijital medya
- Cevap E-) Kompozisyon
Açıklama: Kompozisyon hangi görsel ögenin önce algılanacağını hangi görsel ögelerin birbiriyle ilişkilendirileceğini belirler.
Aşağıdaki açıklama neyin tanımıdır?
“Yazı karakterlerinden kağıt seçimine, renk ilişkileri, kontrast ve bütün baskı nesneleriyle ilgilidir ve her düzenleme etkeninin nasıl olduğunu içerir. Bir başka deyişle her şeyin hoşnut edici bir okuma yaratmasıdır.”
- A-) Tipografi
- B-) Uygunluk
- C-) Okunurluk
- Cevap D-) Okuturluk
- E-) Hiyerarşi
Açıklama: Okuturluk: Okuturluk okunurluktan farklıdır; bu kavram yalnız yazı karakterini içermez. Okuturluk yazı karakterlerinden kağıt seçimine, renk ilişkileri, kontrast ve bütün baskı nesneleriyle ilgilidir ve her düzenleme etkeninin nasıl olduğunu içerir. Bir başka deyişle her şeyin hoşnut edici bir okuma yaratmasıdır. Okunurluk yazı karakteri ve hart ölçüsüne bağlıyken okuturluk bütün tasarımda temellenir.
Yanıt D’dir. Okuturluktur.
Aşağıdakilerden hangisi engelliler için görsel iletişim tasarımında imge kullanımıyla ilgili doğru bir bilgi değildir?
- A-) Hedef kitle iyi araştırılmalıdır.
- Cevap B-) Soyut anlatımlar tercih edilmelidir.
- C-) Basit, net ve anlaşılabilir mesajlar kullanılmalıdır.
- D-) Görme yetersizliği ya da renk körlüğüne sahip bireyler için verilmek istenen mesaj doğrultusunda büyük imajlar kullanılmalıdır.
- E-) İmaj seçiminde sosyal ve kültürel farklılar göz önünde bulundurulmalı, kapsayıcı tasarımlar yapılmalıdır.
Açıklama: Engelliler için görsel iletişim tasarımında imge kullanımıyla ilgili izleyen noktalara dikkat edilebilir:
• Hedef kitlenin iyi araştırılması (ör., gelişimsel yetersizliğe sahip bireylerin sosyal, işitme engellilerin
dil gelişimine bağlı kavramsal yetersizliğinin bilinmesi gibi)
• Basit ve net anlaşılabilir mesaj kullanımı (ör., soyut kavramlardan kaçılması, gelişimsel yetersizliğe
sahip bireylerin anlamlandırmada yaşayabilecekleri sorunlar nedeniyle gerekmedikçe kullanılmaması, gerekli ise somut imajlar ile desteklenmesi gibi)
• Engel gruplarına göre imajın düzenlenmesi (ör. görme yetersizliğine ya da renk körlüğüne sahip
bireyler düşünüldüğünde verilmek istenen mesaj doğrultusunda büyük imaj kullanılırken doğru
renk seçilmesi ve belki de yazıyla desteklenmesi gibi)
• Bir tasarımda imaj seçiminde yapılan hatalar da gönderilen iletiyle algılanan ileti arasında farklılaşmaya neden olabilir (ör. burada yine hedef kitle doğrultusunda tanımlanan engel gruplarına göre sosyal, kültürel farklılar göz önünde bulundurulmalı ve imaj seçimi ona göre yapılmalıdır).
Doğru cevap B’dir.
Aşağıdakilerden hangisi engelliler için görsel iletişim tasarımında tipografi kullanımıyla ilgili dikkat edilecek noktalardan biri değildir?
- Cevap A-) Uzun metinlerde büyük harf seçimi daha iyidir
- B-) Kolay okunabilir ve okutur font seçimi
- C-) Küçük yazı tipi ve harf gövdesindeki ince ayrıntılar algılanmayı azaltır
- D-) Uzun metinlerde küçük harf kullanımı metnin okunmasını sağlar
- E-) Çok farklı yazı tipi kullanılması okunurluğu azaltır
Açıklama: Engel gruplarının özelliklerine göre büyük (majiskül) ve küçük (miniskül) harf kullanımına dikkat edilmelidir. Uzun metinlerde büyük harf kullanımı okumayı zorlaştırır. Dikkatli olunmalıdır. Küçük harf kullanımı ise aynı uzunluktaki metinin okunurluğunu sağlayacaktır
Aşağıdakilerden hangisi engellilere yönelik renk tasarımı ile ilgili yanlış bir bilgidir?
- A-) Bir tasarımda veri görselleştirmesi yaparken algılamayı güçleştirecek parlak renklerden kaçınılmalıdır.
- B-) Bir tasarımda veri görselleştirmesi yaparken algılamayı güçleştirecek çoklu renklerden kaçınılmalıdır.
- C-) Görme yetersizliğine ya da renk körlüğüne sahip bireyler seçilen rengin yazıyla desteklenmesi gerekebilir.
- D-) Erişilebilir tasarımlar tercih edilmelidir.
- Cevap E-) Engelli bireyler için algılamayı destekleyici teknolojilerin kullanılması konusunda tek yönlü yaklaşımlar tercih edilmelidir.
Açıklama: Bir tasarımda mesajın iletilmesinde ve tipografi kullanımında renklerin psikolojik etkilerine dikkat edilmelidir (ör. hedef kitle doğrultusunda tanımlanan engel gruplarına göre sosyal, kültürel farklılar göz önünde bulundurulmalı ve renk seçimi ona göre yapılmalıdır.
• Engel gruplarına göre renk algıda seçicilik yaratabilir (ör. görme yetersizliğine ya da renk körlüğüne sahip bireyler için renk seçilmesi ve belki de yazıyla desteklenmesi gibi).
• Engelli bireyler için algılamayı destekleyici teknolojilerin kullanılması konusunda çok yönlü, yaratıcı
ve problem çözücü olunmalıdır (ör. engelliler için web sayfası tasarlarken ya da işitme engelliler
için renk kullanımıyla izleyicinin sıkılmadan erişilebilirliğin sağlanması gibi).
• Bir tasarımda veri görselleştirmesi yaparken algılamayı güçleştirecek parlak ve çok renkten kaçınılmalıdır Veri görselleştirmesi birçok engel grubundaki bireyler için karmaşık gibi görünen bilgilerin açık ve ulaşılabilir olmasını sağlar.
Doğru cevap E’dir.
Aşağıdakilerden hangisi tasarım odaklı düşünmenin beş aşamasından biri değildir?
- A-) Kullanıcılarınızın ihtiyaçlarını araştırmak.
- B-) Kullanıcılarınızın ihtiyaçlarını ve sorunlarını belirlemek.
- C-) Varsayımlara meydan okumak ve fikirler yaratmak.
- D-) Çözüm üretmeye başlamak.
- Cevap E-) Çözümlerinizi denememek.
Açıklama: Çözümleri denemek.
Tasarım odaklı düşüncenin beş aşaması izleyen şekilde sıralanabilir: • Empati yapın: Kullanıcılarınızın ihtiyaçlarını araştırın. • Tanımlayın: Kullanıcılarınızın ihtiyaçlarını ve sorunlarını belirtin. • Fikir üretin: Varsayımlara meydan okuyun ve fikirler yaratın. • Prototip oluşturun: Çözüm üretmeye başlayın. • Test edin: Çözümlerinizi deneyin.
Bir kelimeyi veya kavramı kabul edilenin dışında başka anlamlara gelecek biçimde
kullanma aşağıdakilerden hangisidir?
- A-) Mesaj
- B-) Sepya
- C-) İkon
- D-) Düz anlam
- Cevap E-) Metafor
Açıklama: Yanıt E’dir. Metafordur.
Metafor: Bir kelimeyi veya kavramı kabul edilenin dışında başka anlamlara gelecek biçimde
kullanma.
Dilin işaret ve sembollerle yapılanmış bir sistem olduğunu öneren, önerdiği ilkeleri ile göstergebilimin kurumsallaşmasını sağlayan ve bu ilkeleri 1960’ların sonuna kadar eleştirel ve kültürel çalışmalarda yoğun şekilde kullanılan dilbilimci aşağıdakilerden hangisidir?
- Cevap A-) Ferdinand de Saussure
- B-) Sigmund Freud
- C-) Lev Vygotsky
- D-) Leonard Ambrose
- E-) Urie Bronfenbrenner
Açıklama: Ferdinand de Saussure (1857-1913) çok önemli İsveçli bir dilbilimcidir. Dilin işaret ve sembollerle
yapılanmış bir sistem olduğunu önermiştir. İlkeleri, göstergebilimin kurumsallaşmasını sağlamış ve
1960’ların sonuna kadar eleştirel ve kültürel çalışmalarda yoğun şekilde kullanılmıştır.
Doğru cevap A’dır.
En basit iletişim süreci aşağıdakilerden hangisidir?
- Cevap A-) Gönderici - mesaj - alıcı
- B-) Gönderici- geribildirim - araç
- C-) Geribildirim - araç- alıcı
- D-) Araç - alıcı - gönderici
- E-) Geribildirim - gönderici - alıcı
Açıklama: Gönderici: Mesajı gönderen, kişi, grup veya kurumdur. Tasarımcı hedef kitleye iletmek isteği mesajı önce zihninde oluşturur daha sonra bu oluşan fikri kodlayarak -sözcüklere, rakamlara, sembollere, işaretlere dönüştürerek- iletişim aracılığı ile alıcıya gönderir. Bu durum hedef kitlenin ihtiyaçları ve kapsayıcı tasarım yönünde kararlar ile desteklenmelidir.
Mesaj: Gönderici tarafından kodlanarak alıcıya gönderilen, gönderici ve alıcı için aynı anlamı taşıyan, duygu ve düşünceleri ifade eder. Tasarımcı sözcükleri, rakamları, sembolleri, işaretlere dönüştürerek iletişim aracılığıyla alıcıya gönderir.
Alıcı: Göndericinin gönderdiği iletiyi alan ve anlamlandıran kişi veya topluluktur.
Yanıt A’dır. Gönderici - mesaj - alıcıdır.
Engelli bireylere de ulaşmayı hedefleyen bir tipografi düzenlemesinde aşağıdakilerden hangisi özellikle önemlidir?
- Cevap A-) Yazının okunurluğu ve sadelik
- B-) Yazının estetik olması
- C-) Mesajı dolaylı olarak vermesi
- D-) Teknolojik değişimleri yansıtması
- E-) Gelenekesel yazı karakterlerinin kullanılması
Açıklama: Engelli bireylere de ulaşmayı hedefleyen bir tipografi düzenlemede yazının okunurluğu ve sadelik özellikle önem taşır.
Engellilere yönelik tasarımlar yaparken, disleksi veya takıntı problemi olanlar için mesajınızın daha açık ve anlaşılır olmasını istiyorsanız Helvatica gibi daha …. fontlar kullanmanız önemlidir.
Yukarıdaki cümledeki boşluğu doğru olarak tamamlayabilecek seçenek aşağıdakilerden hangisidir?
- A-) Hareketli
- B-) Küçük
- Cevap C-) Orantılı
- D-) Orantısız
- E-) Yakın aralıklı
Açıklama: Disleksi veya takıntı problemi olanlar için Comic Sans gibi hareketli harf boyutlarına sahip fontlar tam bir kabus olabilir. Bu nedenle de mesajınızın daha açık ve anlaşılır olmasını istiyorsanız Helvatica gibi daha orantılı fontlar kullanmanızda yarar var. Örneğin Courier, Arial, Verdana ve Computer Modern Unicode fontları da yine harf orantısı ve harfler arası boşluklar bakımından oldukça başarılı ve kullanılabilir fontlardır.
Doğru cevap C’dir.
Errol Morris 2012 yılında fontlar üzerine yaptığı deneylerden birinde insanların farklı fontlarda yazılmış metinlere karşı duydukları güven duygusu ölçülmüştür. Bu font aşağıdaki seçeneklerden hangisinde yer almaktadır?
- Cevap A-) Baskerville
- B-) Georgia
- C-) Helvetica
- D-) Comic Sans
- E-) Trebuchet
Açıklama: Errol Morris 2012 yılında fontlar üzerine bir dizi deney yapar. Bu deneylerden birinde insanların farklı fontlarda yazılmış metinlere karşı duydukları güven duygusu ölçülür. Deney sonucuna göre Baskerville fontu (Görsel 3.12); Georgia, Computer Modern, Helvetica, Comic Sans ve Trebuchet fontlarına kıyasla insanlara daha fazla güven vermektedir.
Görsel iletişim tasarımında renk kullanımıyla ilgili aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?
- Cevap A-) CMYK renk modeli dijital ortamlarda kullanılır.
- B-) RGB renkleri kırmızı, yeşil, mavidir.
- C-) Görseldeki piksel sayısı arttıkça algılanan renk sayısı da artar.
- D-) Engel gruplarına göre renk algıda seçicilik yaratabilir.
- E-) Bir tasarımda veri görselleştirmesi yaparken algılamayı güçleştirecek parlak ve çok renkten kaçınılmalıdır.
Açıklama: CMYK (Cyan, Magenta, Yellow, Key) kağıda basılacak tasarımlarda kullanılan çıkarmalı renk
modeldir CMYK modeli, beyaz bir yüzeyi maskeleme prensibi ile çalışır. Işık mürekkep tarafından emilir bu nedenle model çıkarmalı olarak adlandırılır, çünkü mürekkepler beyaz ışıktan kırmızı, yeşil ve mavi renkleri “çıkarır.” Cyan: camgöbeğinin, Magenta: macentanın, Yellow: sarının ve Key: anahtar(siyah)ın kısaltmasıdır.
RGB (Red, Green, Blue) renk modeli dijital ortamlarda kullanılır. İnternette bulunan grafikler ve imajlarda ve bilgisayar veya LCD ekran teknolojisinde Red: kırmızı, Green: yeşil, Blue: mavi renklerin kısaltmasıdır. Bu sistemde renkler mürekkepten değil ışıktan oluşur.
Yanıt A’dır. CMYK renk modeli dijital ortamlarda kullanılır ifadesi yanlıştır.
Görsel tasarım sürecinde aşağıda bahsedilen etkinlikler hangi aşamayı açıklar?
“Hangi fikir yada fikirlerle devam edileceğine karar verildikten sonra çeşitli ortamlar, malzemeler, yöntemler, tasarım öğeleri ve ilkeler uygulanarak görselleştirme oluşturulur. Tasarım müşteri geri bildirimine ve/veya özete göre görsel düzenleme, uyarlamalar yapılarak tamamlanır.”
- A-) Özetin geliştirilmesi
- B-) Bilgi toplama
- Cevap C-) Kavramların geliştirilmesi
- D-) Fikir üretimi
- E-) Uygulama
Açıklama: Kavramların geliştirilmesi (çözüm oluşturma): Hangi fikir yada fikirlerle devam edileceğine karar verildikten sonra çeşitli ortamlar, malzemeler, yöntemler, tasarım öğeleri ve ilkeler uygulanarak görselleştirme oluşturulur. Tasarım müşteri geri bildirimine ve/veya özete göre görsel düzenleme, uyarlamalar yapılarak tamamlanır.
Yanıt C’dir. Kavramların geliştirilmesidir.
Görsel tasarımda renk, alıcıların görmelerini, hissetmelerini ve yapmalarını istediğiniz şeyi yapmalarını sağlamaya aracılık eden bir unsurdur. Neşe ve dostluk duygusu yaratan, sosyallik enerji ve kendine güven yansıtan renk aşağıdaki seçeneklerden hangisinde yer almaktadır?
- Cevap A-) Turuncu
- B-) Sarı
- C-) Kırmızı
- D-) Yeşil
- E-) Mavi
Açıklama: Kırmızı, hız cesaret heyecan tutku duygularını çağrıştırır.
Turuncu, neşe ve dostluk duygusu yaratır. Sosyallik enerji ve kendine güven yansıtır.
Sarı, güneşin rengidir. Aynı zamanda neşe canlılık iyi hissetmeyi çağrıştırır. İyimserlik içtenlik ve sıcaklık duygusu yaratır.
Yeşil, doğanın rengidir. Sağlık, doğallık, organiklik, büyüme ile ilişkilendirilir
Mavi, deniz ve gökyüzünün rengidir. Koyu mavi güç ve kararlılık yansıtır. Güven uyandırır. Özellikle açık mavi sonsuzluk ve huzur duygusu uyandırabilir.
Pembe, masumiyet ve şefkatin rengidir. Sakinlik sevecenlik uyandırır.
Mor, düş rengidir. Bilgelik, yaratıcılık lüks çağrışımları uyandırır. Ayrıca inanç ve ruhaniliğin rengidir
I. Tasarım uygulamasının ortaya konması (uygulama)
II. Kavramların geliştirilmesi (çözüm oluşturma)
III. Araştırma (bilgi toplama)
IV. Fikir üretimi (yaratılış ve buluş)
V. Özetin geliştirilmesi (problemin tanımı)
Görsel iletişim tasarım süreci yukarıdaki aşamalardan oluşmaktadır. Aşağıdaki seçeneklerden hangisinde bu aşamalar doğru bir şekilde sıralanmıştır?
- A-) III-V-IV-II-I
- Cevap B-) V-III-IV-II-I
- C-) V-III-IV-I-II
- D-) IV-III-V-II-I
- E-) II-IV-III-V-I
Açıklama: Görsel iletişim tasarım süreci, görsel iletişimin oluşturulması için gereken faaliyetler ve akışı tanımlar. Belirli bir tasarım özeti için görsel iletişim oluştururken bir çerçeve olarak
kullanılabilecek belirli aşamaları içerir. Bunlar sırasıyla; özetin geliştirilmesi (problemin tanımı), araştırma (bilgi toplama), fikir üretimi (yaratıcılık ve buluş süreci), kavramların geliştirilmesi (çözüm oluşturma) ve tasarım uygulamasının ortaya konulması (uygulama) aşamalarıdır.
Doğru cevap B’dir.
Mesajın alıcı tarafından anlaşılıp anlaşılmadığı, ne şekilde anlaşıldığı ve yorumlandığının kaynak tarafından bilinmesine olanak sağlayan iletişim unsuru aşağıdakilerden hangisidir?
- A-) Alıcı
- B-) İletişim aracı
- Cevap C-) Geri bildirim
- D-) Gönderici
- E-) Mesaj
Açıklama: Gönderici: Mesajı gönderen, kişi, grup veya kurumdur. Tasarımcı hedef kitleye iletmek isteği mesajı önce zihninde oluşturur daha sonra bu oluşan fikri kodlayarak -sözcüklere, rakamlara, sembollere, işaretlere dönüştürerek- iletişim aracılığı ile alıcıya gönderir. Bu durum hedef kitlenin ihtiyaçları ve kapsayıcı tasarım yönünde kararlar ile desteklenmelidir.
Mesaj: Gönderici tarafından kodlanarak alıcıya gönderilen, gönderici ve alıcı için aynı anlamı taşıyan, duygu ve düşünceleri ifade eder. Tasarımcı sözcükleri, rakamları, sembolleri, işaretlere dönüştürerek iletişim aracılığıyla alıcıya gönderir.
Geri bildirim: Alıcının algıladığı ve yorumladığı iletilere, sözlü ve/veya sözsüz tepki verme sürecidir. Gönderici ve hedef arasındaki geriye bilgi akışı olarak tanımlanabilecek geri bildirim, mesajın alıcı tarafından anlaşılıp anlaşılmadığı, ne şekilde anlaşıldığı ve yorumlandığının kaynak tarafından bilinmesine olanak sağlar.
İletişim aracı: İletişimde kullanılan yoldur. Alıcı ile verici arasındaki iletiler sözlü veya yazılı olabilir.
Alıcı: Göndericinin gönderdiği iletiyi alan ve anlamlandıran kişi veya topluluktur.
Doğru cevap C’dir.
Tasarım odaklı düşüncenin prototip oluşturma sürecinden sonraki aşaması aşağıdakilerden hangisidir?
- Cevap A-) Test etme
- B-) Fikir üretme
- C-) Empati yapma
- D-) Tanımlama
- E-) Çözüm üretme
Açıklama: Tasarım odaklı düşünme, problemlerin çözümüne yönelik çözüme dayalı bir yaklaşım sağlayan bir
metodolojidir. Kötü tanımlanmış veya bilinmeyen karmaşık sorunların üstesinden gelmek için kullanıldığında son derece yararlıdır. Çünkü insan ihtiyaçlarını anlamaya, sorunu insan merkezli yollarla yeniden çerçevelemeye, beyin fırtınası yaparken sayısız fikir oluşturmaya ve uygulamalı bir yaklaşım benimsemeye hizmet eder. Tasarım odaklı düşüncenin beş aşaması izleyen şekilde sıralanabilir:
• Empati yapın: Kullanıcılarınızın ihtiyaçlarını araştırın.
• Tanımlayın: Kullanıcılarınızın ihtiyaçlarını ve sorunlarını belirtin.
• Fikir üretin: Varsayımlara meydan okuyun ve fikirler yaratın.
• Prototip oluşturun: Çözüm üretmeye başlayın.
• Test edin: Çözümlerinizi deneyin.
Doğru cevap A’dır.
Tasarım odaklı düşünmenin ilk aşaması nedir?
- A-) Düşünceleştirme
- B-) Tanımlama
- C-) Test
- D-) Prototip
- Cevap E-) Empati kurma
Açıklama: Empati kurun: Tasarım odaklı düşünmenin ilk aşaması, kullanıcılar ve onların ihtiyaçları hakkında gerçek bilgiler edinmektir. Çözmeye çalıştığınız problem hakkında empatik bir anlayış kazanmak istiyorsanız, daha fazla bilgi edinmek için uzmanlara danışmak ve kullanıcılarla etkileşim kurmak ve empati kurmak için gözlemler yapmak uygun olacaktır. Ayrıca ilgili sorunların yanı sıra deneyimleri ve motivasyonları hakkında daha derin, kişisel bir anlayış kazanmak için kendinizi kullanıcılarınızın fiziksel ortamına sokmak isteyebilirsiniz. Empati, tasarım düşünürlerinin dünyayla ilgili kendi varsayımlarını bir kenara bırakmalarına
ve kullanıcılar ve onların ihtiyaçları hakkında gerçek bir iç görü kazanmalarına olanak tanıdığından, problem çözme ve insan merkezli bir tasarım sürecinin merkezinde yer alır. Özellikle engelliler söz konusu olduğunda genel kalıpları bir kenara bırakmak gerekir. Bir engellinin algısı söz konusu olduğunda ne kalıplar ne de bizim kendi algılama deneyimimiz
bize yol göstermeyecekti
Yanıt E’dir. Empati kurmadır.
Tasarımcı Ashton Hauff bir görsel tasarımda “hiçbir şey göze çarpmaz ve bir süre sonra gözü yorar” şeklinde uyardığı durum aşağıdakilerden hangisinde yer almaktadır?
- Cevap A-) Her şey yüksek kontrastlıysa
- B-) Tamamen düşük kontrastlı renkler seçilmişse
- C-) Parlak renkler fazlaca yer alıyorsa
- D-) Nötr renkler yoğun kullanılmışsa
- E-) Görseller seyreltilmişse
Açıklama: Tasarımcı Ashton Hauff “Her şey yüksek kontrastlıysa hiçbir şey göze çarpmaz ve bir süre sonra gözü yorar.” diye uyarıyor.
Tasarımcılar veya değerlendiriciler, prototip aşamasında belirlenen en iyi çözümleri kullanarak tüm ürünü titizlikle ……….. ………. .
Yukarıdaki cümleyi en iyi tamamlayan ifade aşağıdaki seçeneklerden hangisinde yer almaktadır?
- A-) Empati yaparlar
- B-) Prototip geliştirirler
- C-) Düşünceleştirirler
- D-) Tanımlarlar
- Cevap E-) Test ederler
Açıklama: Tasarımcılar veya değerlendiriciler, prototip aşamasında belirlenen en iyi çözümleri kullanarak tüm ürünü titizlikle test ederler.
Tasarımın önemli bir parçası olan ve görsel iletişime geniş imkanlar sunan “İmge” nasıl bir dildir?
- Cevap A-) Evrensel
- B-) Görsel
- C-) Yazılı
- D-) Bedensel
- E-) Sözel
Açıklama: İmge görsel iletişime geniş imkanlar sunan evrensel bir dil olma özelliği nedeniyle tasarımın önemli bir parçasıdır.
Tipografi ile ilgili aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?
- A-) Büyük harflere majüskül ya da kapital denir.
- B-) Küçük harflere miniskül denir.
- C-) Font aynı dizide, ölçüde ve hizada, sayıları ve noktalama işaretlerini de içeren bütündür.
- Cevap D-) Punto satırların uzunluğunu ölçmek için kullanılır.
- E-) Okunabilirlik, yazı tipi, boyutu, rengi gibi tüm tasarım ilkeleriyle bağlantılıdır.
Açıklama: “Punto satırların uzunluğunu ölçmek için kullanılır.” ifadesi yanlıştır. Punto harf ölçüsünü ölçmek, pika ise satırların uzunluğunu ölçmek için kullanılır.
Yanıt D’dir. “Punto satırların uzunluğunu ölçmek için kullanılır.” ifadesi yanlıştır.
Tipografide; …. satırların uzunluğunu, …. harf ölçüsünü ölçmek için kullanılır.
Yukarıdaki cümledeki boşlukları doğru olarak tamamlayan seçenek aşağıdakilerden hangisidir?
- A-) Kapital-Miniskül
- B-) Majüskül-Miniskül
- Cevap C-) Pika-Punto
- D-) Punto-Pika
- E-) Karakter-Hurufat
Açıklama: Punto harf ölçüsünü ölçmek, pika ise satırların uzunluğunu ölçmek için kullanılır. Büyük harflere majüskül ya da kapital denir. Küçük harflere miniskül denir. Hurufat basımda, baskı işinde kullanılan metal vb. bir maddeden yapılmış harf, rakam, noktalama işaretleri gibi kalıplardan oluşur. Yazı karakteri aynı karakteristik özelliklere sahip harflerin, rakamların, sembollerin, noktalama işaretlerinin vb. bir araya gelmesinden oluşan tasarımdır.
Doğru cevap C’dir.
Yazılı bir fikrin görsel biçimde tasarlanması olarak tanımlanan çalışma alanı aşağıdakilerden hangisidir?
- A-) Simografi
- B-) Filoloji
- C-) Ekoloji
- Cevap D-) Tipografi
- E-) Fotografi
Açıklama: Tipografi, tasarlanmış yazı görsel iletişim aracı olarak grafik tasarımda fotoğraf ve illüstrasyon ile
birlikte kullanılır. 1800’lü yılların başlarında İngiliz baskı ve tipografi ustası Thomas Codben-Sanderson tipografi konusunda şunları yazar: “Tipografinin görevi, yazar tarafından iletilmek istenilen düşünce ve imgeyi gözden kaçırmadan okurun hayal gücüne seslenmektedir”. Kısaca tipografi, bir metnin yazı formunun tasarlanmasıdır. Aynı zamanda tipografi kavramı yazı karakterleri ve onların sistematik sınıflandırılmasıdır. Bir yazı karakteri, alfabedeki her bir harfe karşılık gelen harf sembolleri, rakamlar ve noktalama işaretlerinden oluşur.
Doğru cevap D’dir.
Çözmeye çalıştığınız problem hakkında empatik bir anlayış kazanmak için aşağıdakilerden hangilerini yaparsınız?
1. Uzmanlara danışmak
2. Kullanıcılarla etkileşim kurmak
3. Gözlemler yapmak
4. Kendi varsayımlarını dikkate almak
- A-) II-III-IV
- B-) I-III-IV
- C-) I-II-IV
- D-) III-IV-I
- Cevap E-) I-II-III
Açıklama: Çözmeye çalıştığınız problem hakkında empatik bir anlayış kazanmak istiyorsanız, daha fazla bilgi edinmek için uzmanlara danışmak ve kullanıcılarla etkileşim kurmak ve empati kurmak için gözlemler yapmak uygun olacaktır. Ayrıca ilgili sorunların yanı sıra deneyimleri ve motivasyonları hakkında daha derin, kişisel bir anlayış kazanmak için kendinizi kullanıcılarınızın fiziksel ortamına sokmak isteyebilirsiniz. Empati, tasarım düşünürlerinin dünyayla ilgili kendi varsayımlarını bir kenara bırakmalarına ve kullanıcılar ve onların ihtiyaçları hakkında gerçek bir iç görü kazanmalarına olanak tanıdığından, problem çözme ve insan merkezli bir tasarım sürecinin merkezinde yer alır.
İletişim süreci çeşitli unsurlardan oluşan bir sırayla gerçekleşir. Aşağıdaki seçeneklerden hangisinde iletişim sürecinin unsurları doğru bir şekilde sıralanmıştır?
- A-) İletişim Aracı-Mesaj-Gönderici-Alıcı-Geri Bildirim
- B-) Mesaj-İletişim Aracı-Gönderici-Alıcı-Geri Bildirim
- C-) Gönderici-Mesaj-Alıcı-İletişim Aracı-Geri Bildirim
- D-) Gönderici-İletişim Aracı-Mesaj-Geri Bildirim-Alıcı
- Cevap E-) Gönderici-Mesaj-İletişim Aracı-Alıcı-Geri Bildirim
Açıklama: İletişim, insanın işitsel ya da görsel olarak çevresinden aldığı tüm bilgilerin akılda yorumlanmasıyla oluşur. Bu iletişim süreci gönderici, mesaj, iletişim aracı, alıcı ve geri bildirim unsurlarından oluşan bir sırayla gerçekleşir. Doğru cevap E’dir.
“Duygu, düşünce veya bilgilerin akla gelebilecek her türlü yolla başkalarına aktarılması, bildirişim, haberleşme, komünikasyon” tanımı aşağıdakilerden hangisine aittir?
- A-) Tasarım
- B-) Biliş
- C-) Teknoloji
- Cevap D-) İletişim
- E-) Algı
Açıklama: “İletişim nedir?” diye sorulduğunda iletişim kavramı için çok şey söylenebilir. En yaygın tanımıyla iletişim “duygu, düşünce veya bilgilerin akla gelebilecek her türlü yolla başkalarına aktarılması, bildirişim, haberleşme, komünikasyon” olarak tanımlanabilir (Türk Dil Kurumu [TDK]).
Yanıt D’dir. İletişimdir.

Ünite 4

‘Çeşitli nitelikteki bilgiyi bireye ve topluluklara aktaran, eğlendirme, bilgilendirme ve eğitim gibi temel amaçlara sahip görsel, işitsel ve görsel-işitsel araçların tümü’ olarak tanımlanan kavram aşağıdakilerden hangisidir?
- Cevap A-) Dijital Ortam
- B-) Mobil Uygulamalar
- C-) Dijital Katılım
- D-) Etkili İletişim
- E-) Esnek Programlama
Açıklama: Dijital Ortam: Çeşitli nitelikteki bilgiyi bireye ve topluluklara aktaran, eğlendirme, bilgilendirme ve eğitim gibi temel amaçlara sahip görsel, işitsel ve görsel-işitsel araçların tümüdür.
1. Yetersiz veya eksik destek
2. Öğretmenlerin eğitimler için isteksiz olmaları
3. Dijital teknolojiler kullanımı hakkında veri, veritabanı ve araştırmaların yetersizliği
4. Aile üyelerinin dijital teknoloji yetkinliği
Yukarıdakilerden hangileri engelli bireylerin dijital teknolojilere erişilebilirlikle ilgili karşılaştığı engellerdir?
- Cevap A-) I-II-III
- B-) I-III
- C-) I-II
- D-) II-III-IV
- E-) III-IV
Açıklama: Yetersiz veya eksik destek, öğretmenlerin eğitimler için isteksiz olmaları, dijital teknolojiler kullanımı hakkında veri, veritabanı ve araştırmaların yetersizliği engelli bireylerin dijital teknolojilere erişilebilirlikle ilgili karşılaştığı engellerdir.
I-II-III
Aşamalı açıklama ile görsel dağınıklığın azaltılması aşağıdaki dijital ortamların evrensel tasarım ilkelerinden hangisine örnektir?
- Cevap A-) Basit ve sezgisel kullanım
- B-) Kullanımda esneklik
- C-) Adil, eşitlikçi kullanım
- D-) Algılanabilir bilgi
- E-) Hatalara tolerans
Açıklama: Basit ve sezgisel kullanım ilkesine aşamalı açıklama ile görsel dağınıklığın azaltılması örnek olarak verilebilir. Aşamalı açıklama, etkileşim tasarım tekniklerindendir. Arayüzdeki ilgisiz bilgileri kaldırarak görsel karmaşayı azaltır. Bu teknikle dijital ortamların tasarımında kullanıcı ihtiyaç ve etkileşimlerine bağlı olarak görüntülenecek bilgilere öncelik verilir.
Aşağıdaki dijital ortam tasarım unsurlarından hangisi kullanıcı tarafından en son yapılan işlemi iptal etmek için “Geri Al” seçeneğinin sunulmasını ifade eden ilkedir?
- A-) Adil, eşitlikçi kullanım
- B-) Basit ve sezgisel kullanım
- C-) Düşük fiziksel çaba
- Cevap D-) Hatalara tolerans
- E-) Kullanımda esneklik
Açıklama: Dijital ortamların tasarımında, kullanıcı tercihinden kaynaklanabilecek olası hataları en aza indirgemek için en son yapılan işlemi “Geri Al” seçeneği imkânı tanınması, hatalara tolerans ilkesidir.
Aşağıdakilerdeki ilkelerden hangisi dijital ortam kullanımında esneklik ilkesi yönergelerinden biridir?
- A-) Tasarımın tüm kullanıcı kitlesi için çekici hâle getirilmesi
- Cevap B-) Sağ veya sol elle erişilmesi ve kullanılması
- C-) Çok çeşitli okuryazarlık ve dil becerilerini barındırması
- D-) Temel bilgiler ve çevresi arasında yeterli kontrastın sağlanması
- E-) Tehlikeler ve hatalar hakkında uyarılar sağlanması
Açıklama: Sağ veya sol elle erişilmesi ve kullanılması, dijital ortam kullanımında esneklik ilkesi yönergelerinden biridir.
Aşağıdakilerden hangisi Lussier-Desrochers ve diğerlerine (2017) göre zihin yetersizliği olan bireyler için dijital katılım boyutlarından biridir?
- A-) Kişisel
- B-) Duygusal
- Cevap C-) Bilişsel
- D-) İşitsel
- E-) Görsel
Açıklama: Dijital katılım boyutları şunlardır: (a) duyusalmotor, (b) bilişsel, (c) teknik, (d) teknolojik cihazlara ve (e) kodlara ve kurallara erişim.
Aşağıdakilerden hangisi dijital ortamlarda renk körü engeline sahip kullanıcıların da bir ekrandaki içeriğin tamamını görebilmesi için tasarımda yüksek kontrast kullanılmasını ifade eden tasarım unsurudur?
- A-) Kullanımda esneklik
- B-) Basit ve sezgisel kullanım
- C-) Hatalara tolerans
- D-) Düşük fiziksel çaba
- Cevap E-) Adil, eşitlikçi kullanım
Açıklama: Dijital ortamlarda renk körü engeline sahip kullanıcıların da bir ekrandaki içeriğin tamamını görebilmesi için tasarımda yüksek kontrast kullanılması dijital ortamların tasarımında adil, eşitlikçi kullanım ilkesine örnektir.
Aşağıdakilerden hangisi dijital ortamların akışkanlık özelliğine ilişkin doğru bir ifadedir?
- A-) Geleneksel ve yeni ortamların birbirine yaklaşmasıdır.
- Cevap B-) Ortamlardaki içeriğin hem geçici hem kalıcı olmasıdır.
- C-) Çok sayıda ve nitelikte içeriğin birbirine bağlanmasıdır.
- D-) Ortamdaki etkileşim, akış ve hareketin veriye dönüşmesidir.
- E-) Ortamların içeriklere doğrusal olmayan bağlantılar sağlamasıdır.
Açıklama: Dijital ortamların akışkanlık özelliği, hem kalıcı hem de geçici bir yapıya sahip olmasını ifade etmektedir.
Ortamlardaki içeriğin hem geçici hem kalıcı olmasıdır.
Aşağıdakilerden hangisi dijital ortamların tasarımında kullanımda esneklik ilkesi yönergelerinden biridir?
- A-) Tasarımın tüm kullanıcı kitlesi için çekici hâle getirilmesi
- Cevap B-) Kullanıcının hızına uyarlanması
- C-) Kullanıcı beklentileri ve sezgileriyle tutarlı olması
- D-) Temel bilgiler ve çevresi arasında yeterli kontrastın sağlanması
- E-) Tehlikeler ve hatalar hakkında uyarılar sağlanması
Açıklama: Dijital ortamların tasarımında kullanımda esneklik ilkesi yönergeleri izleyen şekilde sıralanabilir:
• Kullanım yöntemlerinde seçim sağlanması
• Sağ veya sol elle erişilmesi ve kullanılması
• Kullanıcının doğruluğunu ve hassasiyetini kolaylaştırması
• Kullanıcının hızına uyarlanması
Aşağıdakilerden hangisi dijital ortamların öğrencilere sunduğu yararlardan biri değildir?
- Cevap A-) Öğrencilerle etkin çalışmalar için dijital teknolojileri kullanmada becerilerini geliştirme fırsat sağlamak
- B-) Öğrencilerin bireysel becerileri ve yetenekleri dikkate alınarak görevler geliştirmek
- C-) Tipik gelişen akranlarla bir arada bulunmak, motivasyon sağlamak
- D-) Öğrencilere çalışma başarılarını uygun bir şekilde gösterme fırsatı sağlamak
- E-) İletişim zorluklarını ve engellerini aşmaya yardımcı olmak
Açıklama: Dijital ortamların öğrencilere genel olarak yararları;
(a) öğrenci özerkliğini teşvik etmek,
(b) iletişim zorluklarını ve engellerini aşmaya yardımcı olmak,
(c) öğrencilere çalışma başarılarını uygun bir şekilde gösterme fırsatı sağlamak,
(d) öğrencilerin bireysel becerileri ve yetenekleri dikkate alınarak görevler geliştirmek
(e) tipik gelişen akranlarla bir arada bulunmak, motivasyon sağlamaktır
Öğrencilerle etkin çalışmayı sağlamak için dijital teknolojileri kullanma konusunda kendi becerilerini geliştirme fırsatı ise eğitimde görev alan öğretmenlere yönelik faydalardan biridir.
Aşağıdakilerden hangisi dijital teknolojilerin kullanıcıların sürekli bağlantıda olmasını sağlaması ve hayatın her alanına entegre olmasını ifade eden özelliktir?
- A-) Akışkanlık özelliği
- B-) Asimetriklik özelliği
- C-) Bağlantısallık özelliği
- D-) Yakınsaklık özelliği
- Cevap E-) Yaygınlık özelliği
Açıklama: Dijital ortamların yaygınlık özelliğine sahip olması, dijital teknolojilerin kullanıcıların sürekli
bağlantıda olmasını sağlaması ve hayatın her alanında nüfuz etmesidir.
Dijital ortamların yaygınlık özelliğine sahip olması, dijital teknolojilerin kullanıcıların sürekli bağlantıda olmasını sağlaması ve hayatın her alanında nüfuz etmesidir.
Aşağıdakilerden hangisi dijital çağda engelli çocukların haklarına yönelik küresel gündem konuları arasında değildir?
- A-) Medyanın erişilemeyen yeni alanlar ortaya çıkartması
- B-) Engelli çocukların seslerinin duyulabileceği alanlar yaratılması
- C-) Erişilebilirlik ve katılım için araştırmaların tasarlanması
- D-) Engellilerin dijital ve sosyal haklarını ele alan programların genişletilmesi
- Cevap E-) Dijital medyanın hayatı daha zor hale getirmesi
Açıklama: Dijital çağda engelli çocukların haklarına yönelik küresel konular izleyen biçimde sıralanabilir:
• Engelli çocukların dijital medya kullanımları ve uygulamalarına ilişkin temel verilere daha fazla ihtiyaç duyulması, çocuklar arasında dijital medya kullanımına ilişkin araştırmalara ve veri toplamaya dahil edilmesi
•Dijital medyanın hayatı daha kolay ve zevkli hâle getirebileceğinin yanı sıra engelli çocuklar için erişilemeyen yeni alanlar ortaya çıkarabileceğinin kabul edilmesi
• Dijital alanda haklara odaklanmanın engelli çocuğu pekiştirmesine ilişkin potansiyel riskler ve engelli çocukların seslerinin duyulabileceği alanlar ve fırsatlar yaratmanın önemli olması
• Koruma hakları ile engelli çocukların uygun düzeyde eylemlilik, özerklik ve kontrol kullanma hakları arasında denge kurulması ihtiyacının olması
• Erişilebilirlik ve katılım için birden çok iletişim yöntemine izin verecek şekilde araştırma yöntemlerini (çevrim içi anketler ve yüz yüze görüşmeler gibi) çerçevelemek ve
Dijital medyanın hayatı daha zor hale getirmesi
Aşağıdakilerden hangisi dijital çağda engelli çocukların haklarına yönelik küresel gündem konularından biri değildir?
- A-) Engelli çocukların dijital ve sosyal haklarını ele alan kamu programlarının genişletilmesi
- B-) Dijital medyanın engelli çocuklar için erişilemeyen yeni alanlar ortaya çıkarabileceğinin kabul edilmesi
- Cevap C-) Engelli bireylere medya okuryazarlığı becerilerinin kazandırılması
- D-) Hem çocuklara yönelik medya politikasından hem de engellilik alanından en iyi uygulamaların benimsenmesi
- E-) Koruma hakları ile engelli çocukların uygun düzeyde eylemlilik, özerklik ve kontrol kullanma hakları arasında denge kurulması ihtiyacının olması
Açıklama: Engelli bireylere medya okuryazarlığı becerilerinin kazandırılması, dijital çağda engelli çocukların haklarına yönelik küresel gündem konularından biri değildir.
Aşağıdakilerden hangisi kullanıcıların metin, resim, görüntü ve video türü içerikleri belirli ağlar üzerinden paylaşımlarına olanak sağlayan dijital ortamlardır?
- A-) Sanal gerçeklik uygulamaları
- Cevap B-) Sosyal paylaşım ortamları
- C-) Sohbet uygulamaları
- D-) Mobil uygulamalar
- E-) Hiper ortamlar
Açıklama: Sosyal paylaşım ortamları, kullanıcıların metin, resim, görüntü ve video türü içerikleri belirli ağlar üzerinden paylaşımlarına olanak sağlayan ortamlar özelliğindedir.
Aşağıdakilerden hangisi zihin yetersizliği olan bireyler için dijital katılımın önündeki engellerden biri değildir?
- A-) Dijital cihazlara erişim
- B-) Duyumotor becerileri
- C-) Bilişsel yetenekler
- Cevap D-) Entegrasyon yeterlikleri
- E-) Teknik gereklilikler
Açıklama: Zihin yetersizlikleri olan bireyler için dijital katılımın önündeki beş engeli izleyen şekilde sıralamışlardır:
(a) Dijital cihazlara erişim,
(b) cihazları kullanmak için duyumotor becerileri,
(c) bilişsel yetenekler,
(d) teknik gereklilikler ve (e) iletişim.
Entegrasyon yeterlikleri
Aşağıdakilerden hangisi zihinsel engelli bireyler için sosyal, ekonomik ve toplumsal katılımındaki engellerine erişilebilir teknolojik çözüm örneklerinden biridir?
- Cevap A-) Çevrim içi takvimler, not alma, uyarılar gibi hafızaya yardımcı araçlar
- B-) Cihazları kontrol etmek için bakışların ve hareketlerin kullanılması
- C-) Sentezlenmiş ses çıkışı, metinden konuşmaya işlevsellik
- D-) Sesli uyarılar yerine titreşimlerin/yazılı uyarıların kullanılması
- E-) Grafik ve görsel medyanın sesli açıklaması
Açıklama: Metinden konuşmaya, yorumlama ve konuşma/ses, çıkışı
Dokunmatik ekranlı cihazlar
• Arttırıcı ve Alternatif İletişim
(AAİ) cihazlarını, iletişim için
elektronik resim panolarını
taklit eden mobil uygulamalar
ve çevrim içi kaynaklar
• Çevrim içi takvimler, not alma,
uyarılar gibi düzenleme ve
hafızaya yardımcı araçlar
• GPS destekli navigasyon
• Anlamaya yardımcı olmak
için multimedya kullanımı,
örneğin videolar, grafikler
Çevrim içi takvimler, not alma, uyarılar gibi hafızaya yardımcı araçlar
Dijital ortamlarda renk körü engeline sahip kullanıcıların da bir ekrandaki içeriğin tamamını görebilmesi için tasarımda yüksek kontrast kullanılması evrensel tasarım ilkelerinden hangisine örnektir?
- Cevap A-) Adil, eşitlikçi kullanım
- B-) Kullanımda esneklik
- C-) Basit ve sezgisel kullanım
- D-) Hatalara tolerans
- E-) Düşük fiziksel çaba
Açıklama: Adil, eşitlikçi kullanım ilkesinin örneklerinden biridir.
Dijital ortamlarda tasarım unsurlarını etkileyen durumlar: Dijital ortamın ……….. özelliği, sunum şekilleri sunma özelliği ve dijital ortamların ………. üzerindeki etkisidir.
Yukarıdaki cümlede boş bırakılan yerleri aşağıdakilerden hangisi sırasıyla ve doğru olarak tamamlar?
- Cevap A-) dağıtım ortamı / duyuşsal algı biçimleri
- B-) sunum şekilleri / dağıtım ortamı
- C-) duyuşsal algı biçimleri / tasarım ilkeleri
- D-) tasarım ilkeleri / dağıtım ortamı
- E-) sunma / keskin ayrım biçimleri
Açıklama: Dijital ortamlarda tasarım unsurlarını etkileyen durumlar: Dijital ortamın dağıtım ortamı özelliği, dijital ortamın sunum şekilleri sunma özelliği ve dijital ortamların duyuşsal algı biçimleri üzerindeki etkisidir.
Dijital ortamların özelliklerinden biri olan Bağlantısallık Özelliği, dijital ortamlar için ………. kavramını ortaya çıkarmıştır.
Yukarıdaki cümlede boş bırakılan yeri aşağıdakilerden hangisi doğru olarak tamamlar?
- Cevap A-) gezinme
- B-) çeşitlilik
- C-) akışkanlık
- D-) yakınsaklık
- E-) asimetriklik
Açıklama: Bağlantısallık özelliği, dijital ortamlar için gezinme kavramını ortaya çıkarmıştır.
Evrensel tasarım kapsamında; dijital ortam tasarımında, dijital yeterlikler, motor beceriler, algı seviyesi ve benzeri özelliklerin kullanıcılarda farklılaşabilecek tercih ve yetkinliklere dikkat edilmesini gerektiren ilke aşağıdakilerden hangisidir?
- A-) Adil, eşitlikçi kullanım
- Cevap B-) Kullanımda esneklik
- C-) Basit ve sezgisel kullanım
- D-) Algılanabilir bilgi
- E-) Hatalara Tölerans
Açıklama: Evrensel tasarım kapsamında; dijital ortam tasarımında, dijital yeterlikler, motor beceriler, algı seviyesi ve benzeri özelliklerin kullanıcılarda farklılaşabilecek tercih ve yetkinliklere dikkat edilmesini gerektiren ilke kullanımda esneklik ilkesidir.
Evrensel tasarım kapsamında; tasarlanan dijital ortamın, sadece belirli kullanıcı özellikleri dikkate alınarak değil de herkesin kullanabileceği teknolojiler ve bu teknolojilerin boyutlarıyla uygun tasarlanması ilkesi aşağıdakilerden hangisidir?
- Cevap A-) Ölçü, Alan Yaklaşımı ve Kullanımı
- B-) Düşük Fiziksel Çaba
- C-) Hatalara Tolerans
- D-) Basit ve Sezgisel Kullanım
- E-) Algılanabilir Bilgi
Açıklama: Evrensel tasarım kapsamında; tasarlanan dijital ortamın, sadece belirli kullanıcı özellikleri dikkate alınarak değil de herkesin kullanabileceği teknolojiler ve bu teknolojilerin boyutlarıyla uygun tasarlanması ilkesi Ölçü, alan Yaklaşımı ve Kullanımı ilkesidir.
I. Eğitim kaynaklarını iyileştirmek
II. Dijital teknolojilerin kullanımına ilişkin farkındalığı geliştirmek
III. Öğrencinin kişisel gelişiminin başlangıç seviyesini belirlemek
IV. Engelli öğrencilerin öğrenimini destekleme
Yukarıdakilerden hangileri eğitim alanında engelli öğrencileri desteklemek için dijital teknolojileri kullanma alanlarıdır?
- A-) I-II
- B-) II-III
- C-) II-IV
- D-) I-II-III
- Cevap E-) II-III-IV
Açıklama: Eğitim alanında engelli öğrencileri desteklemek için dijital
teknolojileri kullanma alanları; öğrencinin kişisel gelişiminin başlangıç seviyesini belirlemek, yeni becerilerin oluşumu yoluyla kişisel gelişimi desteklemek veya halihazırda edinilmiş olanları geliştirmek, eğitim kaynaklarına erişimi iyileştirmek, iletişim ve ağ desteği yoluyla coğrafi veya sosyal uzaklığın üstesinden gelmek ve engelli öğrencilerin öğrenimini destekleme aracı olarak dijital teknolojilerin yararlarının kullanımını teşvik etmek ve farkındalığı artırmak şeklinde özetlemektedir.
II-III-IV
I. Eğitim tekniklerini paylaşma fırsatı sağlamak
II. Özerkliği teşvik etmek
III. Motivasyon sağlamak
IV. Tipik gelişen akranlarla bir arada bulunmak
Yukarıdaki maddelerden hangileri dijital ortamların öğrencilere sağladığı yararlar arasındadır?
- A-) I, II ve III
- B-) I, III ve IV
- C-) I,II ve IV
- Cevap D-) II,III ve IV
- E-) Hepsi
Açıklama: Dijital ortamların öğrencilere genel olarak yararları; (a) öğrenci özerkliğini teşvik etmek, (b) iletişim zorluklarını ve engellerini aşmaya yardımcı olmak, (c) öğrencilere çalışma başarılarını uygun bir şekilde gösterme fırsatı sağlamak, (d) öğrencilerin bireysel becerileri ve yetenekleri dikkate alınarak görevler geliştirmek, (e) tipik gelişen akranlarla bir arada bulunmak, motivasyon sağlamaktır.
II,III ve IV
I. Veri, veri tabanı ve araştırmalarda engelli bireylerin yetersiz olması
II. Engelli bireylere az destek verilmesi
III. Öğretmenlerin verilen teknoloji eğitimleri için istekli olmaları
IV. Farklı engelli öğrencileri olsa da öğretmenin teknolojiyi kullanabilir olması
V. Öğretmenlerin zamanlarının kısıtlı olması
Yukarıdakilerden hangisi engelli bireylerin dijital teknolojilere erişilebilirlikle ilgili karşılaştığı engeller arasındadır?
- A-) I, II, III
- B-) I, II, IV
- Cevap C-) I, II, V
- D-) II, III, IV
- E-) I, III, V
Açıklama: Engelli bireylerin dijital teknolojilere erişilebilirlikle ilgili karşılaştığı engeller izleyen şekilde sıralanabilir:
• Engelli bireylerin dijital teknolojiler kullanımı hakkında veri, veritabanı ve araştırmaların yetersizliği
• Dijital teknolojilere erişilebilirlik hakkında yasalar, standartlar, politikalar ve iyi uygulama örnekleri hakkındaki bilginin yetersizliği
• Engellilere yönelik dijital teknolojileri kullanım standartlarının yetersizliği ve/veya bulunmayışı
• Sürekli gelişim halinde olan teknolojilerin, dijital teknolojilere erişilebilirlik ile kullanılabilirliğini azaltması ve maliyetleri artırması
• Bazı durumlarda engelli bireylere yetersiz veya eksik destek verilmesi
• Aile üyelerinin ya da bakıcılarının İnternet kullanımındaki ve eğitimindeki yetersizlikleri
• Öğretmenlerin öğretim yapma ya da verilen teknoloji eğitimler için isteksiz olmaları
• Sınıfta engelli öğrenci azlığı ya da çok farklı engelli öğrenci olması nedeniyle
öğretmenin teknolojiyi
I, II, V
Kullanıcılara etkileşim ve iletişim yapısı olarak demokratik bir yapı sunuyor olmasına karşın, hizmet sağlayıcıların çok büyük şirket ve organizasyonlar olması aşağıdaki dijital ortamların özelliklerinden hangisini yansıtır?
- A-) Yakınsallık
- B-) Bağlantısallık
- C-) Çeşitlilik
- Cevap D-) Asimetriklik
- E-) Algortimik akış
Açıklama: Dijital ortamlar kullanıcılara etkileşim ve iletişim yapısı olarak demokratik bir
yapı sunuyor olmasına karşın, hizmet sağlayıcıların çok büyük şirket ve organizasyonlar olması, dijital ortamların asimetriklik özelliğini vurgulamaktadır.
Tasarlanan dijital ortamın, irade dışı, kazayla ve kullanım örüntüsü dışında kullanımında karşılaşılabilecek kötü, tehlikeli, riskli veya olumsuz sonuçları engelleyici veya en aza indirici nitelikte olmasını gerektiren ilke aşağıdakilerden hangisidir?
- A-) Basit ve sezgisel kullanım
- B-) Algılanabilir bilgi
- C-) Yaklaşmaya ve kullanıma uygun ölçüler ve mekân
- D-) Düşük fiziksel çaba
- Cevap E-) Hatalara tolerans
Açıklama: Hatalara tolerans, tasarlanan dijital ortamın, irade dışı, kazayla ve kullanım örüntüsü dışında kullanımında karşılaşılabilecek kötü, tehlikeli, riskli veya olumsuz sonuçları engelleyici veya en aza indirici nitelikte olmasını
gerektiren ilkedir.
Twitter üzerinden bilgiye ulaşmak ve bu bilgiyi paylaşmakla birlikte Instagram’da canlı yayın yapmak dijital ortamın hangi özelliğini ifade etmektedir?
- Cevap A-) Yaygınlık özelliği
- B-) Asimetriklik özelliği
- C-) Bağlantısallık özelliği
- D-) Çeşitlilik özelliği
- E-) Akışkanlık özelliği
Açıklama: Twitter üzerinden bilgiye ulaşmak ve bu bilgiyi paylaşmakla birlikte Instagram’da canlı yayın yapmak, dijital ortamın yaygınlık özelliğidir
Yazılımın, sınırlı ince motor becerileri olan öğrencilerin seçmesi için yeterince büyük ekran kontrol butonları içermesi aşağıdaki tasarım ilkelerinden hangisi ile ilgilidir?
- A-) Hatalara tölerans
- B-) Algılanabilir bilgi
- C-) Basit ve sezgisel kullanım
- Cevap D-) Ölçü, Alan Yaklaşımı ve Kullanımı
- E-) Düşük fiziksel çaba
Açıklama: Yazılımın, sınırlı ince motor becerileri olan öğrencilerin seçmesi için yeterince büyük ekran kontrol düğmelerini içermesi ‘Ölçü, Alan Yaklaşımı ve Kullanımı’ tasarım ilkesi ile ilgilidir.
İşitme engelli kullanıcıların video dökümü ile videoları izlemesinin sağlanması ve altyazı alternatifinin sağlanması evrensel tasarım ilkelerinden hangisi ile ilişkilidir?
- Cevap A-) Algınalabilir bilgi
- B-) Adil, eşitlikçi kullanım
- C-) Kullanımda esneklik
- D-) Hatalara tolerans
- E-) Düşük fiziksel çaba
Açıklama: İşitme engelli kullanıcıların video dökümü ile videoları izlemesinin sağlanması ve altyazı alternatifinin sağlanması evrensel tasarım ilkelerinden algılanabilir bilgi ile ilişkilidir.

Ünite 5

“Bireyin özel eğitim hizmetlerinden yararlanabilmesi için tıbbi tanının yanı sıra Rehberlik Araştırma Merkezinde eğitsel tanılamasının yapılması gerekir. Eğitsel tanılaması yapılarak yerleştirmesi yapılan özel gereksinimli öğrenciler için devam ettikleri okul ve kurumlarda …………………….. hazırlanır.”
İfadesinde boşluğa gelmesi gereken aşağıdakilerden hangisidir?
- Cevap A-) Bireyselleştirilmiş eğitim programı
- B-) Zihinsel yetersizlik teşhisi
- C-) ÇÖZGER
- D-) Gelişimsel yetersizlik tanısı
- E-) OSB tanılaması
Açıklama: Bireyin özel eğitim hizmetlerinden yararlanabilmesi için tıbbi tanının yanı sıra Rehberlik Araştırma Merkezinde (RAM) eğitsel tanılamasının yapılması gerekir. Eğitsel tanılaması yapılarak yerleştirmesi yapılan özel gereksinimli öğrenciler için devam ettikleri okul ve kurumlarda bireyselleştirilmiş eğitim programı (BEP) hazırlanır. Ülkemizde özel gereksinimli bireyler için BEP hazırlanması yasal bir zorunluluktur.
Yanıt A’dır. Bireyselleştirilmiş eğitim programıdır.
“Sosyal etkileşim ve iletişim becerilerindeki yetersizlikler ile sınırlı, yineleyici davranış örüntüleri, ilgi ya da etkinliklerle kendini gösteren, gelişimin erken dönemlerinde ortaya çıkan ve etkileri yaşam boyu devam eden karmaşık bir nöro-gelişimsel bozukluktur” tanımı aşağıdakilerden hangisine aittir?
- A-) Gelişimsel yetersizlik
- B-) Zihin yetersizliği
- Cevap C-) OSB
- D-) Bireysel farklılık
- E-) Bireysel yetersizlik
Açıklama: OSB, sosyal etkileşim ve iletişim becerilerindeki yetersizlikler ile sınırlı, yineleyici davranış örüntüleri, ilgi ya da etkinliklerle kendinivgösteren, gelişimin erken dönemlerinde ortaya çıkan ve etkileri yaşam boyu devam edenvkarmaşık bir nöro-gelişimsel bozukluktur.
Yanıt C’dir. OSB’dir.
“Çoğu günlük, sosyal ve pratik becerileri kapsayan hem zihinsel işlevlerde hem de uyumsal davranışlarda belirgin sınırlılıklarla karakterize edilen ve 18 yaşından”önce ortaya çıkan bir yetersizliktir.” tanımı aşağıdakilerden hangisine aittir?
- A-) Otizm spektrum bozukluğu
- Cevap B-) Zihin yetersizliği
- C-) Gelişimsel yetersizlik
- D-) Bireysel farklılık
- E-) Sosyal etkileşim bozukluğu
Açıklama: Zihin yetersizliği, çoğu günlük, sosyal ve pratik becerileri kapsayan hem zihinsel işlevlerde hem de uyumsal davranışlarda belirgin sınırlılıklarla karakterize edilen ve 18 yaşından önce ortaya çıkan bir yetersizliktir.
Yanıt B’dir. Zihin yetersizliğidir.
…………….toplumdaki tüm bireylerin bağımsız yaşayabilmeleri ve yaşamın tüm alanlarına tam ve etkin katılım sağlayabilmeleri için fiziki çevreden, ulaşımdan, bilgi ve iletişim teknolojilerinden ve sistemlerinden, sunulan ürünlerden ve hizmetlerden eşit koşullarda yararlanması, bu bileşenlerin “herkes” için ulaşılabilir ve kullanılabilir olmasıdır. Boşluğu uygun terimle doldurunuz.
- A-) BEP
- B-) Özel eğitim hizmeti
- C-) ÇÖZGER
- Cevap D-) Erişilebilirlik
- E-) ESKR
Açıklama: Erişilebilirlik, toplumdaki tüm bireylerin bağımsız yaşayabilmeleri ve yaşamın tüm alanlarına tam ve etkin katılım sağlayabilmeleri için fiziki çevreden, ulaşımdan, bilgi ve iletişim teknolojilerinden ve sistemlerinden, sunulan ürünlerden ve hizmetlerden eşit koşullarda yararlanması, bu bileşenlerin “herkes” için ulaşılabilir ve kullanılabilir olmasıdır.
…………….özel eğitim hizmetlerine uygunluğuna karar verilen öğrenciler için sağlanacak özel eğitim hizmetlerinin “nerede, ne zaman, ne kadar süreyle, kimler” tarafından ve “hangi amaçları” gerçekleştirmek üzere uygulanacağını gösteren ve yazılı olarak hazırlanan bir belgedir.
Boşluğu uygun terimle doldurunuz.
- Cevap A-) BEP
- B-) ÖEHY
- C-) ÇÖZGER
- D-) RAM
- E-) ESKR
Açıklama: BEP özel eğitim hizmetlerine uygunluğuna karar verilen öğrenciler için sağlanacak özel eğitim hizmetlerinin “nerede, ne zaman, ne kadar süreyle, kimler” tarafından ve “hangi amaçları” gerçekleştirmek üzere uygulanacağını gösteren ve yazılı olarak hazırlanan bir belgedir.
0-18 yaş aralığındaki bireylere gelişimsel yetersizlik (OSB ya da zihin yetersizliği) tanısı konduğunda bireylere çıkarılan rapor hangisidir?
- A-) OSBR
- B-) Gelişim raporu
- Cevap C-) ÇÖZGER
- D-) ESKR
- E-) E-rapor
Açıklama: 0-18 yaş aralığındaki bireylere gelişimsel yetersizlik (OSB ya da zihin yetersizliği) tanısı konduğunda “Çocuk Özel Gereksinim Raporu (ÇÖZGER)” çıkartılması gerekir. ÇÖZGER almak için çocuğun bakımını üstlenen kişinin başvuru dilekçesiyle ÇÖZGER düzenlemeye yetkili hastaneye başvuru yapması gerekir. ÇÖZGER raporuyla özel gereksinimli çocuk için evde bakım ücreti, özel tüketim vergisi istisnalı araç alımı, eğitim hakkı, özel eğitim ve rehabilitasyon merkezlerinde sunulan destek özel eğitim hizmetlerinden ücretsiz yararlanma,
şehir içi ulaşımdan ücretsiz yararlanma, elektrik, su, doğalgaz faturalarında indirimden yararlanma, cep telefonu ve internet faturalarında indirimden yararlanma, vergi indirimi gibi haklardan yararlanabilir.
Yanıt C’dir. ÇÖZGER’dir.
Gelişimsel yetersizliği olan bireylerin okuma ve yazma becerilerinin gelişmesine yardımcı olan, etkileşimli olarak yeni kelimeler, eş anlamlı sözcükler, kelimelerin anlamları, heceleme ve yazma işlevlerini eğlenceli şekilde gerçekleştirmeyi sağlayan öğretimsel materyaller aşağıdakilerden hangisidir?
- A-) Bilgisayar destekli öğretim
- B-) Akıllı tahtalar
- Cevap C-) Konuşan sözlükler
- D-) Konuşma üreten cihazlar
- E-) Görsel zamanlayıcılar
Açıklama: Konuşan sözlükler, gelişimsel yetersizliği olan bireylerin okuma ve yazma becerilerinin gelişmesine yardımcı olan, etkileşimli olarak yeni kelimeler, eş anlamlı sözcükler, kelimelerin anlamları, heceleme ve yazma işlevlerini eğlenceli şekilde gerçekleştirmeyi sağlayan öğretimsel materyallerdir.
Aşağıdakilerden hangisi Düşük düzey yardımcı teknolojilere örnektir?
- A-) Ses kayıt cihazları
- B-) Konuşan sözlükler
- Cevap C-) PECS
- D-) Bas konuşkartları
- E-) Akıllı telefonlar
Açıklama: Düşük düzey yardımcı teknolojiler, genellikle kullanılması için eğitim gerektirmeyen, düşük bütçeli ve karmaşık mekanik özellikleri olmayan, günlük yaşamda sıkça karşılaşılan, sınıf ortamında da kolaylıkla bulunabilecek teknolojilerdir. Gelişimsel yetersizliği olan bireylerle kullanılan düşük düzey yardımcı teknolojiler arasında PECS, etkinlik çizelgeleri, yazı şablonları, görsel zamanlayıcılar (ör. saat), kalem tutma destekleri, fosforlu kalemler, okuma kılavuzları (okunan satırın üstüne yerleştirilerek yalnızca ilgili satırı okumayı sağlar) sayılabilir (Bryant ve Bryant, 2011; Çoklar, Ergenekon ve Odabaşı, 2018; Dell, Newton ve Petroff, 2016; Genç Tosun, 2019).
Aşağıdakilerden hangisi Gelişimsel yetersizliği olan bireylerin sağlık hizmetlerinden yararlanırken ortaya çıkan ve engelli bireyden kaynaklanmayan sorunlardandır?
- A-) Muayene sırasında sağlık personeliyle ortak dikkat sergilemede sınırlılıklar yaşama
- B-) Tanımadığı kişilerle uzun süre aynı ortamda bulunmaya bağlı olarak problem davranışlar sergileme
- C-) Muayene sırasında sağlık personeliyle iş birliği becerileri sergilemede sınırlılıklar yaşama
- D-) Sağlık personeline rahatsızlıklarını tanımlamakta güçlük yaşama
- Cevap E-) Sağlık personelinin bu bireylere nasıl davranması gerektiği konusundaki bilgi ve deneyim eksiklikleri
Açıklama: Gelişimsel yetersizliği olan bireylerin sağlık hizmetlerinden yararlanırken yaşadıkları bu güçlükler alanyazında çevresel uyaranlara (ör., tanımadığı kişilerle uzun süre aynı ortamda bulunmak, koku, ses, muayenede kullanılan araç-gereçlerle fiziksel temasta bulunmak vb.) maruz kalmaya bağlı olarak problem davranışlar sergileme (Cuvo, 2010; Ergenekon vd., 2021; Toste, 2018), muayene sırasında sağlık personeliyle ortak dikkat ve iş birliği becerileri sergilemede sınırlılıklar yaşama (Ergenekon vd., 2021; Scarpinato vd., 2010), sağlık personeline rahatsızlıklarını, ağrılarını ifade etmekte ve tanımlamakta güçlük yaşama (Phillips, Morrison ve Davis, 2004; Yıldırım Sarı, 2010), sağlık personelinin bu bireylere nasıl davranması gerektiği konusundaki bilgi ve deneyim eksiklikleri (Bultas, McMillin ve Zand, 2016; Ergenekon vd., 2021; Yıldırım Sarı, 2010), bazı durumlarda sağlık personelinin problem davranış sergileyen bu bireylere sağlık hizmeti sunmaktan kaçınması ya da hizmet sunmayı reddetmesi (Birkan, Krantz ve McClannahan, 2011; Ergenekon vd., 2021), bu bireylere sağlık hizmetleri sunulurken fiziksel (ör., elverişsiz binalar, işaret ve destek sistemlerindeki yetersizlikler vb.) ve yönetsel (ör., randevu bilgilerinde, zamanlamasında, tedavi bilgilendirmesinde yetersizlikler vb.) engeller yaşanması (Phillips, Morrison ve Davis, 2004; Yıldırım Sarı, 2010) olarak sıralanmaktadır.
Aşağıdakilerden hangisi Gelişimsel yetersizliği olan bireylerin sağlık hizmetlerinden yararlanırken ortaya çıkan ve engelli bireyin sergilediği sorunlardandır?
- A-) Sağlık personelinin Gelişimsel yetersizliği olan bireylere sağlık hizmeti sunmaktan kaçınması
- Cevap B-) Çevresel uyaranlara (ör., koku, ses, muayenede kullanılan araç-gereçlerle fiziksel temasta bulunmak vb.) maruz kalmaya bağlı olarak problem davranışlar sergileme
- C-) Gelişimsel yetersizliği olan bireylere sağlık hizmetleri sunulurken fiziksel (ör., elverişsiz binalar, işaret ve destek sistemlerindeki yetersizlikler vb.) engeller yaşanması
- D-) Gelişimsel yetersizliği olan bireylere sağlık hizmetleri sunulurken yönetsel (ör., randevu bilgilerinde, zamanlamasında, tedavi bilgilendirmesinde yetersizlikler vb.) engeller yaşanması
- E-) Sağlık personelinin bu bireylere nasıl davranması gerektiği konusundaki bilgi ve deneyim eksiklikleri
Açıklama: Gelişimsel yetersizliği olan bireylerin sağlık hizmetlerinden yararlanırken yaşadıkları bu güçlükler alanyazında çevresel uyaranlara (ör., tanımadığı kişilerle uzun süre aynı ortamda bulunmak, koku, ses, muayenede kullanılan araç-gereçlerle fiziksel temasta bulunmak vb.) maruz kalmaya bağlı olarak problem davranışlar sergileme (Cuvo, 2010; Ergenekon vd., 2021; Toste, 2018), muayene sırasında sağlık personeliyle ortak dikkat ve iş birliği becerileri sergilemede sınırlılıklar yaşama (Ergenekon vd., 2021; Scarpinato vd., 2010), sağlık personeline rahatsızlıklarını, ağrılarını ifade etmekte ve tanımlamakta güçlük yaşama (Phillips, Morrison ve Davis, 2004; Yıldırım Sarı, 2010), sağlık personelinin bu bireylere nasıl davranması gerektiği konusundaki bilgi ve deneyim eksiklikleri (Bultas, McMillin ve Zand, 2016; Ergenekon vd., 2021; Yıldırım Sarı, 2010), bazı durumlarda sağlık personelinin problem davranış sergileyen bu bireylere sağlık hizmeti sunmaktan kaçınması ya da hizmet sunmayı reddetmesi (Birkan, Krantz ve McClannahan, 2011; Ergenekon vd., 2021), bu bireylere sağlık hizmetleri sunulurken fiziksel (ör., elverişsiz binalar, işaret ve destek sistemlerindeki yetersizlikler vb.) ve yönetsel (ör., randevu bilgilerinde, zamanlamasında, tedavi bilgilendirmesinde yetersizlikler vb.) engeller yaşanması (Phillips, Morrison ve Davis, 2004; Yıldırım Sarı, 2010) olarak sıralanmaktadır.
Aşağıdakilerden hangisi gelişimsel yetersizliği olan bireylerle kullanılan görsel desteklerden biridir?
- A-) Avatarlar
- B-) Robotlar
- Cevap C-) Etkinlik çizelgeleri
- D-) Sınav kağıtları
- E-) Artırılmış gerçeklik
Açıklama: Fiziksel çevrenin gelişimsel yetersizliği olan öğrencilere göre düzenlenmesinin yanı sıra bu bireyler için öğretim sürecinde görsel desteklerden yararlanılabilir. Görsel destekler; ortak dikkat, konuşmayı teşvik etme, iletişimi başlatmayı kolaylaştırma, hatırlamayı teşvik etme, dikkat geliştirme ve sosyal başlatmayı harekete geçirmek amacıyla kullanılır. Gelişimsel yetersizliği olan bireylerle yaygın olarak kullanılan görsel destekler; etkinlik çizelgeleri, takvimler, kontrol listeleri, renk kodları, görsel senaryolar, grafik düzenleyiciler/şemalar,
kural hatırlatıcı kartlar, resim ve fotoğraflar, resim değiş tokuşuna dayalı materyaller (Picture Exchange Communication System [PECS]), güç kartları (power cards), resimli sosyal beceri kitapları, sosyal öyküler ve videoyla model olma olarak sıralanabilir.
Yanıt C’dir. Etkinlik çizelgeleridir.
Aşağıdakilerden hangisi iletişim, dil ve konuşma becerilerini desteklemek üzere kullanılan yazılımlar/uygulamalardandır?
- **Cevap A-) — LOOK2LEARN **
- B-) — SEE READ SAY
- C-) — HAPPY LITTLE FARMER
- D-) — LEO’S PAD
- E-) — İŞLEVSEL OKUMA
Açıklama: Tablo 5.1 İletişim, dil ve konuşma becerilerini desteklemek üzere kullanılan yazılımlar/uygulamalar
Aşağıdakilerden hangisi orta düzey yardımcı teknolojilere örnektir?
- A-) Etkinlik çizelgeleri
- B-) Görsel zamanlayıcılar
- C-) Okuma kılavuzları
- Cevap D-) Okuma kalemleri
- E-) Akıllı tahtalar
Açıklama: Düşük düzey ve yüksek düzey yardımcı teknolojiler arasında olan ve kullanımları günden güne azalmaya başlayan orta düzey yardımcı teknolojiler, daha basit elektronik elemanlar içeren ve yüksek düzey yardımcı teknolojilere kıyasla kullanımı çok daha az eğitim gerektiren cihazlardır. Gelişimsel yetersizliği olan bireylerle kullanılan orta düzey yardımcı teknolojiler arasında bas konuş (üzerinde kayıt ve oynatma düğmesi olan, bireyin cihaza kaydedilen sesi dinleyip duyduğu sesi tekrar etmesini sağlayan teknoloji), dil kartları, hesap makineleri, ses kayıt cihazları, konuşan sözlükler, okuma kalemleri sayılabilir (Bryant ve Bryant, 2011; Çoklar, Ergenekon ve Odabaşı, 2018; Dell, Newton ve
Bas konuş, dil kartları, hesap makineleri, ses kayıt cihazları, konuşan sözlükler, okuma kalemleri aşağıdaki yardımcı destek teknolojilerinden hangisine örnektir?
- A-) Basit düzey yardımcı teknolojiler
- B-) Düşük düzey yardımcı teknolojiler
- Cevap C-) Orta düzey yardımcı teknolojiler
- D-) İleri düzey yardımcı teknolojiler
- E-) Yüksek düzey yardımcı teknolojiler
Açıklama: Gelişimsel yetersizliği olan bireylerle kullanılan orta düzey yardımcı teknolojiler arasında bas konuş (üzerinde kayıt ve oynatma düğmesi olan, bireyin cihaza kaydedilen sesi dinleyip duyduğu sesi tekrar etmesini sağlayan teknoloji), dil kartları, hesap makineleri, ses kayıt cihazları, konuşan sözlükler, okuma kalemleri sayılabilir.
Yanıt C’dir. Orta düzey yardımcı teknolojilerdir.
Gelişimsel yetersizliği olan bireylerle kullanılan PECS, etkinlik çizelgeleri, yazı şablonları, görsel zamanlayıcılar, kalem tutma destekleri, fosforlu kalemler, okuma kılavuzları hangi tür yardımcı teknolojilerdir?
- Cevap A-) Düşük düzey yardımcı teknolojiler
- B-) Orta düzey yardımcı teknolojiler
- C-) İleri düzey yardımcı teknolojiler
- D-) Uyarlanmış oyuncaklar
- E-) Yer değiştirmeyle ilgili teknolojiler
Açıklama: Düşük düzey yardımcı teknolojiler, genellikle kullanılması için eğitim gerektirmeyen, düşük bütçeli ve karmaşık mekanik özellikleri olmayan, günlük yaşamda sıkça karşılaşılan, sınıf ortamında da kolaylıkla bulunabilecek teknolojilerdir. Gelişimsel yetersizliği olan bireylerle kullanılan düşük düzey yardımcı teknolojiler arasında PECS, etkinlik çizelgeleri, yazı şablonları, görsel zamanlayıcılar (ör. saat), kalem tutma destekleri, fosforlu kalemler, okuma kılavuzları (okunan satırın üstüne yerleştirilerek yalnızca ilgili satırı okumayı sağlar) sayılabilir.
Yanıt A’dır. Düşük düzey yardımcı teknolojilerdir.
Gerçek dünya ile dijital dünyayı eş zamanlı olarak birleştirerek bir arada gösteren, gerçek ortamlar üzerinde sanal nesneleri görmeyi ve onlarla etkileşime girmeyi sağlayan üç boyut teknolojisi aşağıdakilerden hangisidir?
- A-) Avatarlar
- B-) Sanal gerçeklik
- Cevap C-) Artırılmış gerçeklik
- D-) Etkileşimli video
- E-) Yapay zeka
Açıklama: Artırılmış gerçeklik, kullanıcının gerçek dünya ortamı üzerine yerleştirilen sanal nesnelerle etkileşime geçtiği uygulamadır. Bir başka deyişle artırılmış gerçeklik, gerçek dünya ile dijital dünyayı eş zamanlı olarak birleştirerek bir arada gösteren, gerçek ortamlar üzerinde sanal nesneleri görmeyi ve onlarla etkileşime girmeyi sağlayan bir üç boyut teknolojisidir. Artırılmış gerçeklik uygulamaları temel olarak sanal gerçeklik tekniklerine dayanmaktadır. Bu bağlamda sanal ve gerçek dünyayı birleştirerek kullanıcıların fiziki dünyaya ait duyusal algılarını geliştirmeyi hedefler. Daha açık bir ifadeyle artırılmış gerçeklik bilgisayar ortamında hazırlanmış sanal nesnelerin çeşitli aygıtlar yardımıyla gerçek dünya üzerine sanki oradaymış gibi yerleştirilmesi olarak tanımlanabilir.
Yanıt C’dir. Artırılmış gerçekliktir.
Sosyal etkileşim ve iletişim becerilerindeki yetersizlikler ile sınırlı, yineleyici davranış örüntüleri, ilgi ya da etkinliklerle kendini gösteren, gelişimin erken dönemlerinde ortaya çıkan ve etkileri yaşam boyu devam eden karmaşık bir nöro-gelişimsel bozukluk aşağıdakilerden hangisidir?
- Cevap A-) Otizm spektrum bozukluğu
- B-) Zihin yetersizliği
- C-) Gelişimsel yetersizlik
- D-) Bedensel yetersizlik
- E-) Dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu
Açıklama: OSB, sosyal etkileşim ve iletişim becerilerindeki yetersizlikler ile sınırlı, yineleyici davranış örüntüleri, ilgi ya da etkinliklerle kendini gösteren, gelişimin erken dönemlerinde ortaya çıkan ve etkileri yaşam boyu devam eden karmaşık bir nöro-gelişimsel bozukluktur.
Temel tanı ölçütlerinden birinin sosyal iletişimde yaşanan sorunlar olduğu, sahip olan bireylerin iletişimin bileşenleri olan sözel ve sözel olmayan iletişim, konuşma sırasındaki fiziksel yakınlık, konuşana dikkatini yöneltme, yüz ifadesi, ses tonu, dilin mecazi kullanımı, anlatılmak isteneni duygularla ifade etme açısından problemlerinin çeşitlilik gösterdiği yetersizlik türü aşağıdakilerden hangisidir?
- Cevap A-) OSB
- B-) Zihin yetersizliği
- C-) Bireysel farklılık
- D-) Konuşma bozukluğu
- E-) İşitme bozukluğu
Açıklama: Otizm spektrum bozukluğu yani OSB’nin temel tanı ölçütlerinden birisi sosyal iletişimde yaşanan sorunlardır. OSB olan bireylerin iletişimin bileşenleri olan sözel ve sözel olmayan iletişim, konuşma sırasındaki fiziksel yakınlık, konuşana dikkatini yöneltme, yüz ifadesi, ses tonu, dilin mecazi kullanımı, anlatılmak isteneni duygularla ifade etme açısından problemleri çeşitlilik göstermektedir.
Yanıt A’dır. OSB’dir.
Çoğu günlük, sosyal ve pratik becerileri kapsayan hem zihinsel işlevlerde hem de uyumsal davranışlarda belirgin sınırlılıklarla karakterize edilen ve 18 yaşından önce ortaya çıkan bir yetersizlik aşağıdakilerden hangisidir?
- A-) Dkkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu
- B-) Otizm spektrum bozukluğu
- Cevap C-) Zihin yetersizliği
- D-) Bedensel yetersizlik,
- E-) dil ve konuşma bozuklukları
Açıklama: Zihin yetersizliği, çoğu günlük, sosyal ve pratik becerileri kapsayan hem zihinsel işlevlerde hem de uyumsal davranışlarda belirgin sınırlılıklarla karakterize edilen ve 18 yaşından önce ortaya çıkan bir yetersizliktir.
Özel eğitim hizmetlerine uygunluğuna karar verilen öğrenciler için sağlanacak özel eğitim hizmetlerinin “nerede, ne zaman, ne kadar süreyle, kimler” tarafından ve “hangi amaçları” gerçekleştirmek üzere uygulanacağını gösteren ve yazılı olarak hazırlanan belge aşağıdakilerden hangisidir?
- A-) ÇÖZGER
- B-) ESKR
- Cevap C-) BEP
- D-) E-rapor
- E-) Tanı raporu
Açıklama: BEP (bireyselleştirilmiş eğitim programı), özel eğitim hizmetlerine uygunluğuna karar verilen öğrenciler için sağlanacak özel eğitim hizmetlerinin “nerede, ne zaman, ne kadar süreyle, kimler” tarafından ve “hangi amaçları” gerçekleştirmek üzere uygulanacağını gösteren
ve yazılı olarak hazırlanan bir belgedir.
Yanıt C’dir. BEP’dir.

Ünite 6

‘Tüm ürünlerin ve çevrelerin, uyarlama veya özel tasarım çözümleri gerektirmeden, yaş, beceri ve durum farkı gözetmeksizin pek çok kişi tarafından bağımsız bir şekilde erişilebilir, anlaşılabilir ve kullanılabilir olmasını amaçlayan bir yaklaşım’ olarak tanımlanan kavram aşağıdakilerden hangisidir?
- Cevap A-) Evrensel Tasarım
- B-) Tüm Dil Yaklaşımı
- C-) Uyarlama
- D-) Kaynaştırma
- E-) Destek Hizmetler
Açıklama: Evrensel tasarım; tüm ürünlerin ve çevrelerin, uyarlama veya özel tasarım çözümleri gerektirmeden, yaş, beceri ve durum farkı gözetmeksizin pek çok kişi tarafından bağımsız bir şekilde erişilebilir, anlaşılabilir ve kullanılabilir olmasını amaçlayan bir yaklaşımdır.
‘Özel gereksinimli öğrencilere etkili eğitim sağlanabilmesi amacıyla engel tür ve düzeyleri doğrultusunda sınıf ortamlarının, ders süreçlerinin, eğitim materyallerinin ve sınavların öğrencilerin gereksinimlerine uygun olarak düzenlenmesi’ olarak tanımlanan kavram aşağıdakilerden hangisidir?
- Cevap A-) Uyarlama
- B-) Destek Eğitim
- C-) En Az Kısıtlayıcı Ortam
- D-) Odyogram
- E-) Alternatif İletişim
Açıklama: UYARLAMA: Özel gereksinimli öğrencilere etkili eğitim sağlanabilmesi amacıyla engel tür ve düzeyleri doğrultusunda sınıf ortamlarının, ders süreçlerinin, eğitim materyallerinin ve sınavların öğrencilerin gereksinimlerine uygun olarak düzenlenmesidir.
Aşağıdakilerden hangisi FM sistemlerinin, sınıf ortamında işitme kayıplı çocuklara sağladığı başlıca desteklerden biri değildir?
- A-) Öğretmenin sesi sınıftaki diğer seslerden daha baskın hale gelir
- Cevap B-) FM sistemi, çocuğun konuşmaları yazıya dökmesini sağlar
- C-) Çocuk kendi sesini duyarak ses ayarını yapabilir
- D-) İşitme kayıplı çocuk öğretmenin sesini mesafe fark etmeksizin duyabilir
- E-) Gürültülü sınıf ortamlarında öğretmenin sesine odaklanmayı kolaylaştırır
Açıklama: Ünitenizde FM sistemlerinin sağladığı destekler arasında:
* Öğretmenin sesini mesafeden bağımsız olarak duyabilme,
* Sınıf gürültüsüne rağmen öğretmenin sesinin net duyulması,
* Çocuğun kendi sesini kontrol edebilmesi,
* Yalnızca öğretmene odaklanabilme
gibi işitsel avantajlar sayılmıştır. Ancak konuşmaları yazıya dökme işlevi FM sistemlerine ait değildir; bu, başka bir tür destek teknolojinin (ör. yazılı betimleme sistemleri veya konuşmadan metne dönüştürücüler) işlevi olabilir. Bu nedenle B seçeneği doğru yanıttır.
Aşağıdakilerden hangisi işitme kayıplı bireylerin mesafe, arka plan gürültüsü ve yankılanma gibi sorunların üstesinden gelmesi için geliştirilen yardımcı işitme sistemlerinden biri değildir?
- A-) FM sistemleri
- B-) Kızılötesi sistemler
- C-) Tele-bobin (T-bobini)
- D-) Ses indüksiyon döngü sistemleri
- Cevap E-) Koklear implant
Açıklama: FM sistemleri,
Kızılötesi sistemler,
Ses indüksiyon döngü sistemleri,
ve tele-bobin (T-bobini) gibi teknolojiler, özellikle yardımcı işitme sistemleri kategorisine girer.
Bu sistemler, sesleri daha net hale getirerek ortam akustiğinden kaynaklı zorlukların üstesinden gelmek için kullanılır. Koklear implant ise kitapta da belirtildiği gibi temel işitme teknolojilerinden biridir, ancak yardımcı işitme sistemleri kapsamında değildir. Bu nedenle doğru cevap E seçeneğidir.
Özel gereksinimli bireylerin engelli kimlik kartı alabilmeleri için aşağıdakilerden hangisi gereklidir?
- Cevap A-) %40 ve üzeri engel oranını gösteren Sağlık Kurulu Raporu
- B-) Aile hekiminin onayı
- C-) Sosyal hizmet uzmanı raporu
- D-) Rehberlik araştırma merkezinden alınan rapor
- E-) Nüfus müdürlüğünden alınan onay belgesi
Açıklama: Özel gereksinimli bireylerin, engelli kimlik kartı alabilmeleri için %40 ve üzerinde engelli olduklarını Sağlık Kurulu Raporu ile belgelemeleri gerekir.
Ahmet Bey, işitme sorunu yaşadığını fark ederek bir odyoloji merkezine başvurmuştur. Yapılan odyogram testinde, Ahmet Bey’in konuşma seslerinin yer aldığı aşağıdaki şekilde verilen “banana speech” alanının altındaki şiddet ve frekanstaki sesleri algılayamadığı tespit edilmiştir. Odyogram sonucuna göre Ahmet Bey’in özellikle tiz seslerde belirgin kaybı olduğu ve günlük konuşmaları anlamakta zorlandığı belirlenmiştir.
Bu bilgiye göre, Ahmet Bey’in yaşadığı işitme sorunu aşağıdakilerden hangisiyle en doğru şekilde açıklanabilir?
- A-) Ahmet Bey’in işitme kaybı frekansı değil yalnızca şiddeti etkilemektedir.
- B-) Odyogram sonuçlarına göre Ahmet Bey yalnızca bas sesleri işitememektedir.
- Cevap C-) Ahmet Bey’in işitme kaybı, konuşma seslerinin yer aldığı şiddet ve frekans aralığını kapsamaktadır.
- D-) Konuşma sesleri odyogramda alt sınırdaki ses düzeylerinde yer aldığı için sorun yaşanmaktadır.
- E-) Ahmet Bey’in odyogramında duyduğu sesler yalnızca çevresel gürültüyle sınırlıdır.
Açıklama: Odyogramda konuşma sesleri, genellikle belirli bir şiddet (d ve frekans (Hz) aralığında, “banana speech” alanında yer alır. Ahmet Bey’in bu alanın altındaki sesleri duyamaması, onun konuşmaları anlamakta zorlandığını ve işitme kaybının bu alana denk geldiğini gösterir. Bu nedenle doğru açıklama C seçeneğindedir.
Aşağıdakilerden hangisi “Ontenna” teknolojisinin işitme kayıplı bireyler için sağladığı katkılardan biridir?
- Cevap A-) Sesin vücut yoluyla algılanmasını sağlayarak ritim takibini kolaylaştırmak
- B-) İşitme cihazlarının ses ayarlarını otomatik olarak düzenlemek
- C-) Dil gelişimini doğrudan ölçmek ve değerlendirmek
- D-) İşaret dilinin öğrenilmesini hızlandırmak
- E-) Görme engelli bireyler için sesli betimleme sağlamak
Açıklama: Ontenna, sesi doğrudan duyamayan bireylerin vücut yoluyla sesin titreşimlerini hissetmesini sağlar. Bu özellik, özellikle müzik ve ritim içeren etkinliklerde işitme kayıplı bireylerin ritmi algılama ve taklit etme becerilerine katkı sunar. Ayrıca konuşma, ritim eğitimi ve sanatsal etkinliklerde de olumlu etkiler gözlenmiştir.
Diğer seçenekler Ontenna’nın işlevleriyle doğrudan ilişkili değildir. Bu nedenle A seçeneği doğru cevaptır.
Aşağıdakilerden hangisi “işitme kaybının oluştuğu yere göre yapılan sınıflama”da yer alan işitme kaybı türlerinden biri değildir?
- A-) İletimsel işitme kaybı
- B-) Duyu-sinirsel işitme kaybı
- C-) Karışık tip işitme kaybı
- D-) Merkezi işitme kaybı
- Cevap E-) Geçici işitme kaybı
Açıklama: İşitme kaybının oluştuğu yere göre yapılan sınıflama dört temel tür içerir:
1. İletimsel işitme kaybı (dış veya orta kulak kaynaklı),
2. Duyu-sinirsel işitme kaybı (iç kulak veya işitme siniri kaynaklı),
3. Karışık tip işitme kaybı (hem iletimsel hem duyu-sinirsel),
4. Merkezi işitme kaybı (işitsel merkezlerdeki bozukluk).
Geçici işitme kaybı ise süresine göre yapılan bir sınıflamadır, yere göre değil. Bu nedenle bu sınıflamada yer almaz.
Aşağıdakilerden hangisi duyu-sinirsel işitme kaybının nedeni olabilir?
- A-) Orta kulakta bulunan kemikçiklerde kireçlenme
- B-) Kulak kiri birikimi
- Cevap C-) İç kulakta yer alan işitme organındaki bozukluk
- D-) Dış kulakta daralma
- E-) Kulak zarının delinmesi
Açıklama: Duyu-sinirsel işitme kaybı, iç kulakta yer alan işitme organı (koklea/salyangoz) veya işitme sinirlerinde oluşan bozukluklardan kaynaklanır. Bu nedenle, iç kulaktaki işitme organındaki bozukluk doğru nedendir. Diğer şıklar iletimsel işitme kaybı ile ilişkilidir.
Aşağıdakilerden hangisi işitme kaybının derecesine göre yapılan sınıflamada belirleyici olan unsurlardan biridir?
- A-) İşitme sinirlerindeki yapısal bozukluk
- B-) Sesin kaynağının uzaklığı
- C-) Dış kulaktaki anatomik yapı
- Cevap D-) Sesin şiddeti ve frekansı
- E-) Kulağa temas eden ses dalgalarının yönü
Açıklama: İşitme kaybının derecesi, bireylerin sesin şiddetini (d ve frekansını (Hz) işittikleri düzeylere göre belirlenmektedir. Bu sınıflama odyogram testine dayalı olarak yapılır. Diğer seçenekler işitme kaybının derecesiyle değil, oluş yeri veya başka etkenlerle ilişkilidir.
Dış ya da orta kulaktaki herhangi bir nedenle ses dalgalarının iç kulağa iletilememesinden kaynaklanan işitme kaybı türü aşağıdakilerden hangisidir?
- Cevap A-) İletimsel İşitme Kaybı
- B-) Duyu-Sinirsel İşitme Kaybı
- C-) Merkezi İşitme Kaybı
- D-) Orta Derecede İşitme Kaybı
- E-) Hafif Derecede İşitme Kaybı
Açıklama: İletimsel işitme kaybı, dış ya da orta kulaktaki herhangi bir nedenle ses dalgalarının iç kulağa iletilememesidir.
Emre, işitme engellidir ve sınıfta dudak okuma yöntemiyle dersi takip etmektedir. Öğretmeni, Emre’nin dersi daha iyi anlayabilmesi için sınıfta her zaman yüzü Emre’ye dönük konuşmakta, önemli kavramları yazılı olarak tahtaya aktarmakta ve sınavlarda yönergeleri yazılı olarak sunmaktadır.
Bu durumda öğretmenin yaptığı uygulamalar aşağıdakilerden hangisiyle en iyi tanımlanır?
- A-) Özel eğitim desteği
- B-) Bireysel farklılıklara göre öğretim
- Cevap C-) Uyarlama
- D-) Rehberlik hizmeti
- E-) Davranışsal müdahale
Açıklama: Uyarlama; özel gereksinimli bireylerin engel türü ve düzeyine göre sınıf ortamı, ders süreci, materyaller ve sınavların bireysel ihtiyaçlarına uygun olarak düzenlenmesidir.
Emre örneğinde: Öğretmenin yüzünü Emre’ye dönmesi, kavramları tahtaya yazması ve sınav yönergelerini yazılı sunması, Emre’nin işitme engeline yönelik yapılan pedagojik düzenlemelerdir. Bu, uyarlamanın tam karşılığıdır.
Özel eğitim desteği : Bu kavram, genellikle destek eğitim odasında sunulan bireysel ya da küçük grup eğitimini ifade eder ve özel eğitim öğretmeni tarafından verilir. Emre örneğinde ise, sınıf öğretmeni tarafından yapılan ortam ve süreç düzenlemeleri vardır; özel eğitim desteği hizmeti sunulmamaktadır.
Bireysel farklılıklara göre öğretim: Bu kavram genel bir öğretim yaklaşımıdır. Öğrencilerin ilgi, hazırbulunuşluk, öğrenme stili gibi bireysel farklılıklarına göre öğretimin düzenlenmesini ifade eder. Ancak Emre’nin durumu bir özel gereksinimdir (işitme engeli) ve bu nedenle yapılan düzenlemeler bireysel farklılıktan çok uyarlama kapsamındadır.
Rehberlik hizmeti: Rehberlik hizmetleri, öğrencinin duygusal, sosyal ve mesleki gelişimine destek verir. Burada ise öğretim süreci içinde iletişimi kolaylaştırmaya yönelik uygulamalar yapılmaktadır. Bu durum, rehberlik değil eğitimsel uyarlamadır.
Davranışsal müdahale: Bu kavram, öğrencinin istenmeyen davranışlarını azaltmaya veya olumlu davranışları artırmaya yönelik hedefli stratejileri ifade eder.
Emre’nin örneğinde herhangi bir davranışsal sorun yoktur; yalnızca iletişimi kolaylaştırıcı eğitimsel uyarlamalar söz konusudur.
Saf ses odyometri testi olarak isimlendirilen test sırasında odyolog, iki kulağa da sırayla tek bir ……….. ve farklı ……… sesler gönderir.
Yukarıdaki cümlede boş bırakılan yerleri aşağıdakilerden hangisi sırasıyla ve doğru olarak tamamlar?
- Cevap A-) frekansta / şiddette
- B-) şiddette / frekansta
- C-) seferde / konuşma alanına
- D-) şiddette / konuşma alanına
- E-) konuşma alanına / frekansta
Açıklama: Saf ses odyometri testi olarak isimlendirilen test sırasında odyolog, iki kulağa da sırayla tek bir frekansta ve farklı şiddette sesler gönderir. Kişinin her frekansta işitebildiği en düşük şiddetteki ses odyogram üzerinde işaretlenir.
Sesleri yükseltmek için elektromanyetik alanlar oluşturan yardımcı işitme sistemlerine ne isim verilmektedir?
- Cevap A-) İndüksiyon Döngü Sistemleri
- B-) FM sistemleri
- C-) Kızılötesi Sistemler
- D-) Kişisel Frekans Modülasyonu
- E-) Uyarı Cihazları
Açıklama: İndüksiyon döngü sistemleri sesleri yükseltmek için elektromanyetik alanlar oluşturan sistemlerdir.
Zehra Hanım, son zamanlarda konuşmaları ayırt etmekte zorlandığını fark etmiş ve bir işitme testi yaptırmıştır. Odyogram sonucunda, her iki kulağında da işitme seviyesinin 98 dB HL olduğu belirlenmiştir. Bu bilgiye göre Zehra Hanım’ın işitme kaybı aşağıdaki sınıflamalardan hangisine girmektedir?
- A-) Hafif derece işitme kaybı
- B-) Orta derece işitme kaybı
- C-) Normal işitme düzeyi
- D-) İleri derece işitme kaybı
- Cevap E-) Çok ileri derece işitme kaybı
Açıklama: Kitabınızda belirtildiği üzere 96 dB HL ve üzeri değerler çok ileri derece işitme kaybı olarak sınıflandırılır. Zehra Hanım’ın 98 dB HL işitme eşiği bu sınıfa girdiği için doğru cevap E seçeneğidir.
Özel gereksinimli bireylerin, engelli kimlik kartı alabilmeleri için ……… ve üzerinde engelli olduklarını Sağlık Kurulu Raporu ile belgelemeleri gerekir.
Yukarıdaki cümlede boş bırakılan yeri aşağıdakilerden hangisi doğru olarak tamamlar?
- A-) % 35
- Cevap B-) % 40
- C-) % 45
- D-) % 50
- E-) % 60
Açıklama: Özel gereksinimli bireylerin, engelli kimlik kartı alabilmeleri için %40 ve üzerinde engelli olduklarını Sağlık Kurulu Raporu ile belgelemeleri gerekir.
İşitme engeli ile dil ve konuşma bozukluğu olan bireylerin kişisel ve toplumsal ihtiyaçlarını karşılamak amacıyla konuşma dilinden farklı, belli bir sistem içinde el ve vücut hareketleriyle mimiklerin kullanıldığı görsel bir dil olarak tanımlanan kavram aşağıdakilerden hangisidir?
- Cevap A-) İşaret Dili
- B-) Tüm İletişim
- C-) Parmak Alfabesi
- D-) İşitsel Sözel Yöntem
- E-) Alternatif İletişim Yöntemi
Açıklama: İşaret dili, işitme engeli ile dil ve konuşma bozukluğu olan bireylerin kişisel ve toplumsal ihtiyaçlarını karşılamak amacıyla konuşma dilinden farklı, belli bir sistem içinde el ve vücut hareketleriyle
mimiklerin kullanıldığı görsel bir dildir.
İşitme engelli bireyler için yardımcı ve destekleyici teknolojiler ile ilgili aşağıdaki bilgilerden hangisi doğru değildir?
- A-) İşitme cihazları, koklear implantlar, beyin sapı implantları ve yardımcı işitme sistemleri gibi cihazları içerir.
- Cevap B-) Yardımcı işitme sistemleri mesafe, arka plan gürültüsü ve yankıyı tamamen ortadan kaldırır.
- C-) İşitmeyi destekleyen sistemler mekânın büyüklüğüne, konfigürasyonuna veya bireyin ihtiyacına göre seçilir.
- D-) Yardımcı işitme sistemlerinden bazıları büyük ortamlarda bazıları ise küçük ortamlarda ve birebir görüşmeler için kullanılır.
- E-) FM sistemler öğretmenin sesini aradaki mesafeye bağlı olmadan öğrenciye iletir.
Açıklama: Yardımcı işitme sistemleri temelde mesafe, arka plan gürültüsü ve yankılanmanın üstesinden gelmek üzere geliştirilmişlerdir. Tamamen ortadan kaldırması söz konusu değildir.
İşitme engelli bireylerin eğitim hizmetleri ve desteklerine erişimleri ile ilgili aşağıdaki bilgilerden hangisi doğru değildir?
- A-) İşitme kayıplı bireyler, özel eğitim okulları ve kaynaştırma ortamında eğitim alırlar.
- B-) Eğitsel değerlendirme ve tanılama, RAM’larda Özel Eğitim Değerlendirme Kurulu tarafından yapılır.
- Cevap C-) Kaynaştırma uygulamalarında sadece öğrenciye destek eğitim hizmeti sağlanır.
- D-) Öğrencinin ihtiyacına uygun fiziksel koşulların sağlanmasından okul yönetimi sorumludur.
- E-) Okul dışı destek hizmetler, özel eğitim ve rehabilitasyon merkezlerince sağlanır.
Açıklama: Etkili kaynaştırma uygulamalarının gereği olarak işitme kayıplı öğrenciye verilecek destek hizmetlerin yanı sıra sınıf, alan ve meslek öğretmenlerine de kaynaştırma destek eğitim hizmetleri sağlanmalıdır.
İşitme kayıplı bireylerin cihazının ve cihazın iç ayarlarının işitme kayıplı bireyin işitme kaybı özelliklerine uygun olması olarak tanımlanan kavram aşağıdakilerden hangisidir?
- Cevap A-) Uygun Cihazlandırılma
- B-) Erken Cihazlandırılma
- C-) İşitme Kaybı Derecesi
- D-) Cihaz Takma Yaşı
- E-) Cihaz Takma Süresi
Açıklama: Uygun cihazlandırılma, cihazın ve cihazın iç ayarlarının işitme kayıplı bireyin işitme kaybı özelliklerine uygun olmasıdır.

Ünite 7

“Baş çevrilmeden ve gözler oynatılmadan görülebilen sağ ve sol, yukarıda ve aşağıda kalan tüm alan” ifadesi aşağıdakilerden hangisinin tanımıdır?
- A-) Görme keskinliği
- B-) Kör
- Cevap C-) Görme alanı
- D-) Glokom
- E-) Görme
Açıklama: Görme alanı, baş çevrilmeden ve gözler oynatılmadan görülebilen sağ ve sol, yukarıda ve
aşağıda kalan tüm alandır.
Yukarıdaki görsel, bir kişinin görüşünü temsil etmektedir. Kişi, karşısındaki insanları seçmekte zorlanmakta, ancak çevresindeki nesneleri daha net görebilmektedir. Özellikle merkezi görüşü bulanık ya da karanlık olarak algılamaktadır.
Bu görme kaybına neden olan en olası durum aşağıdakilerden hangisidir?
- A-) Katarakt
- B-) Glokom
- C-) Diyabetik retinopati
- Cevap D-) Maküler dejenerasyon
- E-) Retinitis pigmentosa
Açıklama: Maküler Dejenerasyon: Makula, merkezi görmeden sorumlu retina bölgesidir. Maküler dejenerasyon, özellikle yaşa bağlı olarak gelişir ve merkezi görme kaybına yol açar. Görselde olduğu gibi ortada kararma/bulanıklık, çevresel görüşün korunması tipiktir.
Katarakt: Katarakt, göz merceğinin bulanıklaşmasıdır. Görme genel olarak bulanıklaşır, merkezi ya da çevresel bir ayrım yoktur; her şey sisli/flu görünür. Görseldeki gibi sadece merkezi kararma olmaz.
Glokom: Glokomda, genellikle periferik görüş kaybı ön plandadır. Tünel görme olarak tanımlanır; merkez genellikle korunur. Burada ise periferik değil, merkezi görme etkilenmiş.
Diyabetik Retinopati: Diyabetik retinopatide kanamalar, ödemler nedeniyle her alanda düzensiz görme bozuklukları olur. Bazen merkez, bazen çevre etkilenebilir ama genelde düzensiz ve dağınık bir görme kaybı olur. Görseldeki gibi belirgin merkezi kararma olmaz.
Retinitis Pigmentosa: Retinitis pigmentosa’da gece körlüğü ve ilerleyen dönemde periferik görme kaybı tipiktir. Yani merkez korunur, çevre kaybolur (tam ters durum).
Yukarıda verilen görsel, bir kişinin görüşünü temsil etmektedir. Kişi, çevresini görmekte zorlanmakta ve yalnızca merkezdeki görüntüyü net olarak algılayabilmektedir. Özellikle gece görüşü de ciddi şekilde bozulmuştur.
Bu duruma en olası neden aşağıdakilerden hangisidir?
- A-) Maküler dejenerasyon
- B-) Katarakt
- C-) Glokom
- D-) Diyabetik retinopati
- Cevap E-) Retinitis pigmentosa
Açıklama: Retinitis pigmentosa, periferik görme kaybı (tünel görüş) ve gece körlüğü ile karakterizedir.
Glokom da periferik kayba yol açabilir ancak tipik olarak ilerleyici basınç hasarına bağlıdır ve gece körlüğü olmaz.

Aşağıda az gören bireyler için kullanılan bazı araçlar ve bu araçların ait oldukları kategori verilmiştir. Her aracın doğru kategorisini seçiniz.

—

Araç

Kategori Seçenekleri

1. CCTV kapalı devre televizyon

a) Optik araçlar b) Optik olmayan araçlar c) Destekleyici teknolojik araçlar

2. Büyüteçli gözlük

3. Fosforlu bant

4. Siperlikli şapka

5. Satırları koyu çizilmiş kağıt

Cevap A-) 1c, 2a, 3b, 4b, 5b
B-) 1b, 2c, 3b, 4c, 5b
C-) 1c, 2b, 3b, 4a, 5a
D-) 1a, 2a, 3c, 4b, 5c
E-) 1b, 2c, 3a, 4b, 5b

Açıklama: 1 → c, 2 → a, 3 → b, 4 → b, 5 → b

Aşağıdaki ifadelerden hangileri, optik olmayan araçların sağladığı desteklerdendir?
I. Okuma sırasında uygun duruşu sağlamak
II. Çevredeki ışık ve parlama koşullarını düzenlemek
III. Görme keskinliğini teleskopla artırmak
IV. Kontrastı artırarak şekil-zemin ayrımını kolaylaştırmak
- A-) Yalnız III
- B-) I ve II
- Cevap C-) I, II ve IV
- D-) II ve III
- E-) I, III ve IV
Açıklama: I, II ve IV
I-Okuma sırasında uygun duruşu sağlamak: Okuma standları gibi optik olmayan araçlarla desteklenir.
II- Çevredeki ışık ve parlama koşullarını düzenlemek: Siperlikli şapka, filtreli gözlük gibi optik olmayan araçlarla sağlanır.
III. Görme keskinliğini teleskopla artırmak: Bu, optik bir araçtır; dolayısıyla optik olmayan destek kapsamında değildir
IV- Kontrastı artırarak şekil-zemin ayrımını kolaylaştırmak: Kontrast artırıcı kalemler, çizgili kağıt gibi optik olmayan araçlar bunun için kullanılır.
Ali, 8 yaşında albinizmli bir çocuktur. Gözleri ışığa karşı oldukça duyarlı olduğu için sınıfta pencere kenarında oturmaktan rahatsız olur ve tahtayı görmekte zorlanır. Öğretmeni, Ali’nin bakışlarının sürekli istemsizce hareket ettiğini ve odaklanmakta zorlandığını fark eder. Ayrıca Ali’nin yakından bakarak okuma eğiliminde olduğu görülür.
Ali’de görülen ve bakışlarının istemsizce hareket etmesine neden olan durumun adı aşağıdakilerden hangisidir?
- A-) Miyopi
- Cevap B-) Nistagmus
- C-) Katarakt
- D-) Astigmatizma
- E-) Renk körlüğü
Açıklama: Nistagmus, göz kaslarının istemsiz, ritmik hareketleriyle ortaya çıkan bir durumdur. Albinizmli bireylerde sıkça görülür ve kişinin sabit bir noktaya odaklanmasını zorlaştırır. Bu yüzden Ali’nin bakışlarının sürekli hareket etmesi ve odaklanmada güçlük yaşaması, nistagmus belirtisidir.
Az gören bireyleri yasal olarak tanımlarken esas alınan en iyi düzeltilmiş görme keskinliği aralığı aşağıdakilerden hangisidir?
- A-) 20/20 ve üzeri
- B-) 20/40 ile 20/100
- Cevap C-) 20/70 ile 20/200
- D-) 20/200 ve altı
- E-) 20/400 ve altı
Açıklama: 20/70 ile 20/200 arası en iyi düzeltilmiş görme keskinliği olan bireyler yasal olarak “az gören” kabul edilir.
Az gören kişilerin yazıları ve görselleri büyütmesini sağlayan teknolojilere ne ad verilir?
- A-) Optik araçlar
- B-) Optik olmayan araçlar
- C-) Zoomtext programı
- D-) Kapalı devre televizyon sistemleri
- Cevap E-) Destekleyici teknolojik araçlar
Açıklama: Destekleyici teknolojik araçlar: Az gören kişilerin yazıları ve görselleri büyütmesini sağlayan teknolojilerdir. Görmeyen kişilerin kullanacağı bazı sesli araçları (ör., sesli terazi, şeker ölçüm cihazı vb.) az gören kişiler de kullanmaktadır.
Aşağıdaki kavramlardan hangisi yetersizlikten etkilenmiş kişilerin toplumda bağımsız bir yaşam sürdürebilmesi
için diğer kişilerin yararlandığı hak ve olanaklardan eşit şekilde yararlanması gerektiğini vurgulamaktadır?
- Cevap A-) Bütünleştirme
- B-) Ayrıştırma
- C-) Bölme
- D-) Hepsi
- E-) Hiçbiri
Açıklama: Bütünleştirme kavramı, yetersizlikten etkilenmiş kişilerin toplumda bağımsız bir yaşam sürdürebilmesi
için diğer kişilerin yararlandığı hak ve olanaklardan eşit şekilde yararlanması gerektiğini vurgulamaktadır.
Bütünleştirmenin gerçekleştirilmesinde başarılı bir okul yaşamı için akranlarıyla aynı miktarda bilgiye ulaşması ve toplumun yetersizlikten etkilenmiş kişilere bakış açısının olumlu yönde değiştirilmesi gerekmektedir.
Aşağıdaki uygulamalardan hangisi yapay zekâ üzerinden görsel tanıma ve betimleme teknolojisiyle oluşturulmuştur?
- A-) JAWS
- B-) NVDA
- Cevap C-) Seeing AI
- D-) Window-Eyes
- E-) VoiceOver
Açıklama: “Seeing AI” uygulaması, yapay zekâ üzerinden görsel tanıma ve betimleme teknolojisiyle oluşturulmuş,
çok sayıda görsel unsura yönelik kolaylık sağlayan bir uygulamadır. Bu uygulamayla görme yetersizliği olan
kişiler çevrelerindeki tüm görsel ögeleri ses yoluyla algılamaktadırlar.
Aşağıdakilerden hangileri, erişilebilir tasarım ilkelerinin yalnızca akademik başarıyı değil, bağımsız yaşam becerileri ve sosyal katılım açısından da önemli olduğunu gösterir?
I. Günlük yaşamda ilaç kutuları, ev aletleri ve oyun materyallerinin erişilebilir biçimde tasarlanması
II. Braille etiketleri, dokunsal haritalar ve sesli sinyalizasyon sistemlerinin kullanılması
III. Yalnızca öğretmenin sözel anlatımına dayalı olarak ders yapılması
IV. Akıllı bastonlar ve yön bulma sistemleriyle güvenli hareket etmenin sağlanması
- A-) I ve II
- Cevap B-) I, II ve IV
- C-) I ve III
- D-) II, III ve IV
- E-) Yalnızca III
Açıklama: I, II ve IV
I, II ve IV maddeleri erişilebilir tasarımın sosyal, bağımsız ve akademik boyutlara katkısını gösterir. III ise yanlış bir uygulamadır çünkü yalnızca sözel anlatım yetersizdir.
Aşağıdakilerden hangisi “ekranın hangi bölümünün büyütüleceğini ve yazı tipi uyarlamalarını belirlemeye olanak veren” bir programdır?
- A-) Kapalı devre televizyon sistemleri
- B-) Mercekler
- Cevap C-) Zoomtext
- D-) “Seeing AI”
- E-) Window-Eyes
Açıklama: Zoomtext programı, ekranın hangi bölümünün büyütüleceğini ve yazı tipi uyarlamalarını (ör. puntosu, harf dizimi, kalınlık ve koyuluk ayarları sayesinde yazıların kalınlığını ve boşluk ayarlarını istenilen şekle getirme) belirlemeye olanak veren bir programdır.
Aşağıdakilerden hangisi “yapay zekâ üzerinden görsel tanıma ve betimleme teknolojisiyle oluşturulmuş, çok sayıda görsel unsura yönelik kolaylık sağlayan” bir uygulamadır?
- A-) Perkins Braille daktilo
- B-) Biyoptik tasarımlar
- C-) Sesli (konuşan) terazi
- Cevap D-) “Seeing AI”
- E-) Zoomtext
Açıklama: “Seeing AI” uygulaması, yapay zekâ üzerinden görsel tanıma ve betimleme teknolojisiyle oluşturulmuş, çok sayıda görsel unsura yönelik kolaylık sağlayan bir uygulamadır.
Aşağıdakilerden hangisi az görenler için geliştirilen yardımcı ve destek teknolojilerinden uzağı görmede kullanılan araçlardan biri değildir?
- Cevap A-) Ayaklı büyüteçler
- B-) Elle tutulan tek gözle kullanılan araçlar (monoküler)
- C-) Biyoptik tasarımlar
- D-) Teleskoplar
- E-) Gözlüğe takılı olan teleskobik cihazlar
Açıklama: Uzak görme için:
Teleskoplar, Elle tutulan tek gözle kullanılan araçlar (monoküler), Klipsli, gözlüğe takılı olan teleskobik cihazlar, Biyoptik tasarımlar
Yakın görme için: Ayaklı büyüteçler
Aşağıdakilerden hangisi az görenler için kontrast (şekil-zemin zıtlığı) arttırıcı yardımcı araçlardan biri değildir?
- A-) Yazma kılavuzu
- Cevap B-) Teleskoplar
- C-) Keçeli, koyu renk tükenmez kalemler
- D-) Nesne ya da baskı üzerinde iyi aydınlatma (lamba)
- E-) Satırları koyu çizilmiş kağıtlar
Açıklama: Kontrast (şekil-zemin zıtlığı) arttırıcı araçlar:
* Keçeli, koyu renk tükenmez kalemler,
* satırları koyu çizilmiş kağıtlar,
* yazma kılavuzu,
* nesne ya da baskı üzerinde iyi aydınlatma (lamba)
Uzak görme için: Teleskoplar
Aşağıdakilerden hangisi görme yetersizliği olan kişiler için geliştirilmiş bir oyundur?
- A-) Hentbol
- Cevap B-) Goalball
- C-) Voleybol
- D-) Futbol
- E-) Ringbol
Açıklama: Görme yetersizliği olan kişiler için goalball, showdown gibi oyunlar geliştirilmiştir.
Aşağıdakilerden hangisi herkesin kullanabileceği, işlevsel bir tasarımdır?
- A-) Yemek yaparken parmakların kesilmesini engelleyen bir aparat tasarlanması
- B-) Çamaşır makinesi, mikrodalga fırın gibi makine ve araçların erişilebilir hâle getirilmesi
- C-) Bankamatikler, kumandalar, acil durum butonları gibi düzenlemeler de erişilebilir olarak tasarlanması
- D-) Müzeler, müzik enstrümanlarının rahat ve erişilebilir kullanımı uygulamaları gibi çok sayıda alanda erişilebilir sanat tasarımları
- Cevap E-) Hepsi
Açıklama: Yemek yaparken parmakların kesilmesini engelleyen bir aparat tasarlanması herkesin kullanabileceği,
işlevsel bir tasarımdır. Sıvı seviye gösterge cihazı (Gösterge kupa ya da bardağın kenarına yerleştirilir, bip sesi
çıkana kadar sıvı dökülür.) gibi tasarımlar erişilebilir tasarımlardandır. Ölçü kapları herkes için görselliği
de (Saydam yüzey üzerinde şekiller ve yazıları görmek zordur.) artırılarak dokunsal, sesli olarak erişilebilir
şekilde tasarlanabilir. Depolama alanlarının düzenlenmesi, baharat kapları gibi mutfak düzenlemelerinin
üzerine yapıştırılacak bir barkod ile telefonunu yaklaştırdığında sesli olarak dinleyebileceği ve dokunsal
olarak ayırt etmeyi kolaylaştıracak düzenlemeler tasarlanabilir. Alışveriş yaparken destekleyici teknolojilerde açıklanan Seeing AI gibi yazılım programları erişilebilirliği sağlayacaktır ve ev içi ortamlar için de kişilere kolaylık sağlayacak tasarımlar geliştirilebilir. Görünürlüğü kolaylaştıracak bir tarafı açık renkte diğer
tarafı
Hepsi
Aşağıdakilerden hangisi optik araçlar arasında yer alır?
- A-) Okuma stantları
- B-) Malzemelerle zıtlık sağlanmış doğrama tahtası
- C-) Büyük puntolu kitaplar
- Cevap D-) Büyüteç
- E-) Uygun aydınlatma
Açıklama: Optik olmayan araçlar: Uygun aydınlatma, okuma stantları (Boynunu eğerek okuması boynun ağrımasına ve gölgesinin kâğıda düşerek okumakta zorlanmasına neden olduğu için okuma materyallerini göz seviyesine getirmek amacıyla kullanılır.), şekil-zemin zıtlığı sağlanmış görseller (ör. satırları koyu çizilmiş çizgiler), malzemelerle zıtlık sağlanmış doğrama tahtası, okuma pencereleri, büyük puntolu kitaplar vb. düzenlemeler vardır.
Optik araçlar: Büyüteçten teleskoplara kadar çok çeşitlilik göstermektedir.
Aşağıdakilerden hangisi temel bağımsız hareket becerilerindendir?
- A-) İşaretler
- B-) Bina içi ve bina dışı numaralama sistemleri
- Cevap C-) Korunma teknikleri
- D-) Pusula yönleri
- E-) Ölçme becerileri
Açıklama: Temel bağımsız hareket becerileri; elle duvar takibi, korunma teknikleri, baston becerileri, rehberle yürüme becerileridir.
Aşağıdakilerden hangisi, taraf devletlerin görme yetersizliği olan bireylerin erişebilirliğini artırmak için alması gereken önlemler arasında yer almaz?
- A-) Kamusal alanlarda Braille ve kabartma yöntemlerini kullanmak
- B-) Kamusal hizmetlerde erişim standartlarını belirleyip uygulamak
- C-) Engellilerin karşılaştığı erişim sorunlarına yönelik eğitim programları düzenlemek
- Cevap D-) Engellilerin erişim için yalnızca kendi kaynaklarını kullanmalarını sağlamak
- E-) Engelsiz bilgi ve iletişim teknolojilerine uygun sistemler geliştirmek
Açıklama: Engellilerin erişim için yalnızca kendi kaynaklarını kullanmalarını sağlamak
Alınacak önlemler genellikle engellilerin bağımsızlığına destek olacak kamusal düzenlemeleri içerir; bireyleri yalnız bırakmak amaçlanmaz.
Baş çevrilmeden ve gözler oynatılmadan görülebilen sağ ve sol, yukarıda ve aşağıda kalan tüm alana ne denir?
- A-) Az Gören
- B-) Görme keskinliği
- Cevap C-) Görme alan
- D-) Az gören
- E-) Hepsi
Açıklama: Görme alanı, baş çevrilmeden ve gözler oynatılmadan görülebilen sağ ve sol, yukarıda ve aşağıda kalan tüm alandır. Normal görme alanı yaklaşık 180 derecedir.
Beynin doğum sırasında oksijensiz kalması, prematüre doğum gibi nedenlerle kortikal görme yetersizliği ortaya çıkmasına ne denir?
- A-) Göz tansiyonu (Glokom)
- Cevap B-) Kortikal görme yetersizliği
- C-) Maküler dejenerasyon
- D-) Optik sinir atrofisi
- E-) Prematür retinopatisi
Açıklama: Kortikal görme yetersizliği: Beynin doğum sırasında oksijensiz kalması, prematüre doğum gibi nedenlerle kortikal görme yetersizliği ortaya çıkabilir. Kortikal görme yetersizliğinde görme alanı problemleri de
ortaya çıkabilir.
Görme yetersizliği olan bir bireyin bebeklikten yetişkinliğe kadar gelişiminde erken müdahale, çevreyi keşfetme fırsatları, sosyal etkileşim, akademik beceriler ve bağımsız yaşam becerilerinin tümü birbiriyle ilişkilidir.
Bu sürecin bütüncül yapısı dikkate alındığında, aşağıdaki çıkarımlardan hangisi tutarsızdır?
- A-) Erken dönemde çevresel etkileşim fırsatlarının sınırlanması, ilerleyen dönemlerde bağımsız yaşam becerilerinin gelişimini olumsuz etkileyebilir.
- B-) Sosyal etkileşimlerin güçlendirilmesi, yalnızca sosyal gelişimi değil, aynı zamanda bilişsel ve iletişim becerilerini de destekler.
- Cevap C-) Akademik becerilerin kazanılması, bağımsız yaşam becerileriyle doğrudan bağlantılı olmayıp yalnızca okul başarısını etkiler.
- D-) Erken dönemde yapılan müdahaleler, daha sonraki dönemlerde gelişimsel sınırlılıkların azaltılmasına katkıda bulunur.
- E-) Aile ve uzman desteği olmadan bireyin çevreyi keşfetme davranışlarının gelişmesi sınırlı kalabilir.
Açıklama: Akademik beceriler (okuma, yazma, matematik) yalnızca okul başarısı için değil, bağımsız yaşamın bir parçası olarak görülür ve bağımsız yaşam becerileriyle ilişkilidir.
Görme yetersizliği olan öğrencilere matematik derslerinde kullanabilmeleri için aşağıdakilerden hangisi kullanılabilmektedir?
- A-) Küptaş
- B-) Küptaş kasa
- C-) Abaküs
- Cevap D-) Hepsi
- E-) Hiçbiri
Açıklama: Görme yetersizliği olan öğrencilere matematik derslerinde kullanabilmeleri için erişilebilir matematik araçları
hazırlanmıştır. Küptaş, küptaş kasa ve abaküs kullanılarak işlemler yapılabilir, Braille cetvel, gönye, iletki ile öğrencilerin ölçüm yapmaları sağlanabilir, rulet ve özel hazırlanmış pergelle şekilleri çizmeleri sağlanabilir.
Hepsi
Görmesi sınırlı ya da göremeyen çocukların hangi duyularını destekleyecek tasarımların üretilmesi büyük önem taşımaktadır?
- A-) Dokunsal
- B-) İşitsel
- C-) Kokusal
- D-) Knestetik
- Cevap E-) Hepsi
Açıklama: Görme yetersizliği olan çocukların duyularını geliştirmeye yönelik çeşitli çalışmalar yapılmaktadır.
Görmesi sınırlı ya da göremeyen çocukların dokunsal, işitsel, kinestetik, koklama duyularını destekleyecek
tasarımların üretilmesi büyük önem taşımaktadır. Az gören çocukların da görme becerilerini ve diğer duyularını destekleyecek tasarımların üretilmesi gerekmektedir. Bu tasarımlar, çocukların duyularının gelişimini
desteklemenin yanı sıra bilişsel, sosyal, dil ve psiko-motor gelişimlerini de desteklemektedir.
Hepsi
Gözle ilgili herhangi bir oluşumun (ör., gözkapağı, iris, retina vb.) doğumsal gelişim kusuru aşağıdakilerden hangisidir?
- A-) Katarakt
- Cevap B-) Kolobom
- C-) Glokom
- D-) Albinizm
- E-) Optik sinir atrofisi
Açıklama: Kolobom: Gözle ilgili herhangi bir oluşumun (ör., gözkapağı, iris, retina vb.) doğumsal gelişim kusurudur.
Hangi algının, duyular tarafından sağlanan bilgileri birleştiren, genel bir anlam kazandıran bütünleştirici bir rolü vardır?
- A-) İşitsel
- Cevap B-) Görsel
- C-) Tatsal
- D-) Hiçbiri
- E-) Hepsi
Açıklama: Görsel algının, duyular tarafından sağlanan bilgileri birleştiren, genel bir anlam kazandıran bütünleştirici bir rolü vardır. Görsel uyarıcı yoksunluğu çeşitli gelişim alanlarında (ör., motor, bilişsel, sosyal, dil
ve iletişim) yaşanabilecek problemleri de beraberinde getirebilmektedir.
Herkesin gereksiz çaba, özel muamele ve ayrı çözümlere gerek kalmadan kolayca kullanabileceği, duygusal açıdan erişilebilir, seçim özgürlüğü sunan, eşit katılım sağlayan, farklılıkları kapsayan, anlaşılır, güvenli ve nitelikli çevreyi hedefleyen tasarım yaklaşımı aşağıdakilerden hangisidir?
- A-) Bağımsız yaşam tasarımı
- B-) Özel eğitim destek tasarımı
- C-) Erişilebilir tasarım
- D-) Uyarlanmış tasarım
- Cevap E-) Evrensel tasarım
Açıklama: Evrensel tasarım, tüm bireylerin farklılıklarını gözeterek, aynı anda eşit, güvenli ve kapsayıcı bir çevre yaratmayı hedefler; özel veya ayrı çözümler sunmaktan ziyade herkes için işlevsel olanı öngörür.
Tasarımı yapılacak bastonun nasıl olmasına dikkat edilmelidir?
- Cevap A-) Hafif/Taşınabilir
- B-) Elektrikli
- C-) İşlemeli
- D-) Hepsi
- E-) Hiçbiri
Açıklama: Erken çocukluk döneminden itibaren denge problemi olan çocukların çevrelerinde bağımsız hareket edebilmeleri için daha kolay kullanabilecekleri baston tasarımları yapılabilir. Tasarımı yapılacak bastonun hafif/taşınabilir olmasına dikkat edilmelidir.

Ünite 8

“………. …………..” özel gereksinimli bireylerin yaşam becerilerini desteklemek, geliştirmek ve sürdürmelerini sağlamak amacıyla kullanılan her türlü araç-gereç, ürün, sistem, hizmet vb. yardımcı
teknolojilerdir.
Yukarıdaki boş bırakılan yere aşağıdaki ifadelerden hangisinin gelmesi uygun olur?
- Cevap A-) Yardımcı teknolojiler
- B-) Gelişen teknolojiler
- C-) Güncel teknolojiler
- D-) Düşük düzey teknolojiler
- E-) Yüksek düzey teknolojiler
Açıklama: Alanyazında yardımcı teknolojilere yönelik farklı tanımlar yapılmış olsa da söz konusu tanımlardaki ortak nokta, özel gereksinimli bireylerin yaşam becerilerini desteklemek, geliştirmek ve sürdürmelerini sağlamak amacıyla kullanılan her türlü araç-gereç, ürün, sistem, hizmet vb. yardımcı teknoloji olarak adlandırılmasıdır.
“………….” ilkesi toplumdaki diğer bireylere sağlanan yaşam koşulları, hak ve olanakların yetersizlikten etkilenmiş bireylere de sağlanması anlamına gelir.
Yukarıdaki soruda boş bırakılan yere aşağıdaki ifadelerden hangisi gelmelidir?
- Cevap A-) Normalleştirme ilkesi
- B-) Kaynaştırma ilkesi
- C-) Bütünleştirme ilkesi
- D-) Kapsayıcılık ilkesi
- E-) Sürdürülebilirlik ilkesi
Açıklama: Normalleştirme ilkesi toplumdaki diğer bireylere sağlanan yaşam koşulları, hak ve olanakların yetersizlikten etkilenmiş bireylere de sağlanması anlamına gelir.
Alternatif ve destekleyici iletişim (ADİ) araçları aşağıdaki hangi iki boyutta ele alınmaktadır?
- A-) Dilsel ve Konuşmalı
- B-) Basit ve Karmaşık
- Cevap C-) Yardımsız ve Yardımlı
- D-) Resimli ve Nesnel
- E-) Yüksek teknolojili ve Düşük teknolojili
Açıklama: ADİ araçları, “yardımsız” ve “yardımlı” olmak üzere iki boyutta ele alınmaktadır.
AÇYE olan bireylerin banyo yaparken uzun süre ayakta durmakta zorlanabilecekleri düşünülerek daha rahat etmeleri için hangi düzenleme tavsiye edilmektedir?
- A-) Daha büyük bir banyo yapma
- Cevap B-) Banyoya bir oturak eklemek
- C-) Banyo zeminini yumuşatma
- D-) Daha fazla aydınlatma sağlama
- E-) Banyoda ısıtıcı kullanma
Açıklama: AÇYE olan bireyler uzun süre ayakta durmakta zorlanabilirler. Banyo içerisine bir oturak eklemek bu bireyler için önemli bir düzenleme olabilir. Ancak oturarak banyo yaparken oturma ya da kalkma sırasında oturağın kayması sonucunda oluşabilecek kazaları önleyebilmek adına oturakların yere veya duvara sabitlenmesi sağlanabilir. Bu kapsamda cevap B seçeneğidir.
Aşağıda yer alan ağır ve çoklu yetersizliği olan bireyler için erişilebilir teknoloji seçeneklerinden hangisi, koyu renkli bir daire içerisinde beyaz renkte yürüme değneği olan bir insan figürü olarak simgelenmektedir?
- A-) Braille sembolü
- B-) Görme engelli
- C-) Erişilebilirlik sembolü
- Cevap D-) Düşük görüşe erişim
- E-) Bilgi sembolü
Açıklama: s 261’de görüldüğü gibi “düşük görüşe erişim” koyu renkli bir daire içerisinde beyaz renkte yürüme değneği olan bir insan figürü olarak simgelenmiştir. Bu kapsamda cevap D şıkkıdır.
Aşağıdaki sistemlerden hangisi ADİ sistemlerinde yardımlı araçlar kategorisinde yer almaz?
- Cevap A-) İşret dili
- B-) Resimli kartlar
- C-) İletişim panoları
- D-) Ses kayıt cihazı
- E-) Ses üretim cihazı
Açıklama: ADİ araçları alanyazında iki boyutta ele alınmaktadır. Bunlar; a) yardımsız ve b)yardımlı araçlardır. Yardımsız araçlar, işaret etme ve vücut dilini içerir ve herhangi bir iletişim aracını kapsamazken yardımlı araçlar, resimli kartlar, nesneler, nesne kartları gibi basit sembol kartlarından
iletişim panolarından konuşma üreten yüksek teknolojili cihazlara kadar çeşitlilik gösteren araçları
kapsamaktadır
Aşağıdakilerden hangisi AÇYE olan bireylerin farklı mekanlara erişimini kolaylaştıran düzenlemeler arasında yer almaktadır?
- Cevap A-) Rampalar
- B-) Kaydırmaz tabaklar
- C-) Yaylı makaslar
- D-) Sapı kalınlaştırılmış kaşıklar
- E-) Ucuna mandal takılmış kalemler
Açıklama: Rampalar AÇYe olan bireylerin hareket olanağını kolaylaştıran düzenlemeler arasında yer almaktadır.
Aşağıdakilerden hangisi AÇYE olan bireylerin tuvaletlerinde yapılacak uygulamalar arasında yer almaz?
- Cevap A-) Banyo kapılarının kilitli yapılması
- B-) Banyo kapılarının büyük yapılması
- C-) Klozetlerin yüksekliğinin ayarlanması
- D-) Lavaboların ay(hilal) şeklinde tasarlanması
- E-) Duvarlara tutunma barlarının konulması
Açıklama: AÇYE olan bireyler tuvalet, banyo gibi kişisel bakım ve temizlik becerilerini sergilemede bazı problemlerle karşılaşabilirler. Bu bakımdan söz konusu becerileri sergileyebilmelerine yönelik erişilebilir tasarım uygulamalarına gereksinimleri olabilir. Örneğin banyo kapıları bir tekerlekli sandalyenin geçebileceği büyüklükte tasarlanabilir. Ayrıca banyolar AÇYE olan bireylerin rahat hareket etmesini sağlayacak şekilde düzenlenmelidir.
AÇYE olan bireyler için yapılabilecek bir başka düzenleme klozet ve lavabolarla ilgilidir. Bu bireyler için lavabolar ve klozetler rahat bir şekilde erişilebilir olmalıdır. Klozetler belirli bir yükseklikte erişilebilir biçimde dizayn edilmelidir.
Öte yandan lavabolar tekerlekli sandalyenin yanaşabileceği bir boşluğa sahip olmalı ve ay şeklinde tasarlanmalıdır.
AÇYE olan bireyler uzun süre ayakta durmakta zorlanabilirler. Banyo içerisine bir oturak eklemek bu bireyler için önemli bir düzenleme olabilir. Ancak oturarak banyo yaparken oturma ya da kalkma sırasında oturağın kayması sonucunda oluşabilecek
kazaları önleyebilmek adına oturakların yere veya duvara sabitlenmesi sağlanabilir.
Benzer biçimde ayakta durmakta zorlanan AÇYE olan bireyler için özellikle banyo duvarlarına veya klozet, lavabo yanlarına tutunma barları eklenebilir. Bunlar AÇYE olan bireylerin kayma, düşme, takılma gibi tehlike oluşturabilecek durumlar yaşamasının
önüne geçebilir. Ayrıca klozette dik oturmakta zorlanan AÇYE olan bireyler için uyarlanmış oturak tasarımı yapılabilir .
Aşağıdakilerden hangisi AÇYE olan bireylerin yaşamlarını destekleyen düşük düzey teknolojiye sahip cihazlar arasında yer almaz?
- Cevap A-) ADİ sistemleri
- B-) İletişim panosu
- C-) Yürüteç
- D-) Okuma gözlüğü
- E-) Baston
Açıklama: ADİ sistemleri yüksek düzey teknolojiye sahip sistemler arasında yer almaktadır. Yüksek düzey teknolojiler ise diğer düzeylere kıyasla çok daha karmaşık olan, aynı zamanda kullanım için teknik destek ve eğitim gerektiren elektronik veya mekanik araçları kapsamaktadır. Dolayısıyla bilgisayar yazılımları veya sistemleriyle ilgili bileşenleri içeren, karmaşık ve çok fonksiyonlu, ayrıca erişimi, kullanımı daha zor ve edinilmesi daha pahalı olan araçlar bu düzey içerisinde yer almaktadır
Aşağıdakilerden hangisi alternatif ve destekleyici iletişim (ADİ) kapsamında yardımsız iletişim araçları arasında yer alır?
- Cevap A-) İşaret etme
- B-) Nesneler
- C-) Sembol kartları
- D-) İletişim panoları
- E-) Mikro anahtarlar
Açıklama: ADİ araçları alanyazında iki boyutta ele alınmaktadır (Pino, 2014). Bunlar; a) yardımsız ve b) yardımlı araçlardır. Yardımsız araçlar, işaret etme ve vücut dilini içerir ve herhangi bir iletişim aracını kapsamazken yardımlı araçlar, resimli kartlar, nesneler, nesne kartları gibi basit sembol kartlarından iletişim panolarından konuşma üreten yüksek teknolojili cihazlara kadar çeşitlilik gösteren araçları kapsamaktadır (Light, 1988). Bu kapsamda cevap A şıkkıdır.
Aşağıdakilerden hangisi yüksek düzey yardımcı teknolojiler arasında yer almaktadır?
- A-) Baston
- B-) Yürüteç
- C-) İşitme cihazı
- Cevap D-) Ekran okuma programları
- E-) Ses kayıt cihazı
Açıklama: Düşük Düzey araçlar arasında, iletişim panosu, yürüteç, baston; orta düzey teknolojiler arasında, ses kayıt cihazı, hesap makinası, işitme cihazı; yüksek düzey teknolojiler arasında ADI sistemleri, FM sistemler ve ekran okuma programları yer almaktadır. Bu kapsamda cevap D şıkkı Ekran okuma programlarıdır.
Dijitalleştirilmiş bir canlı sesin en belirgin yararı aşağıdakilerden hangisidir?
- A-) Farklı dillerde konuşma yeteneği
- B-) Sesi filtreleme yeteneği
- C-) Geniş depolama kapasitesi
- D-) Yüksek frekansta ses üretmesi
- Cevap E-) Ses çıkışının doğallığı ve anlaşılırlığı
Açıklama: Dijitalleştirilmiş bir canlı sesin yararı, ses çıkışının doğallığı ve anlaşılırlığıdır. Bu kapsamda cevap E şıkkıdır.
I. Genellikle pil gibi düşük akım gerektiren araçları içerir.
II. Çok fonksiyonludur
III. Erişimi ve kullanımı daha basittir.
IV. Teknik destek ve eğitim gerektirir
Yukarıda verilen yardımcı teknolojilerin özelliklerinden hangileri orta düzey yardımcı teknolojiler kapsamında yer almaktadır?
- Cevap A-) I ve III
- B-) II ve IV
- C-) I ve IV
- D-) II ve III
- E-) I, II ve IV
Açıklama: “Orta Düzey Teknolojiler” hakkındaki özellikler arasında sadece “ Genellikle pil gibi düşük akım gerektiren araçları içerir (I.)” ve “Erişimi ve kullanımı daha basittir (III.)” yer almaktadır. II. eşleştirmede yer alan “Çok fonksiyonludur “ yanlıştır çünkü orta düzey teknolojiler ileri düzeyde çok fonksiyonlu özellikleri içermez. IV. eşleştirmede yer alan “Teknik destek ve eğitim gerektirir “ yanlıştır çünkü bu özellikler yüksek düzey teknolojilere aittir. Bu nedenle doğru cevap: A) I ve III.
I. Çoklu yetersizlik, aynı anda birden fazla yetersizliğe sahip olma durumu olarak tanımlanmaktadır.
II. Çoklu yetersizliği olan bireylerin özellikleri sadece kaç tane yetersizlikten etkilendiğine göre değişir.
III. Çoklu yetersizlik iki ya da daha fazla yetersizliğin bileşiminden oluştuğu için şemsiye bir terim olarak ifade edilebilir.
IV. Çoklu yetersizlik sadece iki yetersizlikten etkilenen bireyleri kapsar.
V. Çoklu yetersizlik kavramı, bireyin birçok farklı yetersizlik türünden etkilenmesi durumunu ifade eder.
Aşağıdaki seçeneklerin hangisinde çoklu yetersizlik kavramı ile ilgili yukarıda sunulan doğru bilgiler bir arada verilmiştir?
- A-) I, II ve III
- Cevap B-) I, III ve V
- C-) II, III ve IV
- D-) I, IV ve V
- E-) III, IV ve V
Açıklama: Çoklu yetersizlik kavramı hakkında bilinen özellikler/bilgiler arasında sadece I, III ve V. öncüller yer almaktadır. II. öncülde yer alan “Çoklu yetersizliği olan bireylerin özellikleri sadece kaç tane yetersizlikten etkilendiğine göre değişir” yanlıştır çünkü bu yetersizliklerin birey üzerinde yarattığı sınırlılıkların neler olduğuna ve bu yetersizliklerin her birinden ne düzeyde etkilendiğine göre de değişir. IV. öncülde yer alan “Çoklu yetersizlik sadece iki yetersizlikten etkilenen bireyleri kapsar” yanlıştır çünkü çoklu yetersizlik iki ya da daha fazla yetersizliğin bileşiminden oluşmaktadır. u nedenle doğru cevap: B) I, III ve V.
I: Bireylerin iletişim kurmasını destekleme
II: Bireylerin hareket becerilerini destekleme
III: Bireylerin özbakım becerilerini gerçekleştirmesini destekleme
Yukarıdakilerden hangisi ya da hangileri yardımcı teknolojilerin AÇYE olan bireylerin yaşamına sağladığı katkılar arasında yer almaktadır?
- Cevap A-) I, II ve III
- B-) II ve III
- C-) Yalnız I
- D-) I ve III
- E-) Yalnız III
Açıklama: AÇYE olan bireylerin fiziksel, bilişsel, gelişimsel özelliklerine bağlı olarak çeşitli yardımcı teknolojilere
ihtiyaçları olabilir. Bu ihtiyaçları karşılandığında AÇYE olan bireyler hedeflenen bilgi, beceri ve davranışları kazanabilirler. Özbakım becerilerinin gerçekleştirilmesi, iletişim kurma, hareket etme (mobilite), çevre kontrolü gibi alanlar bu hedeflere örnek gösterilebilir.
I: Karmaşık yapılı sistemlerdir.
II: Ulaşılabilirliği daha kolaydır.
III: Kullanımı genellikle basittir.
IV: Nispeten ucuz teknolojilerdir.
Düşük düzey teknolojiler için yukarıda yazılanlardan hangisi ya da hangileri doğrudur?
- Cevap A-) II ve III
- B-) I ve II
- C-) I ve IV
- D-) II ve IV
- E-) III ve IV
Açıklama: Alanyazında yardımcı teknolojilere yönelik farklı tanımlar yapılmış olsa da söz konusu tanımlardaki ortak nokta, özel gereksinimli bireylerin yaşam becerilerini desteklemek, geliştirmek ve sürdürmelerini sağlamak amacıyla kullanılan her türlü araç-gereç, ürün, sistem, hizmet vb. yardımcı teknoloji olarak adlandırılmasıdır.
I: Kaşık çatalların ağız kısımlarını eğimli yapma
II: Tabakların kenarına dökülmeyi engelleyecek aparat yerleştirme
III: Tabakların altına kaydırmaz materyal yerleştirme
IV: Ev içi transferi sağlayan ayak aparatları
Yukarıdakilerden hangisi ya da hangileri AÇYE olan bireylerin yemek yeme davranışlarını geliştirmek amacıyla yapılabilecek uyarlamalar arasında yer almaktadır?
- Cevap A-) I, II ve III
- B-) I, II ve IV
- C-) I ve II
- D-) II ve IV
- E-) II ve III
Açıklama: AÇYE olan bireyler yemek yeme veya hazırlama, kaşık, tabak, bıçak vb. kullanma gibi pek çok beceriyi sergileme konusunda bazı güçlükler yaşayabilirler. Dolayısıyla var olan şekilleriyle normal mutfak araç-gereçlerini kullanamayacak durumdaki AÇYE olan bireyler için bazı uyarlamalara gidilmesi gerekir. Diğer bir ifadeyle AÇYE olan bireylerin yemek yeme becerilerini gerçekleştirebilmelerini sağlayacak erişilebilir tasarım uygulamalarına ihtiyaç vardır. Örneğin AÇYE olan bireylerin kaşık veya çatalları ağızlarına götürebilmeleri için bu materyallerin ağız kısımları eğimli bir şekilde tasarlanmamalıdır.
AÇYE olan bireyler için yemek yeme becerileri konusunda yapılabilecek erişilebilir tasarım uygulamaların bir diğeri ise yemek tabaklarında yapılacak uyarlamalardır. Örneğin AÇYE olan bireylerin yemeklerini dökmeden alabilmelerini sağlayacak biçimde tabağın altına bir yüzey (ör.plastik bir aparat) konulabilir. Böylelikle bireyin sağa sola kayacak tabakla mücadele etmesi yerine doğrudan yiyeceği yemeğe odaklanması sağlanabilir. Ayrıca AÇYE olan bireylerin tabaktan yemek alırken dökmelerini engellemek adına bir kenarına plastik bir aparatla engel oluşturulmuş tabaklar tercih edilebilir.
I: Ses kontrollü telefon
II: Erişilebilir baskı
III: Baston
IV: Sesli açıklama
Yukarıdakilerden hangisi ya da hangileri ağır ve çoklu yetersizliği olan bireyler için erişilebilir teknoloji seçenekleri işaretleri arasında yer almaktadır?
- Cevap A-) I, II ve IV
- B-) II, III ve IV
- C-) I, II ve III
- D-) II ve IV
- E-) II ve III
Açıklama: Düşük Görüşe Erişim
Erişilebilirlik Sembolü
Sesli Açıklama
Telefon Daktilo
Ses Kontrollü Telefon
İşaret Dili Tercümesi
Yardımcı Dinleme Sistemi
Erişilebilir Baskı
Bilgi Sembolü
Altyazı
Braille Sembolü
Görme Engelli
ağır ve çoklu yetersizliği olan bireyler için erişilebilir teknoloji seçenekleri işaretleri arasında yer alır.
Normalleştirme ilkesi aşağıdaki hangi ana prensibi vurgulamaktadır?
- A-) Toplumda sadece bazı bireylerin eşit haklara sahip olması gerektiğini
- B-) Bireyin “normal yapılması” gerektiğini
- Cevap C-) Toplumdaki her bireyin eşit haklara sahip olması gerektiğini
- D-) Özel araç-gereçlerin kullanılmaması gerektiğini
- E-) Yetersizlikten etkilenmiş bireylerin toplum dışında yaşaması gerektiğini
Açıklama: Normalleştirme ilkesi toplumdaki diğer bireylere sağlanan yaşam koşulları, hak ve olanakların yetersizlikten etkilenmiş bireylere de sağlanması anlamına gelir (Özyürek, 1990). Ancak normalleştirme ilkesi birkaç yönden yanlış anlaşılmaktadır. Öncelikle bilinmesi gereken normalleştirmenin bireyi “normal yapmak” anlamına gelmediğidir. Bu ilke toplumun bütünleşmiş bir toplum olabilmesi için toplumdaki her bireyin eşit haklara sahip olması gereğini vurgular. Bu kapsamda cevap C. Şıkkıdır.
Ses çıkışlı iletişim araçları (VOCA) aşağıdaki hangi kişiler için kullanılmaktadır?
- A-) Sözlü iletişim kurma yeteneği sınırsız olanlar için
- B-) Teknolojik cihazları sevenler için
- Cevap C-) Sözlü iletişim kurmak için sınırlı veya hiç aracı olmayanlar için
- D-) Sadece sayısallaştırılmış sesleri duyanlar için
- E-) Farklı ses algoritmalarla ilgilenenler için
Açıklama: Konuşma üreten cihazlar olarak da adlandırılan ses çıkışlı iletişim araçları (Voice Output Communication Aids [VOCA]), sözlü iletişim kurmak için sınırlı veya hiç aracı olmayan bir kişi için konuşma üreten yüksek teknoloji ürünü ADİ cihazlarıdır. Bu kapsamda cevap C şıkkıdır.