Engellilik ve Erişilebilir Tasarım - Çıkmış Sorular

Ünite 1

Engellilik Tanımı

  1. Fiziksel, zihinsel, ruhsal ve duyusal yetilerinde çeşitli düzeyde kayıplarından dolayı topluma diğer bireylerle birlikte eşit koşullarda tam ve etkin katılım sağlayamayan bireye ne ad verilir? (2 kez soruldu)
    • Cevap A-) Engelli birey
    • B-) Üstün zekalı birey
    • C-) Bozukluğu olan birey
    • D-) Farklı birey
    • E-) Azınlık birey

    Açıklama: Ünite 1’de, zedelenme sonucunda bireyin belli görevleri sergilemesinde ortaya çıkan sınırlılıklara “Yetersizlik” denildiği belirtilmiştir. Yetersizlik, birey için önemli bir dezavantaja neden olan önemli işlevsel sınırlılıklardır. Bu yetersizlikler, engellilik kavramının bir parçasıdır. Engellilik ise, bireyin yetersizlikleri nedeniyle toplumsal yaşamda tam ve etkin katılımının kısıtlanmasıdır. Soruda bahsedilen tanım, yetersizlikler nedeniyle desteğe gereksinim duyan kişileri tanımlayan genel terimdir. Bu, doğrudan Engelli tanımına karşılık gelir: “farklılıkları nedeniyle desteğe gereksinim duyan kişiler ENGELLİ olarak adlandırılmaktadır” (Ünite 1, Engellilik Kavramı ve Tarihçesi).

  2. Yukarıdaki etkileşimlerin, duygu ve davranışların toplamına ne ad verilir?
    • A-) Kullanıcı dostu
    • B-) Kullanıcı düşüncesi
    • Cevap C-) Kullanıcı deneyimi
    • D-) Kullanıcı arayüzü
    • E-) Kullanıcı tasarımı

    Açıklama: Fiziksel, zihinsel, ruhsal ve duyusal yetilerde kayıplar sonucu ortaya çıkan etkileşimlerin, duygu ve davranışların toplamına ‘Bireysel Farklılıklar’ denir (Ünite 1). Engellilik tanımında, farklılıklar nedeniyle desteğe gereksinim duyan kişiler engelli olarak adlandırılır ve bu farklılıklar fiziksel, duygusal, davranışsal veya duyusal olabilir (Ünite 1).

Yasal Düzenlemeler

  1. Engellilerin haklarına kavuştuğu ilk yasal düzenleme aşağıdakilerden hangisidir? (2 kez soruldu)
    • A-) İnsan Hakları Evrensel Bildirgesi
    • B-) Avrupa Sosyal Şartı
    • C-) Türkiye Cumhuriyeri Anayasası
    • D-) Çocuk Hakları Bildirgesi
    • Cevap E-) Engelliler Hakkında Kanun

    Açıklama: Ünite 1’de, Engelliler Hakkında Kanun’un, uluslararası Engelli Hakları Sözleşmesinden hareketle oluşturulmuş mevzuat metni olduğu ve engellilerin haklarına ilişkin ilk olarak 1/7/2005 tarih 5378 sayılı **Engelliler Hakkında Kanun** ile kavuştuğu belirtilmektedir. Bu kanun, diğer yasal düzenlemelerden (Anayasa, İHHB vb.) sonra engellilerin hakları açısından somut ve ayrıntılı düzenlemeler getiren ilk kapsamlı yasal düzenleme olarak öne çıkar.

Zedelenme, Yetersizlik, Engellilik

  1. Engel döngüsü aşağıdakilerin hangisinde sırayla ve doğru olarak verilmiştir?
    • A-) Bozukluk-Yetersizlik-Eksiklik-Engel
    • Cevap B-) Bozukluk-Zedelenme-Yetersizlik-Engel
    • C-) Zedelenme-Eksiklik-Yetersizlik -Bozukluk
    • D-) Zedelenme-Bozukluk-Engel-Yetersizlik
    • E-) Engel-Bozukluk-Zedelenme-Yetersizlik

    Açıklama: Ünite 1’de (Sayfa 1) bu kavramlar sırasıyla şu şekilde tanımlanmıştır: Zedelenme: ‘bireyin psikolojik, fizyolojik, anatomik özelliklerinde geçici ya da kalıcı türden bir kayıp, bir yapı ya da işleyiş bozukluğudur’. Yetersizlik: ‘zedelenme sonucunda bireyin belli görevleri sergilemesinde ortaya çıkar sınırlılıklardır’. Engellilik: (Tanım olarak doğrudan verilmemiş olsa da, genellikle yetersizliğin toplumsal veya çevresel engellerle karşılaştığında ortaya çıkan sonuç olarak tanımlanır. Metinde (a)-(d) ile yetersizliğin tanımı yapılmıştır.) Metindeki sıralama ZEDELENME -> YETERSİZLİK şeklindedir. Engellilik ise, yetersizliğin toplumsal kısıtlamalarla karşılaştığı durumdur. Verilen seçeneklerdeki sıranın, metindeki tanımların sırasına göre (Zedelenme, Yetersizlik, Engellilik) olması beklenir. Engellilik tanımı dolaylı olarak yetersizliğin bağlamsal değişkenlerden etkilenmesi ve engellerin azaltılabilirliği ile ilişkilidir. Doğru sıra: Zedelenme, Yetersizlik, Engellilik.

Ünite 2

Erişilebilirlik Tanımı

  1. Binaların, açık alanların, ulaşım ve bilgilendirme hizmetleri ile bilgi ve iletişim teknolojisinin, engelliler tarafından güvenli ve bağımsız olarak ulaşılabilir ve kullanılabilir olmasına ne ad verilir? (3 kez soruldu)
    • Cevap A-) Erişilebilirlik
    • B-) Bütünleştirme
    • C-) Kaynaştırma
    • D-) Kapsayıcılık
    • E-) Evrensellik

    Açıklama: Ünite 2’de (Sayfa 1, Erişilebilirlik başlığı altında) erişilebilirlik şöyle tanımlanmıştır: ‘Erişilebilirlik, binaların, açık alanların, ulaşım ve bilgilendirme hizmetleri ile bilgi ve iletişim teknolojisinin, engelliler tarafından güvenli ve bağımsız olarak ulaşılabilir ve kullanılabilir olmasıdır.’

Erken Müdahale Uygulamaları

  1. Yukarıda “erken müdahale” uygulamasına yönelik ifadelerden hangileri doğrudur? I. Doğumdan 5 yaşına kadar olan risk altındaki çocukları kapsar. II. Yetersizliğin etkisini azaltmak üzere düzenlenir. III. İlerleyen dönemde öğrenme ve gelişim sorunlarının ortaya çıkmasını önler. IV. Ailelerin dahil olmadığı, öğretmen merkezli uygulamalardır. V. Terapi, tedavi, eğitim programı, beslenme müdahalesi veya aile desteği gibi düzenlemeleri kapsar.
    • A-) I, ve III
    • B-) I, II ve III
    • C-) II, III ve IV
    • D-) II, III, IV ve V
    • Cevap E-) I, II, III ve V

    Açıklama: Ünite 2’de (Sayfa 2, Eğitim Hizmetleri başlığı altında) erken müdahale ile ilgili ifadeler yer almaktadır: ‘Çocuklar 0-3 yaş arasında gelişimlerindeki farklılıklar nedeniyle hastanelerde engelli tanısı alırlar. Bu süreçte en kritik konu çocuklar engelli tanısı alır almaz hiç zaman kaybetmeden müdahale edilmeli ve erken eğitime başlamalarıdır. Özel eğitim hizmetleri yönetmeliğine göre 0-36 aylık özel eğitim ihtiyacı olan çocuklar için erken çocukluk dönemi hizmetleri, ailenin bilgilendirilmesini ve desteklenmesini de içerecek şekilde yürütülür.’ Bu, I (0-3 yaş kapsamı) ve II (yetersizliğin etkisini azaltma düzenlemesi) ve V (aile bilgilendirilmesi ve desteği dahil etme) ifadelerinin doğru olduğunu gösterir. Metinde IV (ailelerin dahil olmadığı) ifadesi yanlıştır (aile dahil edilmektedir). III (ilerleyen dönemde sorun çıkmasını önleme) ifadesi ise erken müdahalenin genel amacıdır. Bu nedenle I, II, III ve V doğrudur.

Evrensel Tasarım

  1. Ürünlerin, çevrenin/mekânın, programların ve hizmetlerin uyarlamaya veya özel bir düzenlemeye ya da tasarıma ihtiyaç duymadan, mümkün olan en geniş ölçekte insanlar tarafından kullanılabilecek şekilde tasarlanmasına ne ad verilir? (3 kez soruldu)
    • A-) Kaynaştırma
    • Cevap B-) Evrensel tasarım
    • C-) Yardımcı teknoloji
    • D-) Kapsayıcılık
    • E-) Erişilebilirlik

    Açıklama: Ünite 2’de Evrensel Tasarım (Universal Design), “ürünlerin, çevrenin, programların ve hizmetlerin uyarlamaya veya özel bir düzenlemeye ya da tasarıma ihtiyaç duymadan, mümkün olan en geniş ölçekte insanlar tarafından kullanılabilecek şekilde tasarlanması” olarak tanımlanmıştır. Bu tanım, sorudaki ifadeyle birebir örtüşmektedir.

Evrensel Tasarım İlkeleri

  1. Dijital ortamlarda bilgi sunumunda yoğun paragraflar yerine kısa metinler kullanmak aşağıdaki evrensel tasarım ilkelerinden hangisi ile ilgilidir?
    • Cevap A-) Algılanabilir bilgi
    • B-) Basit ve sezgisel kullanım
    • C-) Kullanımda esneklik
    • D-) Düşük fiziksel çaba
    • E-) Hata toleransı

    Açıklama: Dijital ortam tasarımlarında yoğun paragraflar yerine kısa metinler kullanmak, tasarımın gereksiz karmaşadan arındırılması ve kullanıcıların beklentileriyle uyum içinde olmasını sağlama amacını taşır. Bu durum, Evrensel Tasarım İlkelerinden ‘Basit ve Sezgisel Kullanım’ ilkesi ile ilgilidir (Ünite 2).

Evrensel tasarım ilkeleri

  1. Tasarlanan dijital ortamın, her kullanıcısı için kullanım şeklinin aynı veya benzer olmasını gerektiren ilke aşağıdakilerden hangisidir? (2 kez soruldu)
    • A-) Algılanabilir bilgi
    • B-) Kullanımda esneklik
    • C-) Dijital yetkinlik
    • Cevap D-) Adil, eşitlikçi kullanım
    • E-) Basit ve sezgisel kullanım

    Açıklama: Ünite 2’deki Evrensel Tasarım İlkeleri arasında ‘Kullanımda Esneklik’ ilkesi, ürün ve ortam tasarımlarının geniş kişisel tercih yelpazesine hitap etmesini, kullanım metodu ile ilgili seçenekler sunarak kullanıcının hassas ve kesin iş yapmasını, kullanıcıların kendilerine uygun tercih yapmalarını kolaylaştırmasını kapsar. Bu, farklı kullanım şekillerine olanak tanır. Ancak soruda ‘aynı veya benzer olmasını gerektiren ilke’ sorulmaktadır. Bu, ‘Eşitlikçi Kullanım’ ilkesi ile daha yakından ilişkilidir: ‘Her kullanıcıya mümkün olduğunca aynı, bu sağlanamıyorsa eşdeğer olarak eşit ve adil bir kullanım olanağının sağlanmasını öngören bu ilke tasarımların farklı yetenek düzeyindeki kişilere pazarlanabilir ve kullanılabilir olmasını sağlamaktadır.’ Eşitlikçi kullanım, temel kullanımın aynı/benzer olmasını hedeflerken, esneklik farklı şekillerde kullanıma izin verir. Sorunun bağlamı dikkate alındığında, ‘Eşitlikçi Kullanım’ ilkesi, mümkün olduğunca aynı kullanım olanağı sağlamayı hedefler.

  2. Fiziksel engelli bir öğrenci için bilgisayar faresinin hem sağ hem sol elle kullanılabilir şekilde tasarlanması evrensel tasarımın aşağıdaki ilkelerinden hangisi ile ilişkilidir? (3 kez soruldu)
    • Cevap A-) Kullanımda esneklik
    • B-) Algılanabilir bilgi
    • C-) Hatalara tolerans
    • D-) Basit ve sezgisel kullanım
    • E-) Düşük fiziksel çaba

    Açıklama: Ünite 2’ye göre, ‘Kullanımda Esneklik’ ilkesi, kullanım metodu ile ilgili seçenekler sunarak kullanıcının hassas ve kesin iş yapmasını, kullanıcıların kendilerine uygun tercih yapmalarını kolaylaştırmaktadır. Farenin hem sağ hem sol elle kullanılabilir tasarlanması, farklı kullanım metotlarına hitap etmesi nedeniyle bu ilke ile ilişkilidir.

Eğitim Yasal Düzenlemeleri

  1. Engelli bireylerin eğitimlerini düzenleyen, özel eğitimin ilkelerinin belirlendiği yasal düzenleme aşağıdakilerden hangisidir? (2 kez soruldu)
    • A-) Türkiye Cumhuriyeti Anayasası
    • B-) Engelliler Hakkında Kanun
    • Cevap C-) Özel Eğitim Hakkında Kanun Hükmünde Kararname
    • D-) Avrupa Sosyal Şartı
    • E-) Çocuk Hakları Bildirgesi

    Açıklama: Ünite 2’de, engelli çocuklara özel eğitim gerektiren birey tanımıyla özel eğitim ve destek hizmetlerin sunulmasına yönelik düzenlemeleri içeren yasal düzenleme olarak 1997 yılında yürürlüğe giren 573 sayılı Özel Eğitim Hakkında Kanun Hükmünde Kararname (KHK) belirtilmiştir. (KHK, 573).

Eğitsel Tanılama

  1. Bireyin özel eğitim hizmetlerinden yararlanabilmesi için tıbbi tanı sonrası eğitsel tanı alması gerekir. Yukarıdaki bilgiye göre, eğitsel tanı aşağıdaki hangi kurum tarafından verilir?
    • A-) Psikolog kliniği
    • B-) Rehabilitasyon Merkezi
    • C-) Özel eğitim uygulama okulu
    • D-) Acil servis
    • Cevap E-) Rehberlik ve Araştırma Merkezi (RAM)

    Açıklama: Ünite 2’de ‘Eğitimle İlgili Hizmetlere ve Desteklere Erişim’ başlığı altında, ‘Özel gereksinimli bireylere sunulan eğitim hizmetleri Millî Eğitim Bakanlığına (MEB) bağlı okul ve kurumlarda yürütülmektedir… Bireyin özel eğitim hizmetlerinden yararlanabilmesi için tıbbi tanının yanı sıra Rehberlik Araştırma Merkezinde (RAM) eğitsel tanılamasının yapılması gerekir’ bilgisi verilmiştir. Dolayısıyla eğitsel tanı RAM tarafından verilir.

Tasarım Odaklı Düşünce

  1. Kullanıcıların ihtiyaçlarının araştırıldığı, düşüncenin ilk aşaması tasarım odaklı aşağıdakilerden hangisidir?
    • A-) Açıklama
    • B-) Test
    • Cevap C-) Empati
    • D-) Araştırma
    • E-) Prototip

    Açıklama: Ünite 2’de, tasarım odaklı düşüncenin aşamaları sıralanmıştır. Bu aşamalar: Empati yapın, Tanımlayın, Fikir üretin, Prototip oluşturun, Test edin şeklindedir. Soruda kullanıcıların ihtiyaçlarının araştırıldığı aşama sorulmaktadır ki bu, tasarım odaklı düşüncenin ilk aşaması olan ‘Empati yapın’ ile ilişkilidir.

Tasarım odaklı düşünce

  1. Kullanıcıların ihtiyaçlarının araştırılması, tasarım odaklı düşüncenin ilk aşaması aşağıdakilerden hangisidir?
    • A-) Açıklama
    • B-) Araştırma
    • C-) Test
    • D-) Empati

    Açıklama: Ünite 2’ye göre, tasarım odaklı düşüncenin beş aşaması şunlardır: Empati yapın (Kullanıcıların ihtiyaçlarını araştırın), Tanımlayın (Kullanıcıların ihtiyaçlarını ve sorunlarını belirtin), Fikir üretin, Prototip oluşturun ve Test edin. Dolayısıyla, kullanıcıların ihtiyaçlarının araştırılması tasarım odaklı düşünmenin ilk aşaması olan Empati yapma ile ilgilidir.

Ünite 3

Evrensel Tasarım İlkeleri

  1. Aşağıdakilerden hangisi evrensel tasarım ilkelerinden biri değildir? (2 kez soruldu)
    • A-) Basit ve Sezgisel Kullanım
    • Cevap B-) Çevreye duyarlılık
    • C-) Hata Toleransı
    • D-) Algılanabilir Bilgi
    • E-) Kullanımda Esneklik

    Açıklama: Ünite 3’te, Evrensel Tasarım Merkezi tarafından belirlenen yedi ilke sıralanmıştır: 1. Eşitlikçi Kullanım, 2. Kullanımda Esneklik, 3. Basit ve Sezgisel Kullanım, 4. Algılanabilir Bilgi, 5. Hata Toleransı, 6. Düşük Fiziksel Efor, 7. Yaklaşım ve Kullanım için Boyut, Yer ve Alan. Sorudaki seçenekler: I. Eşitlikçi Kullanım (Var). II. Kullanımda Esneklik (Var). III. Hata Toleransı (Var). IV. Kolay Öğrenilebilirlik (Bu ifade, “Basit ve Sezgisel Kullanım” ilkesinin bir sonucu olsa da, yedi temel ilke arasında “Kolay Öğrenilebilirlik” başlığıyla yer almamaktadır. Basit ve Sezgisel Kullanım, kullanıcının deneyimine, bilgisine, diline bakılmaksızın tasarımın kullanım biçiminin kolay kavranmasını temel alır).

Görsel İletişim Tasarım Süreci

  1. Konu hakkındaki bilgilerin bir araya getirilerek değerlendirilip taslaklar ya da eskizler oluşturulduğu görsel iletişim tasarım süreci aşaması aşağıdakilerden hangisidir?
    • A-) Araştırma (bilgi toplama)
    • Cevap B-) Fikir üretimi (yaratıcılık ve buluş süreci)
    • C-) Kavramların geliştirilmesi (çözüm oluşturma)
    • D-) Tasarım uygulamasının ortaya konması (uygulama)
    • E-) Tasarımın değerlendirilmesi

    Açıklama: Ünite 3’te (Sayfa 1, Görsel İletişim Tasarım Sürecinin Aşamaları başlığı altında) tasarım süreci adımları verilmiştir: Özetin geliştirilmesi (problemin tanımı), Araştırma (bilgi toplama), Fikir üretimi (yaratıcılık ve buluş süreci), Kavramların geliştirilmesi (çözüm oluşturma), Tasarım uygulamasının ortaya konması (uygulama). Bilgilerin bir araya getirilerek değerlendirilip taslak/eskiz oluşturulduğu aşama, ‘Kavramların geliştirilmesi (çözüm oluşturma)’ adımından hemen önce gelen ‘Fikir üretimi (yaratıcılık ve buluş süreci)’ aşamasıdır. Ancak, genellikle bu tür değerlendirme ve taslak oluşturma süreçleri, ‘Araştırma’ sonrası ve ‘Fikir Üretimi’nden sonra ‘Kavramların Geliştirilmesi’ aşamasında çözümün şekillendirilmesiyle birleşir. Metinde açıkça ‘taslaklar ya da eskizler oluşturulduğu’ aşama, genellikle Fikir Üretimi veya Kavram Geliştirme aşamalarıdır. Kavramların geliştirilmesi ‘çözüm oluşturma’ olarak tanımlanır. Bilgileri sentezleme ve taslak oluşturma, ‘Fikir üretimi’ veya ‘Kavramların geliştirilmesi’ aşamasında gerçekleşir. Kavramların geliştirilmesi (çözüm oluşturma) en uygun karşılıktır.

Göstergebilim Terimleri

  1. Rastlantısal olarak görülebilecek ancak ortak bir kültürdeki insanlara anlam ifade eden kelimeler veya kelime öbekleridir. Yukarıdaki cümlede boş bırakılan yeri aşağıdakilerden hangisi doğru şekilde tamamlar?
    • A-) Gönderen
    • B-) Sembol
    • Cevap C-) Gösterenler
    • D-) Mesaj
    • E-) Tasarımcı

    Açıklama: Ünite 3’te, Roland Barthes’ın göstergebilimdeki terimlerinden bahsedilmektedir. “Rastlantısal olarak görülebilecek ancak ortak bir kültürdeki insanlara anlam ifade eden kelimeler veya kelime öbekleri” ifadesi, Barthes’ın tanımladığı terimlerden **Gösterenler** (Signifiers) kavramına karşılık gelir. Gösterenler, anlam ile belirgin bir bağlantısı olmayan, ancak kültürel olarak anlam kazanan ögelerdir (Örneğin, her dilde ‘ayı’ kelimesi farklıdır).

  2. Belli bir grup veya kültür için bir göstergenin belli bir şeyi, nesneyi veya kavramı temsil etmesi üzerine anlaşmaya ne ad verilir? (2 kez soruldu)
    • A-) İndeks
    • B-) Düz anlatım
    • C-) Sembol
    • D-) Yan anlam
    • Cevap E-) Uylaşım

    Açıklama: Ünite 3’te, Roland Barthes’ın göstergebilimdeki üç teriminden bahsedilmektedir: Uylaşım (Convention), Düz anlam (Denotation) ve Yan anlam (Connotation). Belli bir grup veya kültür için bir göstergenin belli bir şeyi temsil etmesi üzerine anlaşılan ilişkiye **Uylaşım** adı verilir. Bu, göstergenin kültürel olarak kabul görmüş anlamıdır.

Renk kullanımı ve görme

  1. Renk kullanımında algıda seçicilik özelliğinin (renk seçilmesi) en çok ortaya çıktığı yetersizlik türü aşağıdakilerden hangisidir? (4 kez soruldu)
    • A-) Duygu ve davranış bozukluğu
    • B-) Zihinsel yetersizlik
    • Cevap C-) Görme yetersizliği
    • D-) Fiziksel yetersizlik
    • E-) İşitme yetersizliği

    Açıklama: Ünite 3’te, renk kullanımında ‘algıda seçicilik yaratabileceği’ belirtilen yetersizlik türü olarak görme yetersizliği (renk körlüğü dahil) gösterilmiştir. Bu durumda, renk seçimi ve yazıyla desteklenme gerekliliği vurgulanmıştır.

Tipografi ve Erişilebilirlik

  1. Yukarıdaki ifadelerden özel gereksinimli bireylere yönelik tipografi düzenlemelerinden hangileri doğrudur? I. Süslü yazı karakterinden kaçınılmalıdır. II. Okumayı zorlaştıran arka plan imaj ve renklerinden kaçınılmalıdır. III. Bir tasarımda olabildiğince fazla yazı tipi kullanılmalıdır.
    • A-) Yalnız I
    • B-) Yalnız II
    • Cevap C-) I ve II
    • D-) I ve III
    • E-) II ve III

    Açıklama: Özel gereksinimli bireyler için tipografi düzenlemelerinde süslü yazı karakterlerinden kaçınılması ve arka plan imaj/renk kullanımından kaçınılması gerektiği belirtilmiştir (Ünite 3). İfade I ve II doğrudur. İfade III yanlıştır; okunurluğu azaltacağı için bir tasarımda çok fazla yazı tipi kullanmaktan kaçınılmalıdır (Ünite 3).

Tipografi ve engellilik

  1. Engelliler için görsel tasarımda tipografi kullanımı ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?
    • A-) Metinleri okumayı zorlaştıran arka plan imaj ve renk kullanımından kaçınılmalıdır.
    • Cevap B-) Metin çok uzun değilse tırnaklı ve süslü font kullanımı tercih edilmelidir.
    • C-) Küçük yazı tipi ve harf gövdesindeki ince ayrıntılar (serifli) bulunan yazı fontları tercih edilmemelidir.
    • D-) Hedef kitlenin iyi araştırılması gerekir, yetersizlik türüne göre gereksinim bilinmelidir.
    • E-) Disleksi veya dikkat eksikliği olan bireylerin dikkat sürelerinin kısa olması nedeniyle kolay okunabilir font seçilmelidir.

    Açıklama: Ünite 3’te tipografi kullanımı ile ilgili maddeler arasında şunlar bulunur: ‘Serifsiz (“serif” tırnak demektir) yazı karakterleri okunurluk açısından tercih edilebilir.’ ve ‘Uzun metinlerde süslü yazı karakteri kullanımından kaçınılmalıdır.’ Yanlış ifade, ‘Küçük yazı tipi ve harf gövdesindeki ince ayrıntılar (serifli) algılanmayı azaltır’ ifadesinin ardından ‘serifli yazı karakterleri okunurluk açısından tercih edilebilir’ denmesi ile çelişir. Metinde, serifsiz fontların okunurluk açısından tercih edildiği belirtilmişken, serifli fontların ise ince ayrıntılarının algılanmayı azaltabileceği ima edilmiştir. Ancak, ‘Okumayı kolaylaştırdığı düşünülen serifsiz (“serif” tırnak demektir) yazı karakterleri okunurluk açısından tercih edilebilir’ ifadesi mevcuttur. Engelliler İçin Görsel İletişim Tasarımında Tipografi Kullanımı başlığı altında, ‘Küçük yazı tipi ve harf gövdesindeki ince ayrıntılar (serifli) algılanmayı azaltır’ ifadesi yer almaktadır. Bu nedenle, serifsiz fontların tercih edilmesi gerektiği bilgisi ışığında, serifli fontların her durumda tercih edileceği varsayımı yanlıştır. En kesin yanlış ifade, genellikle ince ayrıntıların algılanmayı zorlaştırdığı bilgisi dikkate alındığında, serifli fontların her zaman tercih edildiği yönündeki bir varsayımdır. Ancak metindeki en net çelişki: ‘Küçük yazı tipi ve harf gövdesindeki ince ayrıntılar (serifli) algılanmayı azaltır’ ve ‘Okumayı kolaylaştırdığı düşünülen serifsiz… yazı karakterleri okunurluk açısından tercih edilebilir.’ ifadeleri göz önüne alındığında, serifli fontların her durumda tercih edilmesi bilgisi yanlıştır.

İletişim Kavramı

  1. Sabah elimize aldığımız diş fırçasından kullandığımız mobilyaya, cep telefonumuzdaki uygulamalardan iş programlarımıza kadar hayatımızın önemli bir kısmı dijital ve somut bazı tasarımlarla girdiğimiz etkileşimlerden oluşur. Doğal olarak bu kullandığımız ürünler bizde bazı duygulara ve davranışlara yol açar. Yukarıdaki etkileşimlerin, duygu ve davranışların toplamına ne ad verilir? (3 kez soruldu)
    • A-) Kullanıcı tasarımı
    • B-) Kullanıcı dostu
    • Cevap C-) Kullanıcı deneyimi
    • D-) Kullanıcı düşüncesi
    • E-) Kullanıcı arayüzü

    Açıklama: Ünite 3’te, iletişim; ‘gönderici, mesaj, iletişim aracı, alıcı ve geri bildirim unsurlarından oluşan bir sırayla gerçekleşir’ denilmektedir. Ancak soruda bahsedilen, ‘tasarımlarla girdiğimiz etkileşimlerden’ kaynaklanan duygu ve davranışlar toplamı, özellikle görsel iletişimde estetik kaygıların yanı sıra topluma karşı sorumluluklar bağlamında tasarımın psikolojik etkilerini ifade eder. Metin, genel olarak iletişimin temel tanımını verse de, somut/dijital tasarımlarla etkileşim sonucu ortaya çıkan duygu ve davranışların toplamı doğrudan bir terim olarak verilmemiştir. Ancak, görsel iletişimde ele alınan ‘Renk ve Duygular’ ve genel olarak iletişimin bilişsel/duygusal boyutları (kavram çıkarma) göz önüne alındığında, bu tür bir deneyimin ‘görsel algı’ ile yakından ilişkili olduğu söylenebilir. Eğer sorunun amacı, tasarım çıktılarına verilen tepkilerin genel kapsamını sormak ise, bu bir tür ‘kullanıcı deneyimi’ (UX) algısıdır; ancak verilen seçeneklere göre en yakın kavram, iletişimin bilişsel/duygusal çıktısıdır. Ünite 3’te bu etkileşimlerin genel bir toplamı isimlendirilmemiştir. Fakat Ünite 2’de ‘Bireysel Farklılıklar’ başlığı altında, farklılıkların algılanmasının yol açtığı etkilerden bahsedilir. Ünite 3’te, renklerin duygusal etkilerinden bahsedilir. Bu tip bir deneyim, bilişsel/duygusal tepkilerin bir bileşeni olarak değerlendirilebilir. En yakın, genel terim ‘İletişim’in kendisidir, çünkü tüm bu etkileşimler iletişim sürecinin bir parçasıdır.

Ünite 4

Dijital Ortam Özellikleri

  1. Bir haber sitesinde çok sayıda metin, resim, video ve fotoğraf çok hızlı şekilde değişmekte ve her içerik birlikte görüntülenebilmektedir. Yukarıdaki örnek dijital ortamın aşağıdaki özelliklerinden hangisi ile ilişkilidir? (2 kez soruldu)
    • A-) Yaygınlık
    • B-) Yakınsaklık
    • C-) Bağlantısallık
    • Cevap D-) Akışkanlık
    • E-) Asimetriklik

    Açıklama: Ünite 4’te dijital ortamların özellikleri (Yakınsaklık, Bağlantısallık, Çeşitlilik, Yaygınlık, Algoritmik akış, Asimetriklik, Akışkanlık) listelenmiştir. Bir haber sitesinde çok sayıda metin, resim, video ve fotoğrafın hızlı değişmesi ve her içeriğin birlikte görüntülenebilmesi, ortamın içeriği ve etkileşim biçiminin sürekli hareketli ve dinamik olduğunu gösterir. Bu durum, dijital ortamların **Akışkanlık** özelliği ile ilişkilidir.

  2. Radyo dinlemek ve televizyon izlemek için podcast, youtube, ilgili web sayfaları ya da çeşitli mobil uygulamalar gibi yeni dijital ortamların kullanılabilmesi dijital ortamların aşağıdaki özelliklerinden hangisi ile İlişkilidir?
    • A-) Bağlantısallık
    • B-) Çeşitlilik
    • C-) Akışkanlık
    • Cevap D-) Yakınsaklık
    • E-) Geçişlilik

    Açıklama: Radyo dinlemek ve televizyon izlemek için podcast, youtube, ilgili web sayfaları ya da çeşitli mobil uygulamalar gibi yeni dijital ortamların kullanılabilmesi, dijital ortamların ‘Yakınsaklık’ özelliği ile ilişkilidir (Ünite 4). Yakınsaklık, farklı türdeki içeriklerin tek bir dijital ortamda bir araya gelmesini ifade eder.

  3. Aşağıdakilerden hangisi dijital ortamın özelliklerinden biri değildir?
    • A-) Akışkanlık
    • B-) Bağlantısallık
    • C-) Yakınsallık
    • D-) Çeşitlilik
    • Cevap E-) Kapsayıcılık

    Açıklama: Ünite 4’te dijital ortamların özellikleri (Yakınsaklık, Bağlantısallık, Çeşitlilik, Yaygınlık, Algoritmik akış, Asimetriklik, Akışkanlık) listelenmiştir. **Kapsayıcılık** bir dijital ortam özelliği olarak listelenmemiştir; kapsayıcılık, erişilebilir tasarımın bir hedefi veya sonucu olarak ele alınır, ortamın kendi teknik özelliği olarak sıralanmaz.

Dijital uçurum tanımı

  1. Dijital teknolojilerin karmaşıklığı, düşük gelir, işsizlik, eşlik eden sağlık sorunları, düşük sosyal statü, engel durumları ve sınırlı eğitim fırsatları gibi faktörlerin internet kullanımını sınırlandırması nedeniyle bireylerin sosyal dışlanma yaşamasına ne ad verilir?
    • A-) Dijital Katılım
    • B-) Siber Zorbalık
    • Cevap C-) Dijital Uçurum
    • D-) Dijital Obezite
    • E-) Dijital Farkındalık

    Açıklama: Ünite 4’te, ‘Dijital Uçurum’ başlığı altında, Dijital teknolojilerin karmaşıklığı, düşük gelir, işsizlik, eşlik eden sağlık sorunları, düşük sosyal statü ve sınırlı eğitim fırsatlarının birleşmesiyle birlikte İnternete erişim ve/veya İnternet kullanımı sınırlı olan bir dijital dışlanmayla ilişkilendirildiği belirtilmiştir. Bu durumun bireylerde sosyal dışlanma yaşamasına neden olduğu ifade edilmektedir.

Kullanımda Esneklik

  1. I. Kullanımda seçenekler sunar.
    II. Sağ ve sol elin kullanımını dikkate alır, ikisinin de kullanılmasını sağlar.
    III. Kullanım hızına uyumluluk sağlar.
    Yukarıdakilerden hangisi/hangileri kullanımda esneklik ilkesinin sağladıkları arasında yer alır? (3 kez soruldu)
    • A-) Yalnız I
    • B-) Yalnız II
    • C-) I ve II
    • D-) II ve III
    • Cevap E-) I, II ve III

    Açıklama: Ünite 4’te Evrensel Tasarım İlkeleri sıralanmış ve her biri açıklanmıştır. Kullanımda esneklik ilkesi, ürün ve ortam tasarımlarının geniş kişisel tercih ve yetenek yelpazesine hitap etmesini, kullanım metodu ile ilgili seçenekler sunarak kullanıcının hassas ve kesin iş yapmasını kolaylaştırmasını ifade eder. I. Kullanımda seçenekler sunar (Doğru). II. Sağ ve sol elin kullanımını dikkate alır (Bu, genellikle esneklik kapsamında değerlendirilir, ancak Ünite 5’te “Kullanımda Esneklik” tanımında “kullanım metodu ile ilgili seçenekler sunarak” denilmektedir. III. Kullanım hızına uyumluluk sağlar (Doğrudan bu şekilde geçmez, ancak esneklik genel olarak farklılaşmış kullanım biçimlerine uyum sağlamaktır). Ünite 4’te Kullanımda Esneklik ilkesi, “kullanım metodu ile ilgili seçenekler sunarak kullanıcıların hassas ve kesin iş yapmasını, kullanıcıların kendilerine uygun tercih yapmalarını kolaylaştırmaktadır” şeklinde tanımlanmıştır. Bu, I numaralı ifadeyi destekler. II numaralı ifade, özellikle Ünite 5’te “Kullanımda Esneklik” başlığı altında, “mekânsal çözümlerde kullanıcı tercihine göre sunulan alternatifler” ve ergonomik yapılarla rahatlık sağlama bağlamında esneklik kapsamına girer. Ünite 4’teki tanıma göre I kesinlikle doğrudur. II ve III daha genel ifadelerdir ancak esneklik, çoklu modaliteyi (sağ/sol el) ve hızı da kapsar. Ünite 4’te (s.4) Kullanımda Esneklik başlığı altında, “mekânsal çözümlerde kullanıcı tercihine göre sunulan alternatifler ile her gün kullandığımız bilgisayar klavyelerindeki tuşların ergonomik yapısı kullanımı rahatlatmaktadır” denir. Kullanım hızı genellikle diğer ilkelerle (örneğin Düşük Fiziksel Çaba) ilişkilidir. Ancak, “Kullanımda Esneklik” ilkesi, bir işi yapmanın birden fazla yolunu sunar (el, hız vb.). Sorunun bağlamı Ünite 4’teki genel tanımlamaları içeriyorsa, I ve II esnekliğin temel göstergeleridir. II, örneğin, bir görevi hem sağ hem de sol elle yapabilme seçeneği sunulması anlamına gelir. Bu ilke genellikle çoklu girdi/çıktı yollarını ve kullanım varyasyonlarını kapsar. I ve II bu ilkeyle güçlü bir şekilde ilişkilidir.

e-Erişilebilirlik Hizmetleri

  1. Aşağıdaki hizmetlerden hangisi e-erişilebilirlik hizmetleri arasında yer alır?
    • A-) Telefon rehberi
    • B-) Bina içindeki renkli bilgilendirme levhaları
    • C-) Akıllı baston
    • Cevap D-) e-Devlet kapısı uygulamasının disleksi eklentisi
    • E-) VR gözlük

    Açıklama: Ünite 4’te (Sayfa 2, e-Erişilebilirlik başlığı altında) e-erişilebilirlik, e-Devlet üzerinden işlem ve hizmetlerin sunulması sırasında sistemin erişilebilirliğini sağlamakla ilişkilendirilmiştir. e-Erişilebilirlik, bilgi ve iletişim teknolojilerinin (web tabanlı ve telefon tabanlı hizmetler dahil) herkes için erişilebilir olmasını kapsar. Seçeneklerde e-Devlet uygulamaları, dijital medya, web siteleri (mobil uygulamalar gibi) e-erişilebilirlik kapsamındadır.

Ünite 5

AÇYE Güncel Teknolojiler

  1. Aşağıdakilerden hangisi alanyazında yer alan ve özellikle gelişimsel yetersizlik grubundaki OSB olan bireylerle kullanılan güncel teknolojilerden biridir?
    • A-) Renkli kalemler
    • Cevap B-) Robot teknolojileri
    • C-) Bilgisayar yazılımları
    • D-) AH yazı desteği
    • E-) Ses üreten cihazlar

    Açıklama: Ünite 5, AÇYE olan bireylerle kullanılan güncel teknolojileri listeler. Bu listede ‘Robot teknolojileri’, ‘Sanal gerçeklik uygulamaları (virtual reality)’, ‘Artırılmış gerçeklik (augmented reality) uygulamaları’ ve ‘Akıllı kişisel asistanlar (IPAs)’ yer almaktadır. Bu teknolojilerin hepsi, AÇYE’li bireylerin sosyal uyum, eğitim ve iletişim becerilerini desteklemek amacıyla kullanılmaktadır. Verilen şıklardan hangisinin bu teknoloji grubuna ait olduğu sorulmaktadır. Robot teknolojileri (Hearingbot konsepti ile örneklenmiştir) bu güncel teknolojilerin temel bir parçasıdır.

AÇYE İçin Teknolojiler

  1. Gelişimsel yetersizliği olan bireylerle yaygın olarak kullanılan; etkinlik çizelgeleri, takvimler, kontrol listeleri, renk kodları, görsel senaryolar, grafik düzenleyiciler/şemalar, kural hatırlatıcı kartlar, resim ve fotoğraflar, resim değiş tokuşuna dayalı materyaller aşağıdaki erişilebilirlik çalışmalarından hangisi kapsamındadır?
    • Cevap A-) Görsel destekler
    • B-) Müfredat uyarlaması
    • C-) Öğretim yöntemi uyarlaması
    • D-) Fiziksel düzenleme
    • E-) İleri düzey teknoloji

    Açıklama: Ünite 5’te, AÇYE olan bireyler için teknoloji uygulamalarının yaygın kullanım nedenleri sıralanmıştır. Bu nedenlerden biri, ‘etkinlik çizelgeleri, takvimler, kontrol listeleri, renk kodları, görsel senaryolar, grafik düzenleyiciler/şemalar, kural hatırlatıcı kartlar, resim ve fotoğraflar, resim değiş tokuşuna dayalı materyaller’ gibi materyallerle, özellikle görsel ipuçları sunarak öğrenmeyi destekleyen teknolojilerin kullanımını içerir. Bu tür araçlar, özellikle iletişim ve bilişsel destek bağlamında, ‘Yardımcı ve Destekleyici Teknolojiler’ başlığı altında ele alınmıştır ve AÇYE’li bireylerin öğrenme, sosyal uyum ve iletişim ihtiyaçlarını destekler.

Engellilerin İstihdamı

  1. Aşağıdakilerden hangisi engelli bireylerin istihdamında yer alan iş koçluğu hizmetlerinden biri değildir? (3 kez soruldu)
    • Cevap A-) İşe girecek bireyleri tespit etme
    • B-) İş arama becerileri ve mülakat teknikleri eğitimi
    • C-) Mesleki yönlendirme
    • D-) Aktif iş gücü programlarına yönlendirme
    • E-) Kamu veya özel sektörde işe yerleştirme

    Açıklama: Ünite 5 özetinde engellilerin istihdamına yönelik hizmetler ve destekler ele alınmaktadır. İstihdam, iş gücü piyasasına katılımı içerir ve bu kapsamda mesleki yönlendirme, işe yerleştirme ve iş arama becerileri eğitimi önemlidir. A şıkkı olan “İşe girecek bireyleri tespit etme” doğrudan bir iş koçluğu hizmeti olarak belirtilmemiştir; tespit etme süreci daha çok genel bir değerlendirme veya yönlendirme aşamasıdır. Diğer şıklar (yönlendirme, işe yerleştirme, aktif iş gücü programlarına yönlendirme) istihdam hizmetlerinin parçalarıdır.

Otizm Spektrum Bozukluğu (OSB)

  1. Belli rutinlere bağlı kalmak, sınırlı ilgi alanlarına sahip olma otizmin aşağıdaki özelliklerinden hangisinde yer alır?
    • A-) Psikomotor özellikler
    • B-) İletişimsel özellikler
    • C-) Bilişsel özellikler
    • Cevap D-) Davranışsal özellikler
    • E-) Kişisel özellikler

    Açıklama: Ünite 5’te, OSB’nin temel özelliklerinden biri olarak ‘sınırlı ve tekrarlayıcı davranışlar, belli rutinlere katı şekilde bağlılık gösterme, sınırlı ilgi alanları’ belirtilmektedir. Bu, soruda verilen ‘Belli rutinlere bağlı kalmak, sınırlı ilgi alanlarına sahip olma’ ile doğrudan örtüşmektedir.

Robot Teknolojileri

  1. I. Robotlara insansı özellikler kazandırılır.
    II. İnsan-bilgisayar etkileşimidir.
    III. Otizmli bireylerde etkililiği sınırlıdır.
    Yukarıdaki robot teknolojisi ile ilgili bilgilerden hangisi/hangileri doğrudur? (3 kez soruldu)
    • A-) Yalnız I
    • B-) Yalnız II
    • Cevap C-) I ve II
    • D-) I ve III
    • E-) II ve III

    Açıklama: Ünite 5’te robot teknolojileri gelişimsel yetersizliği olan bireyler için umut vaat eden uygulamalar olarak geçer. Hearingbot örneği, işitme kayıplı bireylere yardım etmek için tasarlanmış bir robot konseptidir. Robot teknolojileri genellikle insan/insansı özellikler kazandırmaz; daha çok işlevsel destek sağlarlar. Ayrıca, robot teknolojilerinin otizmli bireylerde etkililiği sınırlı olduğuna dair genel bir bilgi metinlerde yer almamaktadır.

Zihin Yetersizliği Tanımı

  1. Zihin yetersizliğinin tanımında bahsedilen “uyumsal davranışlar”ı kapsayan kategoriler aşağıdakilerin hangisinde birlikte ve doğru olarak verilmiştir?
    • A-) Kavramsal-işlevsel-dilsel
    • B-) İşlevsel-kişiler arası-dil
    • C-) Akademik-günlük-işlevsel
    • Cevap D-) Kavramsal-sosyal-pratik
    • E-) Güvenlik-iş/uğraşı-akademik

    Açıklama: Ünite 5’te, Zihin Yetersizliği’nin tanımı verilirken, “Uyumsal davranışlar, bireyin yaşamını bağımsız şekilde sürdürebilmesi için kendi yaş grubunun ve içinde yaşadığı sosyal çevrenin gerektirdiği uygun davranışları sergilemesi için gerekli becerilerdir.” şeklinde tanımlanmıştır. Bu uyumsal davranışlar, günlük, sosyal ve pratik becerileri kapsar. Bu nedenle, doğru kategoriler günlük, sosyal ve pratik becerilerdir.

  2. AAIDD’nin zihin yetersizliği tanımında yer alan uyumsal beceriler aşağıdakilerden hangisidir? (2 kez soruldu)
    • A-) Kavramsal, psikomotor ve iletişimsel davranışlar
    • Cevap B-) Kavramsal, sosyal ve pratik uyumsal davranışlar
    • C-) İletişimsel, dilsel ve toplumsal beceriler
    • D-) Bilişsel, dilsel ve sosyal davranışlar
    • E-) Bilişsel, psikomotor ve pratik uyumsal davranışlar

    Açıklama: Ünite 5’teki temel kavramlar bölümünde Zihin Yetersizliği (ZY) tanımı verilmiştir: ZY, “çoğu günlük, sosyal ve pratik becerileri kapsayan hem zihinsel işlevlerde hem de uyumsal davranışlarda belirgin sınırlılıklarla karakterize edilen ve 18 yaşından önce ortaya çıkan yetersizlik” biçiminde tanımlanmıştır. Bu tanıma göre uyumsal beceriler; kavramsal, sosyal ve pratik uyumsal davranışları içerir.

Ünite 6

Destek Eğitim Odası

  1. Özel gereksinimli öğrencilerin ihtiyacına uygun olarak eğitim aldıkları sınıf dışı eğitim ortamına ne ad verilir?
    • A-) Bütünleştirme ortamı
    • B-) Kaynaştırma sınıfı
    • Cevap C-) Destek eğitim odası
    • D-) Kaynaştırma odası
    • E-) Özel eğitim sınıfı

    Açıklama: Ünite 6’ya göre, işitme kayıplı bireylerin yarı zamanlı kaynaştırma uygulamaları sırasında, özel gereksinimli öğrencilere ihtiyaçlarına göre hazırlanmış ders planı ve materyallerle bireysel destek eğitim aldıkları sınıf dışı eğitim ortamına ‘destek eğitim odası’ adı verilir.

Engelli Kimlik Kartı

  1. Özel gereksinimli bireylerin, engelli kimlik kartı alabilmeleri için engel oranı en az yüzde kaç olmalıdır?
    • A-) %20
    • B-) %30
    • C-) %40
    • D-) %50
    • Cevap E-) %40

    Açıklama: Ünite 6’da, özel gereksinimli bireylerin engelli kimlik kartı alabilmeleri için Sağlık Kurulu Raporu’nda **%40 ve üzerinde** engelli olduklarını belgelemeleri gerektiği belirtilmiştir.

Eğitim Erişilebilirliği

  1. Aşağıdakilerden hangisi erişilebilirliğin eğitim boyutuyla ilgili konularından biridir? (2 kez soruldu)
    • A-) Okul binasında rampa kullanılması
    • B-) Teknolojik araçların temin edilmesi
    • C-) Sınıf ortamında taşınabilir koltuk kullanılması
    • Cevap D-) Müfredatın uyarlanması
    • E-) Sınıf ışık düzeyinin uyarlanması

    Açıklama: Ünite 6’da, işitme kayıplı öğrencilerin eğitiminde, dil ve iletişim sınırlılıkları nedeniyle özel hazırlanmış ders programlarına, materyallere ve destek hizmetlerine ihtiyaç duyduğundan bahsedilmektedir. Ayrıca, okul müfredatının tüm öğrencilerin erişimine uygun hale getirilmesi gerektiği de vurgulanmıştır.

Kaynaklaştırma Düzenlemeleri

  1. Aşağıdakilerden hangisi kaynaştırma uygulamalarında kullanılabilecek düzenlemelerden biri değildir? (2 kez soruldu)
    • A-) Videolarda sesli betimleme
    • B-) Videolarda altyazı kullanımı
    • C-) Büyük puntolu yazı kullanımı
    • Cevap D-) Küçük puntolu yazı kullanımı
    • E-) Olguları betimleyen görsel kullanımı

    Açıklama: Ünite 6’ya göre, işitme kayıplı öğrencilerin kaynaştırma ortamlarında eğitim alırken yararlandıkları düzenlemeler ve hizmetler arasında şunlar yer almaktadır: Destek eğitim odası, bireysel eğitim programı (BEP), işiten akranlarıyla aynı sınıfta tam zamanlı veya yarı zamanlı eğitim, yükseköğretimde kontenjanlar ve Engelli Öğrenciler Birimleri desteği. Sorudaki seçenekler: (a) İşiten akranlarıyla aynı sınıfta tam zamanlı eğitim (Var). (b) Destek eğitim odası (Var). (c) BEP hazırlanması ve uygulanması (Var). (d) Rehabilitasyon merkezinde özel eğitim (Rehabilitasyon merkezleri bireysel/grup eğitimi sunar, ancak doğrudan kaynaştırma sınıf düzenlemesi değildir, daha çok destek hizmetidir). Ancak, Ünite 6’da “Destek eğitim odası”ndan bahsedilmiş, bu da kaynaştırmanın bir parçasıdır. Rehabilitasyon merkezinde özel eğitim ise, MEB’e bağlı okulların dışında veya MEB’e bağlı kurumlarda sunulan destek hizmetleridir. Ünite 6’da RAM’da eğitsel tanılama sonrası MEB’e bağlı okul ve kurumlarda BEP uygulandığı ve destek eğitim odasının kullanıldığı belirtilmiştir. Rehabilitasyon merkezinde özel eğitim (destek özel eğitim hizmetleri) de bu kapsamdadır, ancak kaynaştırma uygulaması bağlamında en az kapsayıcı olanı, RAM’da yapılan eğitsel tanılamadan sonraki yerleştirmelerdir. Bu sorunun doğru cevabı muhtemelen, kaynaştırma ortamının temel parçası olmayan bir seçenektir. Ünite 6’ya göre, RAM’da eğitsel tanılamanın yapılması, yerleştirme ve BEP hazırlanması sürecinin bir parçasıdır. “Rehabilitasyon merkezinde özel eğitim” hizmeti ayrı bir destek hizmeti olarak geçmektedir, ancak bu hizmeti alan öğrenciler de kaynaştırma ortamına yerleştirilebilir. Sorunun bağlamı kaynaştırma uygulamalarındaki düzenlemelerdir. (a), (b), (d) kesinlikle kaynaştırma ile ilgilidir. (c) BEP ise kaynaştırma için zorunlu olan düzenleyici belgedir. Bu durumda, seçeneklerin kaynaştırma düzenlemesi olup olmadığına bakılmalıdır. RAM’da eğitsel tanılama (kişinin uygunluğunu belirleyen süreç) kaynaştırma uygulaması değil, yerleştirme öncesi bir adımdır. Bu yüzden (c) şıkkı (RAM’da eğitsel tanılama) uygulama değil, yerleştirme süreciyle ilgili bir adımdır ve en uygun cevap olabilir.

Sağlık Hizmetleri ve ESİM

  1. I. İşitme kayıplı bireylere acil durumda hizmet sunan Sağlık Bakanlığı Engelsiz Sağlık İletişim Merkezi (ESİM) hizmet vermektedir.
    II. Sadece işitme kayıplı bireylere özel acil servisler kurulmuştur.
    III. 112 acil servisinde özel TİD tercümanları görevlendirilmiştir.
    İşitme kayıplı bireylere sunulan sağlık hizmetleriyle ilgili yukarıdaki ifadelerden hangisi/hangileri doğrudur? (2 kez soruldu)
    • A-) Yalnız I
    • B-) Yalnız II
    • C-) I ve II
    • Cevap D-) I ve III
    • E-) II ve III

    Açıklama: Ünite 6’ya göre, işitme kayıplı bireylerin acil durumlarda hızlı ve etkili sağlık hizmetlerine ulaşabilmelerini sağlamak amacıyla Sağlık Bakanlığı tarafından Engelsiz Sağlık İletişim Merkezi (ESİM) hizmet vermektedir (I. doğru). II ve III numaralı ifadeler metinde yer almamaktadır; ESİM tüm acil durumlar için değil, işitmeye özel iletişim desteği sağlamak amacıyla kurulmuştur ve TİD tercümanları 112’de görevlendirilmiş olabilir, ancak bu metinde belirtilen bir bilgi değildir.

Sosyal Destek Hizmetleri

  1. I. Engelli aylığı
    II. Muhtaç aylığı
    III. Spor eğitimi desteği
    IV. Evde bakım desteği
    Yukarıda sıralanan sosyal destek hizmetlerinden hangileri Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı (ASHB) Engelli ve Yaşlı Hizmetleri Genel Müdürlüğü tarafından verilir? (3 kez soruldu)
    • A-) I ve II
    • B-) II ve IV
    • C-) I, II ve III
    • Cevap D-) I, II ve IV
    • E-) I, II, III ve IV

    Açıklama: Ünite 6’da AÇYE bireylere yönelik ekonomik ve sosyo-kültürel destekler listelenmiştir. Bu destekler arasında: 1. Engelli aylığı (Var), 2. Gelir vergisi indirimi (Var), 3. ÖTV istisnası (Var), 4. Konut vergisi muafiyeti (Var), 5. TOKİ konut kontenjanı (Var), 6. Eğitim/meslek araçları KDV muafiyeti (Var), 7. Toplu taşıma ücretsizliği (Var), 8. Uçuş indirimi (Var), 9. Müze/park ücretsizliği (Var). Sorudaki seçenekler: I. Engelli aylığı (ASHB tarafından verilir). II. Muhtaç aylığı (Metinlerde doğrudan belirtilmemiştir; genellikle sosyal yardımların bir çeşididir ancak ASHB listesinde I olarak sayılan “Engelli aylığı” daha spesifiktir. Muhtaç aylığı listeye girmeyebilir). III. Spor eğitimi desteği (ASHB listesinde doğrudan yok, eğitim veya sosyal hizmetler kapsamında olabilir). IV. Evde bakım desteği (Sosyal/bakım hizmetleri kapsamında yer alır, genellikle ASHB tarafından sağlanır/organize edilir). Ünite 6’da listelenen kesin destekler: Engelli aylığı (I), Gelir vergisi indirimi, ÖTV istisnası, Konut vergisi muafiyeti, TOKİ, KDV muafiyeti, Toplu taşıma, Uçuş indirimi, Müze/park ücretsizliği. “Evde bakım desteği” (IV) genellikle sosyal hizmetlerin bir parçasıdır ve ASHB’nin sorumluluğundadır. “Muhtaç aylığı” (II) ve “Spor eğitimi desteği” (III) listelenen ana maddeler arasında spesifik olarak yer almamaktadır. Ancak, soruda “ASHB Engelli ve Yaşlı Hizmetleri Genel Müdürlüğü tarafından verilir?” diye sorulmaktadır. I (Engelli aylığı) ve IV (Evde bakım desteği) kesinlikle bu kapsamdadır. II ve III’ün listede olmaması gerekir. Bu nedenle I ve IV doğru cevap olmalıdır. Liste bağlamında I ve IV’ün işaretlenmesi beklenir.

Yardımcı Teknolojiler

  1. Yukarıda yardımcı teknolojiler ile ilgili ifadelerden hangileri doğrudur? I. Yardımcı teknolojiler engelli bireylerin günlük yaşam aktivitelerine pratik çözümler sağlar. II. Yardımcı teknolojiler engelli bireylerin işlevsel yeteneklerini artırır, sürdürür veya iyileştirir. III. Yardımcı teknolojiler yalnızca engelli bireyler için geliştirilmiş, sosyal destek hizmetidir. IV. Yardımcı teknoloji bir ekipman parçası, bir yazılım programı veya bir ürün sistemdir.
    • A-) I ve II
    • B-) I ve III
    • C-) I, II ve III
    • Cevap D-) I, II ve IV
    • E-) II, III ve IV

    Açıklama: Yardımcı ve Destekleyici Teknolojiler, özel gereksinimli bireylerin yaşam becerilerini desteklemek, geliştirmek ve sürdürmelerini sağlamak amacıyla kullanılan her türlü araç-gereç, ürün, sistem, hizmet olarak tanımlanır (Ünite 6). İfadeler I, II ve IV doğrudur. I doğru çünkü yardımcı teknolojiler pratik çözümler sağlar (Ünite 6). II doğru çünkü amaç işlevsel yapabilirlikleri artırmak, sürdürmek, desteklemek ve geliştirmektir (Ünite 6). IV doğru çünkü yardımcı teknolojiler araç, ekipman, servis veya ürün sistemidir (Ünite 6). İfade III yanlıştır çünkü yardımcı teknolojiler sadece sosyal destek hizmeti değildir; aynı zamanda fiziksel, bilişsel ve iletişimsel işlevleri destekleyen araçlardır ve sadece engelli bireylere özgü değildir (Ünite 6).

İletişim Etkileyen Faktörler

  1. Aşağıdakilerden hangisi işitme kayıplı bireylerin dil ve iletişim düzeylerini etkileyen etmenlerden biri değildir?
    • Cevap A-) İşitme Kayıplı Bireyin Fiziksel Özellikleri
    • B-) İşitme Kayıplı Olma Yaşı ve İşitme Kaybının Derecesi
    • C-) Cihaz Takma Yaşı ve Süresi
    • D-) Eğitim Ortamı ve Yaklaşımı
    • E-) Ailenin Sosyo-Kültürel ve Ekonomik Düzeyi

    Açıklama: Ünite 6’da, ‘İşitme Kayıplı Bireylerin Dil ve İletişim Düzeylerini Etkileyen Etmenler’ başlığı altında; işitme kaybı yaşı ve derecesi, cihaz takma yaşı ve süresi, eğitim ortamı ve yaklaşımı, ailenin eğitim ve sosyo-kültürel düzeyi ve bireyin zekâ düzeyi sıralanmıştır. Bu listede ‘Maddi imkanlar’ veya doğrudan ‘gelir düzeyi’ belirtilmemiştir (Ailelerin sosyo-kültürel düzeyi belirtilmiş olsa da, doğrudan maddi imkanlar tek başına bir etmen olarak listelenmemiştir).

İşitme Engelli Tasarımları

  1. Aşağıdakilerden hangisi işitme kayıplı bireyler için tasarlanan erişilebilir tasarım uygulamalarından biri değildir? (2 kez soruldu)
    • Cevap A-) Yapay zekalı beyaz baston
    • B-) Ontenna giyilebilir teknoloji
    • C-) Commu konsept cihazı
    • D-) HearWear Projesi
    • E-) Hearingbot yapay zeka destekli robot

    Açıklama: İşitme kayıplı bireyler için tasarımlar genellikle sese erişimi artırmaya veya görsel/titreşimsel uyarılar sağlamaya odaklanır. “Ontenna” titreşim ve ışık kullanarak ses özelliklerini iletirken, “Hearingbot” sesi metne çevirir. “DeafSpace” uygulamaları iletişime odaklıdır. “Akıllı kişisel asistanlar (IPAs)” (Ünite 5) ise gelişimsel yetersizliği olan bireylerin öğrenme ve iletişimini desteklemek için tasarlanmıştır ve spesifik olarak işitme kaybına yönelik erişilebilir tasarım uygulaması olarak sayılmaz.

İşitme Kaybı Etkileyenler

  1. Erken tanılama ve cihazın tüm gün takılı olması işitme kayıplı bireylerin dil ve iletişimlerini etkileyen aşağıdaki etmenlerden hangisiyle ilişkilidir?
    • A-) Zeka Düzeyi
    • B-) Ailenin Sosyo-Kültürel ve Ekonomik Düzeyi
    • C-) Eğitim Ortamı ve Yöntemi
    • Cevap D-) Cihaz Takma Yaşı ve Süresi
    • E-) İşitme Kaybı Olma Yaşı ve İşitme Kaybının Derecesi

    Açıklama: Ünite 6’da işitme kayıplı bireylerin dil ve iletişim düzeylerini etkileyen etmenler arasında işitme kaybının derecesi, cihaz takma yaşı ve süresi, eğitim ortamı ve eğitim yaklaşımı, aile faktörleri ve zeka düzeyi sayılmıştır. Erken tanılama ve cihazın tüm gün takılması, dolayısıyla cihaz takma yaşı ve süresi ile doğrudan ilişkilidir ve dil/iletişim gelişimini etkiler.

İşitme Kaybı Sınıflaması

  1. İç kulakta yer alan işitme organı (koklea veya salyangoz) ya da beyne giden işitme sinirlerindeki bozukluk sonucu oluşan işitme kaybı türü aşağıdakilerden hangisidir? (2 kez soruldu)
    • A-) Merkezi işitme kaybı
    • B-) İletimsel işitme kaybı
    • C-) Karışık tip işitme kaybı
    • Cevap D-) Duyu-sinirsel işitme kaybı
    • E-) Şiddetli işitme kaybı

    Açıklama: İşitme kaybının oluştuğu yere göre yapılan sınıflamada; İletimsel işitme kaybı dış veya orta kulaktaki bir nedenle ses dalgalarının iç kulağa iletilememesidir. Duyu-sinirsel işitme kaybı ise, iç kulakta yer alan işitme organı (koklea veya salyangoz) ya da beyne giden işitme sinirlerindeki bozukluk sonucu oluşur (Ünite 6). Bu tanıma uyan seçenek Duyu-sinirsel işitme kaybıdır.

İşitme Kaybı Teknolojileri

  1. Aşağıdakilerden hangisi ses çıkışlı (konuşma üreten) iletişim araçlarından biridir? (3 kez soruldu)
    • Cevap A-) VOCA
    • B-) Akıllı saat
    • C-) WeWalk
    • D-) Beyaz baston
    • E-) İşitme cihazı

    Açıklama: Ünite 6’da Ses Çıkışlı İletişim Araçları (VOCA), konuşma üreten cihazlar olarak adlandırılır ve konuşma üreten yüksek teknolojili ADİ cihazlarıdır. Bu sistemler, kullanıcı için sentezlenmiş veya sayısallaştırılmış ses üretir (Ünite 6, İletişim Teknolojileri).

İşitme Kaybı Ölçümü

  1. I. Meslek yüksekokullarının odyometri programından mezun olanlar yapabilir.
    II. Ölçümü yapanlara odyometri teknikeri adı verilir.
    III. Odyologlar ölçüm aşamasına dahil olmaz.
    Odyogram ölçümüyle ilgili yukarıdaki ifadelerden hangisi/ hangileri doğrudur? (2 kez soruldu)
    • A-) Yalnız I
    • B-) Yalnız II
    • Cevap C-) I ve II
    • D-) I ve III
    • E-) II ve III

    Açıklama: Ünite 6’ya göre, odyogram ölçümü bir testtir ve ölçümü yapanlara **odyometri teknikeri** adı verilir. İşitme cihazları ve implantların maliyetlerinin bir kısmı SGK tarafından karşılanır. Ölçümü yapanlar genellikle tekniklerdir. Odyologlar, tanı ve rehabilitasyon süreçlerinde yer alırken, ölçümün teknik kısmında teknikerler daha çok yer alır. I. ifade (program mezuniyeti) ve II. ifade (tekniker adı) doğrudur. III. ifade ise (odyologların ölçüm aşamasına dahil olmaması) genellikle yanlıştır, çünkü odyologlar tanı ve değerlendirmede aktif rol oynarlar.

İşitme Kaybı İletişim Teknolojileri

  1. Aşağıdakilerden hangisi ACYE olan bireylerin seyahat ve ulaşım araçlarında kullandıkları yardımcı teknolojilerden biridir?
    • Cevap A-) Karşıdan karşıya geçişte yardım butonu
    • B-) Uyarlanmış banyo oturağı
    • C-) Uyarlanmış tabak
    • D-) Dokunmatik ekran
    • E-) Akıllı saat

    Açıklama: Ünite 6’ya göre, işitme kayıplı bireyler telefonlarıyla yazışarak, işaret dili desteğinden yararlanarak görüntülü görüşerek iletişimlerini destekleyebilirler. Ayrıca, mobil telefonlardaki konuşmayı yazıya çeviren ücretsiz uygulamaları da kullanabilirler.

İşitme Teknolojileri

  1. Aşağıdaki yardımcı teknolojilerden hangisi işitme yetersizliği olan bireyler için tasarlanmış ürünlerden biridir?
    • A-) Braille
    • B-) Blind Cap
    • C-) Sesli kitap
    • D-) WeWalk akıllı baston
    • Cevap E-) Sound Shirt

    Açıklama: Ünite 6’da, işitme kayıplı bireyler için kullanılan yardımcı ve destekleyici teknolojiler üçe ayrılmıştır: İşitme teknolojileri, Uyarı cihazları ve İletişim teknolojileri. İşitme teknolojileri başlığı altında işitme cihazları, koklear implantlar, kemiğe monte edilen cihazlar, orta kulak implantları ve beyin sapı implantları sıralanmıştır. Ayrıca FM sistemleri, Kızılötesi sistemler ve Ses indüksiyon döngü sistemleri de yardımcı işitme sistemleri olarak geçmektedir. Sorudaki seçenekler: I. İşitme cihazları (Var). II. Koklear implantlar (Var). III. FM sistemleri (Var). IV. Otomatik kapı sistemleri (Bunlar genellikle fiziksel erişilebilirlik veya uyarı cihazları kapsamında düşünülebilir, ancak doğrudan işitme teknolojisi olarak listelenmemiştir. Ses indüksiyon döngü sistemleri mevcuttur).

İşitme Teknolojileri Kategorileri

  1. Aşağıdakilerden hangisi işitme kayıplı bireyler için yardımcı ve destekleyici teknolojiler kategorilerinden “işitme teknolojileri” içinde yer alır?
    • A-) Ses tanıma yazılımı
    • B-) Işıklı kapı zili
    • C-) Uyarı alarm sistemleri
    • D-) Sanal klavye
    • Cevap E-) FM sistemleri

    Açıklama: Ünite 6’da yardımcı ve destekleyici teknolojiler üç ana kategoriye ayrılmıştır: İşitme teknolojileri, Uyarı cihazları ve İletişim teknolojileri. İşitme teknolojileri; işitme cihazları, koklear implantlar, kemiğe monte edilen işitme cihazları, orta kulak implantları, beyin sapı implantları ve yardımcı işitme sistemlerini (FM, Kızılötesi ve Ses indüksiyon döngü sistemleri) içerir. Bu seçenekler arasında ‘işitme cihazları’ ve ‘FM sistemleri’ bu kategoriye aittir.

İşitme ve Odyogram

  1. İşitme, bir kaynaktan sesin belli bir şiddet ve frekansta enerji olarak dalgalar halinde yayılmasıdır. II. Sesin frekansı bir başka deyişle saniyedeki titreşim sayısına bağlı olarak sesin ince veya kalınlığı (tiz/bas) değişmektedir. III. Histogram, kişinin işitebildiği ses miktarını ve iki kulaktaki işitme kaybını gösteren bir grafiktir. İşitme süreciyle ilgili yukarıdaki ifadelerden hangisi/hangileri doğrudur?
    • A-) Yalnız I
    • B-) Yalnız II
    • Cevap C-) I ve II
    • D-) II ve III
    • E-) I, II ve III

    Açıklama: İşitme, bir kaynaktan sesin belli bir şiddet ve frekansta enerji olarak dalgalar halinde yayılmasıyla başlar, bu nedenle I. ifade doğrudur. Sesin frekansının saniyedeki titreşim sayısına bağlı olarak ince veya kalınlığının değişmesi (tiz/bas) doğrudur, bu nedenle II. ifade doğrudur. Odyogram ise kişinin işitebildiği ses miktarını ve iki kulaktaki işitme kaybını gösteren bir grafiktir (Ünite 6). Histogram, frekans dağılımını gösteren bir grafik türüdür, işitme ölçümüyle ilgili değildir. Bu nedenle III. ifade yanlıştır. Sonuç olarak I ve II doğrudur.

Ünite 7

Az Görenler İçin Optik Olmayan Araçlar

  1. Aşağıdakilerden hangisi az görenler için optik olmayan araçlardan biridir?
    • A-) Büyüteçli gözlük
    • Cevap B-) Kontrast (şekil-zemin zıtlığı) artıran araçlar
    • C-) Teleskoplar
    • D-) Biyoptik tasarımlar
    • E-) Elle tutulan tek gözle kullanılan araçlar

    Açıklama: Ünite 7’ye göre, az görenler için optik olmayan araçlar arasında uygun aydınlatma, okuma stantları, şekil-zemin zıtlığı sağlanmış görseller, malzemelerle zıtlık sağlanmış doğrama tahtası, okuma pencereleri, büyük puntolu kitaplar vb. düzenlemeler yer alır. Bu seçenekler arasında ‘Büyük puntolu kitaplar’ optik olmayan bir araçtır.

Bağımsız Hareket Araçları

  1. Aşağıdakilerden hangisi görme yetersizliği olan bireylere yönelik erişilebilir tasarım uygulamaları ve bağımsız hareket becerilerine ilişkin araçlardan biridir?
    • A-) Küptaş kasa
    • Cevap B-) Akıllı/sesli baston
    • C-) Braille alfabesi
    • D-) Seeing Al uygulaması
    • E-) Kinestetik kum

    Açıklama: Ünite 7’de, görme yetersizliği olan bireylerin bağımsız hareket becerileri için en temel aracın baston olduğu belirtilmiştir. Ayrıca, WeWalk gibi akıllı/sesli baston örnekleri de bu amaçla geliştirilmiş araçlardır.

Engelliler İçin Hizmetler

  1. Ege tamamen görme kayıplı bir yetişkindir. Bir festivale katılmak istemektedir. Yukarıdaki ifadeye göre aşağıdaki destek hizmetlerden hangisi Ege için en uygundur?
    • A-) Okuma çubuğu
    • B-) Sesli kitap
    • C-) Braille alfabe tableti
    • Cevap D-) Rehber kişi/köpek
    • E-) Elektronik duyma cihazı

    Açıklama: Ege tamamen görme kayıplı bir yetişkindir. Ünite 7’de görme engelliler için günlük yaşam becerilerini destekleyen tasarımlar anlatılırken, ‘Bankamatikler, kumandalar, acil durum butonları gibi düzenlemeler de erişilebilir olarak tasarlanabilir. İlaç kutularının yanı sıra günlük kullanımda ilaçların konulacağı kaplar için de erişilebilir tasarımlar oluşturulabilir.’ ifadesi geçer. Festivaller sosyal/kültürel etkinliklerdir, ancak soruda verilen seçenekler arasında en uygun olanı, doğrudan görme engelliler için günlük yaşamda erişilebilirlik sağlayan temel hizmet/destek alanlarından biri olan hizmetlerdir (örneğin, ulaşım/eğlence/sosyal aktivite alanlarında kullanılan araçlar/uyarlamalar). Ancak verilen seçenekler doğrudan bir hizmet başlığı değilse, görme engelliler için temel erişilebilirlik unsurları dikkate alınmalıdır. Görme yetersizliği olan bireylerin toplumsal yaşama katılımı için erişilebilir sanat tasarımlarından, toplu taşıma araçlarından ücretsiz yararlanma hakkından (Ünite 6’da da bahsedilir) ve müzeleri ücretsiz gezebilme haklarından yararlanabilirler. Festivale katılmak, sosyal/kültürel bir aktivitedir. Ünite 6’da (İşitme Kaybı) ve Ünite 7’de (Görme Kaybı) müzeler ve devlet tiyatrolarından ücretsiz yararlanma hakkından bahsedilmiştir (Ünite 6’da 9. madde). Bu hak, sosyal ve kültürel katılımı destekler.

Evrensel Tasarım İlkeleri

  1. Bir şehirdeki alışveriş merkezinde görme yetersizliği olan bireyler için bir düzenleme yapılmış ve tuvaletlere ilişkin bilgilendirme levhalarına büyük ve kırmızı renkli yönlendirici görseller eklenmiştir. Yukarıda verilen uygulama örneği aşağıdaki evrensel tasarım ilkelerinden hangisiyle ilişkilidir? (3 kez soruldu)
    • A-) Kullanımda esneklik
    • Cevap B-) Algılanabilir bilgi
    • C-) Eşitlikçi kullanım
    • D-) Hata toleransı
    • E-) Düşük fiziksel çaba

    Açıklama: Ünite 7’de, görme yetersizliği olan bireyler için tuvaletlere ilişkin bilgilendirme levhalarına büyük ve kırmızı renkli yönlendirici görseller eklenmesi örneği (yönlendirme ve algıyı destekleme) verilmiştir. Bu, özellikle görme yetersizliği olan bireylerin çevrelerini anlamalarına yardımcı olur. Evrensel Tasarım İlkeleri şunlardır (Ünite 3’te de geçmektedir, Ünite 7’de de atıf yapılır): 1. Eşitlikçi Kullanım, 2. Kullanımda Esneklik, 3. Basit ve Sezgisel Kullanım, 4. Algılanabilir Bilgi, 5. Hata Toleransı, 6. Düşük Fiziksel Efor, 7. Yaklaşım ve Kullanım için Boyut, Yer ve Alan. Görsel yönlendirme ve algıyı destekleme, doğrudan “Algılanabilir Bilgi” ilkesiyle ilişkilidir. Bu ilke, gerekli bilgiyi etkili bir şekilde iletmeyi amaçlar (Ünite 3/4/7). Kırmızı renk kullanımı, renk algısının bir parçasıdır, ancak düzenlemenin temel amacı bilginin algılanabilirliğini artırmaktır.

Görme Yetersizliği Etkileri

  1. I. Psilomotor gelişim yavaşlar.
    II. Yineleyici davranışlar ortaya çıkar.
    III. Omurga geriye doğru güçlenir.
    Görme yetersizliğinin gelişim üzerindeki etkileri ile ilgili yukarıdaki ifadelerden hangisi/ hangileri doğrudur? (2 kez soruldu)
    • A-) Yalnız I
    • B-) Yalnız II
    • Cevap C-) I ve II
    • D-) I ve III
    • E-) II ve III

    Açıklama: Ünite 7’de, görsel uyaran yokluğunun gelişim alanları üzerindeki etkileri anlatılmaktadır. Hareketsiz yaşamın stereotipik (tekrarlayıcı) davranışlara yol açabileceği (II doğru), bilişsel gelişimde gecikmelerin yaşanabileceği ve sosyal becerilerde sınırlılıklar görülebileceği belirtilmiştir. Psikomotor gelişim yavaşlar (I doğru). III. ifade olan ‘Omurga geriye doğru güçlenir’ ifadesi metinde geçmemektedir ve gelişimsel etkilerle ilgili standart bir durum değildir (tersine, hareketsizlik postüral sorunlara yol açabilir).

Görme Yetersizliği Nedenleri

  1. Aşağıdakilerden hangisi doğum öncesi süreçte gelişen, gözde renk pigmentlerinin olmadığı kalıtımsal görme yetersizliği türüdür? (3 kez soruldu)
    • A-) Maküler dejenerasyon
    • Cevap B-) Albinizm
    • C-) Kortikal görme yetersizliği
    • D-) Diyabetik retinopati
    • E-) Optik sinir atrofisi

    Açıklama: Ünite 7’de Albinizm, kalıtımsal bir görme hastalığı olarak tanımlanır. Bu durumda deride, saçta ve gözde renk pigmentleri olmadığı için beyaz görünüm oluşur. Albinizmli çocukların gözleri ışığa karşı aşırı duyarlıdır (Ünite 7, Görme Yetersizliğinin Nedenleri ve Özellikleri).

  2. Göz içi basıncının artması sonucu retinadaki sinirlerin etkilendiği ve tedavi edilmediği zaman görme alanında azalma ortaya çıkan yetersizliğe ne ad verilir?
    • Cevap A-) Glokom
    • B-) Optik sinir atrofisi
    • C-) Maküler dejenerasyon
    • D-) Kortikal yetersizlik
    • E-) Albinizm

    Açıklama: Ünite 7’de görme yetersizliği nedenleri ve hastalıkları anlatılırken, göz tansiyonu (Glokom) şu şekilde tanımlanır: ‘Göz tansiyonu (Glokom): Göz içi basıncının artması sonucunda retinadaki sinirler etkilenir ve tedavi edilmediği zaman görme alanında azalma ortaya çıkar.’ Bu tanım, soruda belirtilen durumu (göz içi basıncının artması sonucu sinirlerin etkilenmesi ve görme alanında azalma) tam olarak karşılamaktadır.

Görme Yetersizliği Teknolojileri

  1. Aşağıdakilerden hangisi optik olmayan araçlardan biridir?
    • Cevap A-) Fosforlu bant
    • B-) Biyoptik tasarımlar
    • C-) Büyüteçli gözlük
    • D-) Ayaklı büyüteçler
    • E-) Teleskoplar

    Açıklama: Ünite 7’de optik olmayan araçlar; az gören kişilerin görmesini etkili kullanmasını sağlamak amacıyla hazırlanan/kullanılan araçlar olarak tanımlanır. Bunlara uygun aydınlatma, okuma stantları, şekil-zemin zıtlığı sağlanmış görseller, malzemelerle zıtlık sağlanmış doğrama tahtası, okuma pencereleri ve büyük puntolu kitaplar örnek verilir (Ünite 7). Bu araçların hiçbiri optik bir bileşen içermez.

  2. Aşağıdakilerden hangisi yapay zekâ üzerinden görsel tanıma ve betimleme teknolojisiyle oluşturulmuş, çok sayıda görsel unsura yönelik kolaylık sağlayan uygulamalardan biridir?
    • A-) VoiceOver
    • Cevap B-) Seeing AI
    • C-) NVDA
    • D-) JAWS
    • E-) GVZ NetOkur

    Açıklama: Ünite 7’de, ‘Seeing Al’ uygulamasının yapay zekâ üzerinden görsel tanıma ve betimleme teknolojisiyle oluşturulmuş, çok sayıda görsel unsura yönelik kolaylık sağlayan bir uygulama olduğu belirtilmiştir (Ünite 7, Bilgisayar Yazılım ve Donanımları).

Matematik Becerileri

  1. Aşağıdaki programlardan hangisi matematik becerilerinin geliştirilmesi için tasarlanmıştır?
    • A-) BOB BOOKS
    • Cevap B-) 123 ANIMAL COUNTING HD
    • C-) HAPPY LITTLE FARMER
    • D-) MY TALK MOBILE
    • E-) PROLOQUO2GO

    Açıklama: Ünite 7’de, görme yetersizliği olan bireyler için akademik becerileri destekleyecek tasarımlar arasında matematik için kabartma yazı makinesinde baskılar, geometrik şekiller, dokunsal açılar, nesne grafikleri, dokunsal olarak şekilleri oluşturabilen düzenekler, çocuk saati, dokunsal sayı doğrusu, şemalar, diyagramlar, para tanıma aracı gibi tasarımlar sayılmıştır.

Matematik Öğretim Araçları

  1. Aşağıdakilerden hangisi görme yetersizliği olan bireylerin matematik öğretiminde kullanılan araçlardan biridir?
    • A-) Beyaz baston
    • B-) Rehber köpek
    • C-) Gözlük
    • D-) JAWS
    • Cevap E-) Küptaş

    Açıklama: Ünite 7’ye göre, görme yetersizliği olan öğrenciler için matematik öğretiminde Braille tabletler, geometrik şekiller, dokunsal açılar, nesne grafikleri, dokunsal olarak şekilleri oluşturabilen düzenekler ve ayrıca dokunsal sayı doğrusu, şemalar, diyagramlar gibi tasarımlar üretilebilir. Bu araçlardan biri de ‘Braille cetvel, gönye, iletki’ kullanılarak ölçüm yapılmasıdır.

Yapay Zeka Destekli Uygulamalar

  1. Aşağıdakilerden hangisi görme yetersizliği olan kişilerin çevrelerindeki tüm görsel ögeleri ses yoluyla algılamasını sağlayan yapay zeka uygulamasıdır?
    • A-) Perkins Braille
    • Cevap B-) Seeing AI
    • C-) Konuşan saat
    • D-) VoiceOver
    • E-) WeWalk

    Açıklama: Ünite 7’de görme yetersizliği olanlar için yardımcı teknolojilerden bahsedilirken, ‘Seeing Al’ uygulamasından bahsedilmektedir: ‘Seeing Al’ uygulaması ise, yapay zekâ (AI) üzerinden görsel tanıma ve betimleme teknolojisiyle oluşturulmuş, çok sayıda görsel unsura yönelik kolaylık sağlayan bir uygulamadır.’ Bu uygulama, görme yetersizliği olan kişilerin görsel unsurları ses yoluyla algılamasını sağlar.

Yönelim ve Bağımsızlık

  1. Aşağıdakilerden hangisi yönelim ve bağımsız hareketi destekleyecek tasarımlardan biri değildir?
    • A-) Sesli ve dokunsal mezuralar
    • B-) Kavşaklarda dokunsal grafikler
    • C-) Hafif taşınabilir bastonlar
    • D-) Bina içi dokunsal numaralama sistemleri
    • Cevap E-) İmza aparatı

    Açıklama: Ünite 7’de yönelim ve bağımsız hareket becerilerini destekleyen tasarımlar arasında baston, akıllı/sesli bastonlar, sesli/dokunsal mezuralar, sesli sinyalizasyon sistemleri ve trafik ışığı/yaya geçidi düzenlemelerinden bahsedilmiştir. Görsel tasarım uygulamaları başlığı altında, sesli ve dokunsal mezuralar, hareket alanını belirleme ve yönelim için gereklidir. Basit gündelik işlemleri yerine getirmeyi amaçlayan tasarımlar (ör. çorap giyme aparatı, banyo düzenlemeleri, ilaç kutuları) ise günlük yaşam becerilerini destekler, yönelim ve bağımsız hareketi doğrudan değil, dolaylı olarak destekler. Bu nedenle, çorap giyme aparatı doğrudan yönelim/bağımsız hareketten ziyade günlük yaşam becerileri (özbakım) ile ilgilidir.

Ünite 8

AÇYE Tasarım Uygulamaları

  1. Aşağıdaki tasarlanmış araçlardan hangisi ağır ve çoklu yetersizliği olan bireyler için seyahat becerilerinin desteklenmesine yöneliktir? (4 kez soruldu)
    • Cevap A-) Tekerlekli sandalye binişli otobüs
    • B-) Mikro anahtarlı bebek yatağı
    • C-) Havuza girme düzeneği
    • D-) Alt yazı içeren videolar
    • E-) Braille baskı sistemleri

    Açıklama: Ünite 8’de, AÇYE olan bireyler için yapılan tasarım uygulamaları arasında tekerlekli sandalyenin geçebileceği büyüklükte banyo kapıları tasarlanması, banyo içerisine oturak eklenmesi, lavaboların tekerlekli sandalyenin yanaşabileceği şekilde tasarlanması ve banyo duvarlarına tutunma barları eklenmesi gibi düzenlemelerin seyahat (ulaşım) ve öz bakım becerilerini desteklediği belirtilmiştir. Özellikle banyo ve ev içi düzenlemeler özbakım ve tuvalet/banyo becerilerini destekler (Ünite 8). Ancak, tekerlekli sandalyenin yürümesi veya transferi ile ilgili maddeler, genel hareket/ulaşım becerileri kapsamındadır. Ancak, en spesifik ve doğrudan ulaşım/seyahat ile ilgili olarak otobüs, servis aracı, tren gibi araçlara tasarımın genişletilmesi (Ünite 8, AÇYE Tasarım Uygulamaları) ve tekerlekli sandalye ile bağımsız hareket, transfer konuları önemlidir. Banyo uygulamaları daha çok özbakım/giyinme ile ilişkilidir. Metinde bahsedilen tekerlekli sandalye ile bağımsız hareket ve transfer, seyahat becerileri kapsamında değerlendirilir. (Özellikle tekerlekli sandalye ile taşıma sistemleri, asansör, rampa, otobüs/servis aracı düzenlemeleri seyahat/ulaşım becerileri başlığı altında ele alınır. Banyo düzenlemeleri daha çok kişisel bakım/tuvalet başlığı altındadır.) Tekerlekli sandalye ile bağımsız hareket ve transfer, seyahat becerilerinin temelini oluşturur.

AÇYE İçin Teknoloji

  1. Aşağıdakilerden hangisi ağır ve çoklu yetersizliği olan bireyler için erişilebilir teknoloji seçeneklerinden biri değildir? (2 kez soruldu)
    • A-) Dokunsal Braille baskı
    • B-) Yardımcı dinleme sistemi
    • C-) Ses kontrollü telefon
    • D-) Erişilebilirlik sembolü
    • Cevap E-) Yumuşak, mat renkli tasarım

    Açıklama: Ünite 8, AÇYE bireyler için erişilebilir tasarım uygulamalarını anlatmaktadır. Dokunsal Braille baskı, ses kontrollü telefon, yardımcı dinleme sistemleri (işitme desteği) erişilebilir teknoloji seçenekleridir. **Yumuşak, mat renkli tasarım** ise daha çok görsel iletişimde (Ünite 3) veya genel erişilebilirlik prensiplerinde (renk kontrastının azaltılması gerektiğinde) bahsedilen bir görsel tasarım tercihi olup, spesifik bir teknolojik araç veya çıktı değildir.

Düşük Düzey Teknolojiler

  1. Aşağıdakilerden hangisi düşük düzey yardımcı teknolojilerden biridir? (3 kez soruldu)
    • A-) Ses kayıt cihazı
    • B-) Hesap makinesi
    • C-) FM sistemler
    • Cevap D-) İletişim panosu
    • E-) İşitme cihazı

    Açıklama: Ünite 8’de yardımcı teknolojiler düşük, orta ve yüksek düzey olarak üçe ayrılmıştır. Düşük düzey yardımcı teknolojiler, maliyeti düşük, ulaşılabilirliği fazla, basit yapıdadır ve elektronik/mekanik aksam içermezler. **İletişim panosu** (resimli kartlar, basit sembol kartları gibi) bu kategoriye girerken; FM sistemler, işitme cihazları ve ses kayıt cihazları (genellikle elektronik/mekanik aksam içerir) daha üst düzey teknolojilerdir. Hesap makinesi ise orta düzey veya daha karmaşık olabilir (Özellikle akıllı/uyarlanmış olanlar).

Engelli Sağlık Raporu

  1. Türkiye’de özel gereksinimli bireylerin kendilerine sunulan çeşitli hizmetlerden ve desteklerden yararlanabilmesi için aldıkları sağlık kurulu raporu aşağıdakilerden hangisidir?
    • A-) ASPB
    • B-) BEP
    • C-) RAM
    • D-) KHK
    • Cevap E-) ÇÖZGER

    Açıklama: Ünite 8’de belirtildiği gibi, ülkemizde özel gereksinimli bireylerin kendilerine sunulan çeşitli hizmetlerden ve desteklerden yararlanabilmesi için Sağlık Bakanlığı tarafından yetkilendirilmiş heyetler tarafından düzenlenen Sağlık Kurulu Raporu’nu almış olmaları zorunludur.

Erişilebilir tasarım ilkeleri

  1. Dijital ortam tasarımlarında hareketsizlik veya hareketliliğinin kullanıcılar açısından verimli, konforlu ve minimum yorgunlukla kullanılabilir olmasını ifade eden evrensel tasarım ilkesi aşağıdakilerden hangisidir? (3 kez soruldu)
    • Cevap A-) Düşük fiziksel çaba
    • B-) Kullanımda esneklik
    • C-) Adil, eşitlikçi kullanım
    • D-) Hatalara tolerans
    • E-) Basit ve sezgisel kullanım

    Açıklama: Ünite 8’de (aynı zamanda Ünite 2’de de bahsedilmiştir), Evrensel Tasarım ilkeleri sıralanmıştır. Düşük Fiziksel Çaba ilkesi, tasarımın konforlu, verimli, rahat ve mümkün olan en az düzeyde çaba sarf edilerek kullanılmasını, yani hareketlilik ve yorgunluk açısından verimliliği ifade eder.

Yardımcı Teknolojiler

  1. Aşağıdakilerden hangisi fiziksel engelli bireyler için tasarlanmış teknolojilerden biridir?
    • A-) Videolar için altyazılar
    • Cevap B-) Oyun çubukları ve uyarlanmış fare
    • C-) Sesli kitaplar
    • D-) Braille ekranları
    • E-) Yazılı metinler için titreşimler

    Açıklama: Fiziksel engelli bireyler için tasarlanmış teknolojiler arasında, tekerlekli sandalyenin hareketini sağlayan veya ona bağlanabilen teknolojiler (örneğin, yanağı/başı yardımıyla düğme ile kontrol edilen tekerlekli sandalye veya bilgisayar kontrolü) sayılabilir (Ünite 8). Bu ünite, özellikle tekerlekli sandalye kullanımına yönelik düzenlemelere değinmektedir.

Çoklu Yetersizlik Teknolojileri

  1. Yüksek düzey teknolojilerle ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?
    • A-) Maliyeti çok düşüktür.
    • B-) Mekanik aksamları tek fonksiyonludur.
    • C-) Kullanılabilirliği basit yapıdadır.
    • D-) Özelleştirilebilmesi zordur.
    • Cevap E-) Bilgisayar yazılımı içerebilen karmaşık yapıdadır.

    Açıklama: Ünite 8’de yüksek düzey teknolojilerin, diğer düzeylere kıyasla daha karmaşık olduğu, kullanım için teknik destek ve eğitim gerektiren elektronik veya mekanik araçları kapsadığı belirtilmiştir. Ayrıca erişimi, kullanımı daha zor ve edinilmesi daha pahalı olan araçlar bu düzeyde yer alır (Ünite 8, Yardımcı ve Destekleyici Teknolojiler).